Amsha 5

Chapter 24: Muchukunda's blessing and Balarama in Vraja

इति श्रीविष्णुमहापुराणे पञ्चमांशे चतुर्विंशोध्यायः ॥

21 verses · 24 of 38

What happens in this chapter

Muchukunda's blessing and Balarama in Vraja

Pleased with Muchukunda's hymn, Hari grants him the divine worlds he wishes for, then a birth in a great family with memory of past lives, and then moksha. Leaving the cave, Muchukunda sees how small men have grown, knows that Kali Yuga has come, and goes to Gandhamadana, the seat of Nara and Narayana, for tapas. Krishna seizes Kalayavana's elephants, horses and chariots and hands them to Ugrasena at Dvaraka. Balarama, longing for his kin, goes to Nanda's vraja and the cowherds greet him with love. The gopis, half loving and half angry, ask after Krishna, now a man of the city, who forgot them though they gave up parents, brothers and husbands for Him. Balarama comforts them with Krishna's gentle messages and stays among them.

श्रीपराशर उवाच

24.1

इत्थंस्तुतस्तदा तेन मुचुकुन्देन धीमता ।
प्राहेशः सर्वभूतानामनादिनिधनो हरिः

itthaṃstutastadā tena mucukundena dhīmatā |
prāheśaḥ sarvabhūtānāmanādinidhano hariḥ

श्रीभगवानुवाच

24.2

यथाभिवाञ्छितान्दिव्यान्गच्छलोकान्नराधिप ।
अव्याहतपरैश्वर्यो मत्प्रसादोपबृंहितः

yathābhivāñchitāndivyāngacchalokānnarādhipa |
avyāhataparaiśvaryo matprasādopabṛṃhitaḥ

24.3

भुक्त्वा दिव्यन्महा भोगान्भविष्यसि महाकुले ।
जातिस्मरो मत्प्रसादात्ततोमोक्षमवाप्स्यसि

bhuktvā divyanmahā bhogānbhaviṣyasi mahākule |
jātismaro matprasādāttatomokṣamavāpsyasi

श्रीपराशर उवाच

24.4

इत्युक्तः प्रणिपत्येशं जगतामच्युतं नृपः ।
गुहामुखाद्विनिष्क्रान्ततःस ददर्शाल्पकान्नरान्

ityuktaḥ praṇipatyeśaṃ jagatāmacyutaṃ nṛpaḥ |
guhāmukhādviniṣkrāntataḥsa dadarśālpakānnarān

24.5

ततः कलियुगं मत्वा प्राप्तं तप्तुं नृपस्तपः ।
नरनारायणस्थानं प्रययौ गन्धमादनम्

tataḥ kaliyugaṃ matvā prāptaṃ taptuṃ nṛpastapaḥ |
naranārāyaṇasthānaṃ prayayau gandhamādanam

24.6

कृष्णोपि घातयित्वारिमुपायेन हि तद्वलम् ।
जग्राह मथुरामेत्य हस्त्यश्वस्यन्दनोज्ज्वलम्

kṛṣṇopi ghātayitvārimupāyena hi tadvalam |
jagrāha mathurāmetya hastyaśvasyandanojjvalam

24.7

आनीय चोग्रसेनाय द्वारवत्वां न्यवेदयत् ।
पराभिभवनिः शङ्कं बभूव च यदोः कुलम्

ānīya cograsenāya dvāravatvāṃ nyavedayat |
parābhibhavaniḥ śaṅkaṃ babhūva ca yadoḥ kulam

24.8

बलदेवोऽपि मैत्रेय प्रशान्ताखिलविग्रहः ।
ज्ञातिदर्शनसोत्कण्ठः प्रययौ नन्दगोकुलम्

baladevo'pi maitreya praśāntākhilavigrahaḥ |
jñātidarśanasotkaṇṭhaḥ prayayau nandagokulam

24.9

ततो गोपाश्च गोप्यश्च यथा पूर्वममित्रजित् ।
तथैवाभ्यवदत्प्रम्णा बहुमानपुरःसरम्

tato gopāśca gopyaśca yathā pūrvamamitrajit |
tathaivābhyavadatpramṇā bahumānapuraḥsaram

