अध्याय 15: शिशुपाल को सायुज्य क्यों, और श्रीकृष्ण का जन्म

हिरण्यकशिपुत्वे च रावणत्वे च विष्णुना ।
अवाप निहतो भोगानप्राप्यानमरैरपि

hiraṇyakaśiputve ca rāvaṇatve ca viṣṇunā |
avāpa nihato bhogānaprāpyānamarairapi

न लयं तत्र तेनैव निहतः स कथं पुनः ।
संप्राप्तः शिशुपालत्वे सायुज्यं शाश्वते हरौ

na layaṃ tatra tenaiva nihataḥ sa kathaṃ punaḥ |
saṃprāptaḥ śiśupālatve sāyujyaṃ śāśvate harau

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं सर्वधर्मभृत्तां वर ।
कौतूहलपरेणैतत्पृष्टो मे वक्तुमर्हसि

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ sarvadharmabhṛttāṃ vara |
kautūhalapareṇaitatpṛṣṭo me vaktumarhasi

दैत्येश्वरस्य वधायाशिललोकोत्पत्तिस्थितिविनाशकारिणा पूर्वं तनुग्रहणं कुर्वता नृसिंह रूपमाविष्कृतम्

daityeśvarasya vadhāyāśilalokotpattisthitivināśakāriṇā pūrvaṃ tanugrahaṇaṃ kurvatā nṛsiṃha rūpamāviṣkṛtam

तत्र च हिरण्यकशिपोर्विष्णुरयमित्येतन्न मनस्यभूत्

tatra ca hiraṇyakaśiporviṣṇurayamityetanna manasyabhūt

निरतिशयपुण्यसमुद्भूतमेतत्सत्त्वाजातमिति

niratiśayapuṇyasamudbhūtametatsattvājātamiti

रजोद्रेकप्रेरितैकाग्रमतिस्तद्भावनायोगात्ततोवाप्तवधहैतुकीं निरतिशयामेवाखिलत्रैलोक्यकारीणीं दशाननत्वे भोगसंपदमवाप

rajodrekapreritaikāgramatistadbhāvanāyogāttatovāptavadhahaitukīṃ niratiśayāmevākhilatrailokyakārīṇīṃ daśānanatve bhogasaṃpadamavāpa

न तु स तस्मिन्ननादिनिधने परब्रह्मभूते भगवत्यनालंबिनि कृते मनसस्तल्लयमवाप

na tu sa tasminnanādinidhane parabrahmabhūte bhagavatyanālaṃbini kṛte manasastallayamavāpa

एवं दशाननत्वेप्यनङ्गपराधीनतया जानकीसमासक्तचेतसा भगवता दाशरथि रूपधारिणा हतस्य तद्रूपदर्शनमेवासीत्नायमच्युत इत्यासक्तिर्विपद्यतोन्तःकरणे मानुषबुद्धिरेव केवलमस्याभूत्

evaṃ daśānanatvepyanaṅgaparādhīnatayā jānakīsamāsaktacetasā bhagavatā dāśarathi rūpadhāriṇā hatasya tadrūpadarśanamevāsītnāyamacyuta ityāsaktirvipadyatontaḥkaraṇe mānuṣabuddhireva kevalamasyābhūt

पुनरप्यच्युतविनिपातमात्रफलमखिलभूमण्डलश्लाघ्यचेदिराजकुले जन्म अव्याहतैश्वर्यं शिशुपालत्वेप्यवाप

punarapyacyutavinipātamātraphalamakhilabhūmaṇḍalaślāghyacedirājakule janma avyāhataiśvaryaṃ śiśupālatvepyavāpa

