अध्याय 16: केशी-वध और केशव नाम

केशी चापि बलोदग्रः कंसदूतः प्रचोदितः ।
कृष्णस्य निधनाकांक्षी वृंदावनमुपागमत्

keśī cāpi balodagraḥ kaṃsadūtaḥ pracoditaḥ |
kṛṣṇasya nidhanākāṃkṣī vṛṃdāvanamupāgamat

स खुरक्षतभूपृष्ठस्सटाक्षेपधुतांबुदः ।
द्रुतविक्रांतचंद्रार्कमार्गो गोपानुपाद्रवत्

sa khurakṣatabhūpṛṣṭhassaṭākṣepadhutāṃbudaḥ |
drutavikrāṃtacaṃdrārkamārgo gopānupādravat

तस्य हेषितशब्देन गोपाला दैत्यवाजिनः ।
गोप्यश्च भयसंविग्ना गोविंदं शरणं ययुः

tasya heṣitaśabdena gopālā daityavājinaḥ |
gopyaśca bhayasaṃvignā goviṃdaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

त्राहित्राहीति गोविंदः श्रुत्वा तेषां ततो वचः ।
सतोयजलदध्वानगंभीरमिदमुक्तवान्

trāhitrāhīti goviṃdaḥ śrutvā teṣāṃ tato vacaḥ |
satoyajaladadhvānagaṃbhīramidamuktavān

अलं त्रासेन गोपालाः केशिनः किं भयातुरैः ।
भवद्भिर्गोपजातीयैर्वीरवीर्यं विलोप्यते

alaṃ trāsena gopālāḥ keśinaḥ kiṃ bhayāturaiḥ |
bhavadbhirgopajātīyairvīravīryaṃ vilopyate

किमनेनाल्पसारेण हेषिताटोपकारिणा ।
दैतेयबलवाह्येन वल्गता दुष्टवाजिना

kimanenālpasāreṇa heṣitāṭopakāriṇā |
daiteyabalavāhyena valgatā duṣṭavājinā

एह्येहि दुष्ट कृष्णोऽहं पूष्णस्त्विव पिनाकधृत् ।
पातयिष्यामि दशनान्वदनादखिलांस्तव

ehyehi duṣṭa kṛṣṇo'haṃ pūṣṇastviva pinākadhṛt |
pātayiṣyāmi daśanānvadanādakhilāṃstava

इत्युक्त्वाऽस्फोट्य गोविंदः केशिनस्संमुखं ययौ ।
विवृतास्यश्च सोप्येनं दैतेयाश्व उपाद्रवत्

ityuktvā'sphoṭya goviṃdaḥ keśinassaṃmukhaṃ yayau |
vivṛtāsyaśca sopyenaṃ daiteyāśva upādravat

बाहुमाभोगिनं कृत्वा मुखे तस्य जनार्दनः ।
प्रवेशयामास तदा केशिनो दुष्टवाजिनः

bāhumābhoginaṃ kṛtvā mukhe tasya janārdanaḥ |
praveśayāmāsa tadā keśino duṣṭavājinaḥ

केशिनो वदनं तेन विशता कृष्णबाहुना ।
शातिता दशनाः पेतुः सिताब्भ्रावयवा इव

keśino vadanaṃ tena viśatā kṛṣṇabāhunā |
śātitā daśanāḥ petuḥ sitābbhrāvayavā iva

कृष्णस्य ववृधे बाहुः केशिदेहगतो द्विज ।
विनाशाय यथा व्याधिरासंभूतेरुपेक्षितः

kṛṣṇasya vavṛdhe bāhuḥ keśidehagato dvija |
vināśāya yathā vyādhirāsaṃbhūterupekṣitaḥ

विपाटितोष्ठो बहुलं सफेनं रुधिरं वमन् ।
सोक्षिणी विवृते चक्रे विशिष्टे मुक्तबंधने

vipāṭitoṣṭho bahulaṃ saphenaṃ rudhiraṃ vaman |
sokṣiṇī vivṛte cakre viśiṣṭe muktabaṃdhane

जघान धरणीं पादैश्शकृन्मूत्रं समुत्सृजन् ।
स्वेदार्द्र गात्रश्शांतश्च निर्यत्नस्सोऽभवत्तदा

jaghāna dharaṇīṃ pādaiśśakṛnmūtraṃ samutsṛjan |
svedārdra gātraśśāṃtaśca niryatnasso'bhavattadā

व्यादितास्यमहारंध्रस्सोऽसुरः कृष्णबाहुना ।
निपातितो द्विधा भूमौ वैद्युतेन यथा द्रुमः

vyāditāsyamahāraṃdhrasso'suraḥ kṛṣṇabāhunā |
nipātito dvidhā bhūmau vaidyutena yathā drumaḥ