24.10

स कैश्चित्संपरिष्वक्तः कांश्चिच्च परिषस्वजे ।
हास्यं चक्रे समं कैश्चिद्गोपैर्गोपीजनैस्तथा

sa kaiścitsaṃpariṣvaktaḥ kāṃścicca pariṣasvaje |
hāsyaṃ cakre samaṃ kaiścidgopairgopījanaistathā

24.11

प्रियाण्यनेकान्यवदन् गोपास्तत्र हलायुधम् ।
गोप्यश्च प्रेमकुपिताः प्रोचुःसेर्ष्यमथापराः

priyāṇyanekānyavadan gopāstatra halāyudham |
gopyaśca premakupitāḥ procuḥserṣyamathāparāḥ

24.12

गोप्यः पप्रच्छुरपरा नागरीजनवल्लभम् ।
कच्चिदास्ते सुखं कृष्णश्चलप्रेमलवात्मकः

gopyaḥ papracchuraparā nāgarījanavallabham |
kaccidāste sukhaṃ kṛṣṇaścalapremalavātmakaḥ

24.13

अस्मच्चेष्टामपहसन्न कच्चित्पुरयोषिताम् ।
सौभाग्यमान मधिकं करोति क्षणसौहृदः

asmacceṣṭāmapahasanna kaccitpurayoṣitām |
saubhāgyamāna madhikaṃ karoti kṣaṇasauhṛdaḥ

24.14

कच्चित्स्मरति नः कृष्णो गीतानुगमनं कलम् ।
अप्यसौ मातरं द्रष्टु सकृदप्यागमिष्यति

kaccitsmarati naḥ kṛṣṇo gītānugamanaṃ kalam |
apyasau mātaraṃ draṣṭu sakṛdapyāgamiṣyati

24.15

अथ वा किं तदालापैः क्रियन्तामपराः कथाः ।
यस्यास्मभिर्विना तेन विनास्माकं भविष्यति

atha vā kiṃ tadālāpaiḥ kriyantāmaparāḥ kathāḥ |
yasyāsmabhirvinā tena vināsmākaṃ bhaviṣyati

24.16

पिता माता तथा भ्राता भर्ता बन्धुजनश्च किम् ।
संत्यक्तस्तत्कृतेस्माभिरकृतज्ञध्वजो हि सः

pitā mātā tathā bhrātā bhartā bandhujanaśca kim |
saṃtyaktastatkṛtesmābhirakṛtajñadhvajo hi saḥ

24.17

तथापि कच्चिदालापमिहागमनसंश्रयम् ।
करोति कृष्णो वक्तव्यं भवता राम नानृतम्

tathāpi kaccidālāpamihāgamanasaṃśrayam |
karoti kṛṣṇo vaktavyaṃ bhavatā rāma nānṛtam

24.18

दामोदरोऽसौ गोविन्दः पुरस्त्रीसक्तमानसः ।
अपेतप्रीतिरस्मासु दुर्दर्शः प्रतिभाति नः

dāmodaro'sau govindaḥ purastrīsaktamānasaḥ |
apetaprītirasmāsu durdarśaḥ pratibhāti naḥ

24.19

आमन्त्रितश्च कृष्णेति पुनर्दामोदरेति च ।
जहसुःसस्वरं गोप्यो हरिणा हृतचेतसः

āmantritaśca kṛṣṇeti punardāmodareti ca |
jahasuḥsasvaraṃ gopyo hariṇā hṛtacetasaḥ

24.20

संदेशैः साममधुरैः प्रेमगर्भैरगर्वितैः ।
रामेणाश्वासिता गोप्यः कृष्णस्यातिमनोहरैः

saṃdeśaiḥ sāmamadhuraiḥ premagarbhairagarvitaiḥ |
rāmeṇāśvāsitā gopyaḥ kṛṣṇasyātimanoharaiḥ

24.21

गोपैश्च पूर्ववद्रामः परिहासमनोहराः ।
कथाश्चकार रेमे च सह तैर्व्रजभूमिषु

gopaiśca pūrvavadrāmaḥ parihāsamanoharāḥ |
kathāścakāra reme ca saha tairvrajabhūmiṣu

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)