तत्र त्वखिलानामेव स भगवन्नाम्नां त्वङ्कारकारणमभवत्

tatra tvakhilānāmeva sa bhagavannāmnāṃ tvaṅkārakāraṇamabhavat

ततश्च तत्कालकृतानां तेषामशेषणामेवाच्युतनाम्नामनवरतमनेकजन्मसु वर्धितविद्वेषानुबन्धिचित्तो विनिन्दनसंतर्जनादिषूच्चारणमकरोत्

tataśca tatkālakṛtānāṃ teṣāmaśeṣaṇāmevācyutanāmnāmanavaratamanekajanmasu vardhitavidveṣānubandhicitto vinindanasaṃtarjanādiṣūccāraṇamakarot

तच्च रूपमुत्फुल्लपद्मदलामलाक्षिमत्युज्ज्वलपीतवस्त्रधार्यमलकिरिटकेयूरहारकटकादिशोभितमुदारचतुर्बाहुशङ्खचक्रगदाधरमतिप्ररूढवैरानुभावादटनभोजनस्नानासनशयनादिष्वशेषावस्थान्तरेषु नान्यत्रोपययावस्य चेतसः

tacca rūpamutphullapadmadalāmalākṣimatyujjvalapītavastradhāryamalakiriṭakeyūrahārakaṭakādiśobhitamudāracaturbāhuśaṅkhacakragadādharamatiprarūḍhavairānubhāvādaṭanabhojanasnānāsanaśayanādiṣvaśeṣāvasthāntareṣu nānyatropayayāvasya cetasaḥ

ततस्तमेवाक्रोशेषूच्चारयंस्तमेव हृदयेन धारयन्नात्मवधाय यावद्भगवद्धस्तचक्रांशुमालोज्ज्वालमक्षयतेजःस्वरूपं ब्रह्मभूतमपगतद्वेषादिदोषं भगवन्तमद्राक्षीत्

tatastamevākrośeṣūccārayaṃstameva hṛdayena dhārayannātmavadhāya yāvadbhagavaddhastacakrāṃśumālojjvālamakṣayatejaḥsvarūpaṃ brahmabhūtamapagatadveṣādidoṣaṃ bhagavantamadrākṣīt

तावच्च भगवच्चक्रेणाशु व्यापादितस्तत्स्मरणदग्धाखिलाघसंचयो भगवतान्तमुपनीतस्ततस्मिन्नेव लयमुपययौ

tāvacca bhagavaccakreṇāśu vyāpāditastatsmaraṇadagdhākhilāghasaṃcayo bhagavatāntamupanītastatasminneva layamupayayau

एतत्तवाखिलंमयाभिहितम्

etattavākhilaṃmayābhihitam

अयं हि भगवान् कीर्तितश्च संस्मृतश्च द्वेषानुबन्धेनापि अखिलमुरासुरादिर्दुल्लभं फलं प्रयच्छति किमुत सम्यग्भक्तिमत्मिति

ayaṃ hi bhagavān kīrtitaśca saṃsmṛtaśca dveṣānubandhenāpi akhilamurāsurādirdullabhaṃ phalaṃ prayacchati kimuta samyagbhaktimatmiti

वसुदेवस्य त्वानकदुन्दुभेः पौरवीरोहिणीमदिराभद्रादेवकीप्रमुखा बह्व्यः पत्न्योऽभवन्

vasudevasya tvānakadundubheḥ pauravīrohiṇīmadirābhadrādevakīpramukhā bahvyaḥ patnyo'bhavan