द्विपादे पृष्ठपुच्छार्द्धे श्रवणैकाक्षिनासिके ।
केशिनस्ते द्विधा भूते शकले द्वे विरेजतुः

dvipāde pṛṣṭhapucchārddhe śravaṇaikākṣināsike |
keśinaste dvidhā bhūte śakale dve virejatuḥ

हत्वा तु केशिनं कृष्णो गोपलैर्मुदितैर्वृतः ।
अनायस्ततनुस्स्वस्थो हसंस्तत्रैव तस्थिवान्

hatvā tu keśinaṃ kṛṣṇo gopalairmuditairvṛtaḥ |
anāyastatanussvastho hasaṃstatraiva tasthivān

ततो गोप्यश्च गोपाश्च हते केशिनि विस्मिताः ।
तुष्टुवुः पुंडरीकाक्षमनुरागमनोरमम्

tato gopyaśca gopāśca hate keśini vismitāḥ |
tuṣṭuvuḥ puṃḍarīkākṣamanurāgamanoramam

अथाहांतर्हितो विप्र नारदो जलदे स्थितः ।
केशिनं निहतं दृष्ट्वा हर्षनिर्भरमानसः

athāhāṃtarhito vipra nārado jalade sthitaḥ |
keśinaṃ nihataṃ dṛṣṭvā harṣanirbharamānasaḥ

साधुसाधु जगन्नाथ लीलयैव यदच्युत ।
निहतोऽयं त्वया केशी क्लेशदस्त्रिदिवौकसाम्

sādhusādhu jagannātha līlayaiva yadacyuta |
nihato'yaṃ tvayā keśī kleśadastridivaukasām

युद्धोत्सुकोहमत्यर्थं नरवाजिमहाहवम् ।
अभूतपूर्वमन्यत्र द्रष्टुं स्वर्गादिहागतः

yuddhotsukohamatyarthaṃ naravājimahāhavam |
abhūtapūrvamanyatra draṣṭuṃ svargādihāgataḥ

कर्माण्यऽत्रावतारे ते कृतानि मधुसूदन ।
यानि तैर्विस्मितं चेतस्तोषमेतेन मे गतम्

karmāṇya'trāvatāre te kṛtāni madhusūdana |
yāni tairvismitaṃ cetastoṣametena me gatam

तुरंगस्यास्य शक्रोपि कृष्ण देवाश्च बिभ्यति ।
धुतकेसरजालस्य ह्रेषतोऽभ्रावलोकिनः

turaṃgasyāsya śakropi kṛṣṇa devāśca bibhyati |
dhutakesarajālasya hreṣato'bhrāvalokinaḥ

यस्मात्त्वयैष दुष्टात्मा हतः केशी जनार्दन ।
तस्मात्केशवनाम्ना त्वं लोके ख्यातो भविष्यसि

yasmāttvayaiṣa duṣṭātmā hataḥ keśī janārdana |
tasmātkeśavanāmnā tvaṃ loke khyāto bhaviṣyasi

स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामि कंसयुद्धेऽधुना पुनः ।
परश्वोऽहं समेष्यामि त्वया केशिनिषूदन

svastyastu te gamiṣyāmi kaṃsayuddhe'dhunā punaḥ |
paraśvo'haṃ sameṣyāmi tvayā keśiniṣūdana

उग्रसेनसुते कंसे सानुगे विनिपातिते ।
भारावतारकर्त्ता त्वं पृथिव्या पृथिवीधर

ugrasenasute kaṃse sānuge vinipātite |
bhārāvatārakarttā tvaṃ pṛthivyā pṛthivīdhara

तत्रानेकप्रकाराणि युद्धानि पृथिवीक्षिताम् ।
द्रष्टव्यानि मया युष्मत्प्रणीतानि जनार्दन

tatrānekaprakārāṇi yuddhāni pṛthivīkṣitām |
draṣṭavyāni mayā yuṣmatpraṇītāni janārdana

सोऽहं यास्यामि गोविंद देवकार्यं महत्कृतम् ।
त्वयैव विदितं सर्वं स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम्

so'haṃ yāsyāmi goviṃda devakāryaṃ mahatkṛtam |
tvayaiva viditaṃ sarvaṃ svasti te'stu vrajāmyaham

नारदे गते कृष्णस्सह गोपैस्सभाजितः ।
विवेश गोकुलं गोपीनेत्रपानैकभाजनम्

nārade gate kṛṣṇassaha gopaissabhājitaḥ |
viveśa gokulaṃ gopīnetrapānaikabhājanam