बलभद्रशठसारणदुर्मदादीन्पुत्रार्त्नोहिण्यानकदुन्दुभिरुत्पादयामास

balabhadraśaṭhasāraṇadurmadādīnputrārtnohiṇyānakadundubhirutpādayāmāsa

बलदेवोपि रेवत्यां विशठोल्मुकौ पुत्रावजनयत्

baladevopi revatyāṃ viśaṭholmukau putrāvajanayat

सार्ष्टिमार्ष्टिशिशुसत्यसत्यधृतिप्रमुखाः सारणात्मजाः

sārṣṭimārṣṭiśiśusatyasatyadhṛtipramukhāḥ sāraṇātmajāḥ

भद्राश्वभद्रबाहुदुर्दमभूताद्याः रोहिण्याः कुलजाः

bhadrāśvabhadrabāhudurdamabhūtādyāḥ rohiṇyāḥ kulajāḥ

नन्दोपनन्दकृतकाद्य मदिरायास्तनयाः

nandopanandakṛtakādya madirāyāstanayāḥ

भद्रायाश्चोपनिधिगदाद्याः

bhadrāyāścopanidhigadādyāḥ

वैशाल्यां च कौशिकमेकमेवाजनयत्

vaiśālyāṃ ca kauśikamekamevājanayat

आनकदुन्दुभेर्देवक्यामपि कीर्तिमत्सुषेणोदायुभद्रसेनऋजुदासभद्रदेवाख्याः षट्पुत्रा जज्ञिरे

ānakadundubherdevakyāmapi kīrtimatsuṣeṇodāyubhadrasenaṛjudāsabhadradevākhyāḥ ṣaṭputrā jajñire

तांश्च सर्वानेव कंसोघातितवान्

tāṃśca sarvāneva kaṃsoghātitavān

अनन्तरं च सप्तमं गर्भमर्धरात्रे भगवत्प्रहितायोगनिद्रा रोहिण्या जठरमाकृष्य नीतवती

anantaraṃ ca saptamaṃ garbhamardharātre bhagavatprahitāyoganidrā rohiṇyā jaṭharamākṛṣya nītavatī

कर्षणाच्चासावपि संकर्षणाख्यामगमत्

karṣaṇāccāsāvapi saṃkarṣaṇākhyāmagamat

ततश्च सकलजगन्महातरुमूलभूतोभूतभविष्यदादिसकलसुरासुरमुनिजनमनसामप्यगोचरोऽब्जभवप्रमुखैरनलमुखैः प्रणम्यावनिभारहरणाय प्रसादितो भगवाननादिमध्यनिधनोदेवकीगर्भमवततार वासुदेवः

tataśca sakalajaganmahātarumūlabhūtobhūtabhaviṣyadādisakalasurāsuramunijanamanasāmapyagocaro'bjabhavapramukhairanalamukhaiḥ praṇamyāvanibhāraharaṇāya prasādito bhagavānanādimadhyanidhanodevakīgarbhamavatatāra vāsudevaḥ

तत्प्रसादविवद्धमानोरुमहिमा च योगनिद्रा नन्दगोपपत्न्या यशोदाया गर्भमधितिष्ठितवती

tatprasādavivaddhamānorumahimā ca yoganidrā nandagopapatnyā yaśodāyā garbhamadhitiṣṭhitavatī

सुप्रसन्नादित्यचन्द्रादिग्रहमव्यालादिभयं स्वस्थमानसमखिलमेवैतज्जगदपास्ताधर्ममभवत्त्स्मिश्च पुण्डरीकनयने जायमाने

suprasannādityacandrādigrahamavyālādibhayaṃ svasthamānasamakhilamevaitajjagadapāstādharmamabhavattsmiśca puṇḍarīkanayane jāyamāne

जातेन च तेनाखिलमेवैतत्सन्मार्गवर्ति जगदक्रियत

jātena ca tenākhilamevaitatsanmārgavarti jagadakriyata

भगवतोप्यत्र मर्त्यलोकेऽवतीर्णस्य षोडशसहस्राण्येकोत्तरशताधिकानि भार्याणाम भवन्

bhagavatopyatra martyaloke'vatīrṇasya ṣoḍaśasahasrāṇyekottaraśatādhikāni bhāryāṇāma bhavan

तासां च रुक्मिणी सत्यभामा जांबवती चारुहासिनीप्रमुखा ह्यष्टौ पत्न्यः प्रधाना बभूचवुः

tāsāṃ ca rukmiṇī satyabhāmā jāṃbavatī cāruhāsinīpramukhā hyaṣṭau patnyaḥ pradhānā babhūcavuḥ

तासु चाष्टावयुतानिलक्षं च पुत्राणां भगवानखिलमूर्तिरनादिमानजनयत्

tāsu cāṣṭāvayutānilakṣaṃ ca putrāṇāṃ bhagavānakhilamūrtiranādimānajanayat

तेषां च प्रद्युम्नचारुदेष्ण्यसांबादयः त्रयोदश प्रधानाः

teṣāṃ ca pradyumnacārudeṣṇyasāṃbādayaḥ trayodaśa pradhānāḥ

प्रद्युम्नोपि रुक्मिणस्तनयां रुक्मवतीं नामोपयेमे

pradyumnopi rukmiṇastanayāṃ rukmavatīṃ nāmopayeme

तस्यामनिरुद्धो जज्ञे

tasyāmaniruddho jajñe

अनिरुद्धोऽपि रुक्मिणा एव पौत्रीं सुभद्रां नामो पयेमे

aniruddho'pi rukmiṇā eva pautrīṃ subhadrāṃ nāmo payeme

तस्यामस्य वज्रो जज्ञे

tasyāmasya vajro jajñe

वज्रस्य प्रतिबाहुः तस्यापि सुचारुः

vajrasya pratibāhuḥ tasyāpi sucāruḥ

एवमनेकशतसहस् उषसंख्यस्य यदुकुलस्य पुत्रसंख्या वर्षशतैरपि वक्तुं न शक्यते

evamanekaśatasahas uṣasaṃkhyasya yadukulasya putrasaṃkhyā varṣaśatairapi vaktuṃ na śakyate

यतो हि श्लोकाविमावत्र चरितार्थौ

yato hi ślokāvimāvatra caritārthau

तिस्त्रः कोट्यःसहस्राणामष्टाशीति शतानि च ।
कुमाराणां कृहाचार्याश्चापयोगेषु ये रताः

tistraḥ koṭyaḥsahasrāṇāmaṣṭāśīti śatāni ca |
kumārāṇāṃ kṛhācāryāścāpayogeṣu ye ratāḥ

संख्यानं यादवानां कः करिष्यति महात्मनाम् ।
यत्रायुतानामयुतलक्षेणास्ते सदाहुकः

saṃkhyānaṃ yādavānāṃ kaḥ kariṣyati mahātmanām |
yatrāyutānāmayutalakṣeṇāste sadāhukaḥ

देवासुरे हता ये तु दैतेयास्सुमहाबलाः ।
उत्पन्नास्ते मनुष्येषु जनोपद्रवकारिणः ।
तेषामुत्सादनार्थाय भुविदेवा यदोःकुले ।
अवतीर्णाःकुलशतं यत्रैकाभ्यधिकं द्विजः ।
उत्पन्नास्ते मनुष्येषु प्रमाणे च प्रभुत्वे च व्यवस्थितः ।
निदेशस्थायिनस्तस्य ववृधुः सर्वयादवाः

devāsure hatā ye tu daiteyāssumahābalāḥ |
utpannāste manuṣyeṣu janopadravakāriṇaḥ |
teṣāmutsādanārthāya bhuvidevā yadoḥkule |
avatīrṇāḥkulaśataṃ yatraikābhyadhikaṃ dvijaḥ |
utpannāste manuṣyeṣu pramāṇe ca prabhutve ca vyavasthitaḥ |
nideśasthāyinastasya vavṛdhuḥ sarvayādavāḥ

इति प्रसूतिं वृष्णीनां यश्र्शृणोति नरः सदा ।
स सर्वैः पातकैर्मुक्तो विष्णुलोकं प्रपद्यते

iti prasūtiṃ vṛṣṇīnāṃ yaśrśṛṇoti naraḥ sadā |
sa sarvaiḥ pātakairmukto viṣṇulokaṃ prapadyate