Chapter 25: Balarama, Varuni, and the Yamuna dragged by the plough

वने विचरतस्तस्य सह गोपैर्महात्मनः ।
मानुषच्छद्मरूपस्य शेषस्य धरणीभृतः

vane vicaratastasya saha gopairmahātmanaḥ |
mānuṣacchadmarūpasya śeṣasya dharaṇībhṛtaḥ

निष्पादितोरुकाय्यस्य काय्यणोर्व्वीविचारिणः ।
उपभोगाथमत्यर्थ वरुणः प्राह वारुणीम्

niṣpāditorukāyyasya kāyyaṇorvvīvicāriṇaḥ |
upabhogāthamatyartha varuṇaḥ prāha vāruṇīm

अभीष्टा सर्व्वदा यस्य मदिरे त्व महौजसः ।
अनन्तस्यौपभोगाय तस्य गच्छ मुदे शुभे

abhīṣṭā sarvvadā yasya madire tva mahaujasaḥ |
anantasyaupabhogāya tasya gaccha mude śubhe

इत्युक्ता वारुणी तेन सन्निधानमथाकरोत् ।
वृन्दावनवनोतूपन्न-कदम्बतरुकोटरे

ityuktā vāruṇī tena sannidhānamathākarot |
vṛndāvanavanotūpanna-kadambatarukoṭare

विचरन् बलदेवोऽपि मदिरागन्धमुत्तमम् ।
आघ्राय मादरातर्षमवापाथ पुरातनम्

vicaran baladevo'pi madirāgandhamuttamam |
āghrāya mādarātarṣamavāpātha purātanam

ततः कदम्बात् सहसा मद्यधारां स लाङ्गली ।
पतन्तीं वीक्ष्य मंत्रेय प्रययौ परमां मुदम्

tataḥ kadambāt sahasā madyadhārāṃ sa lāṅgalī |
patantīṃ vīkṣya maṃtreya prayayau paramāṃ mudam

पपौ च गोपगोपीभिः समवेतो मुदान्वितः ।
प्रगीयमानो ललितं गीतवाद्यविशारदैः

papau ca gopagopībhiḥ samaveto mudānvitaḥ |
pragīyamāno lalitaṃ gītavādyaviśāradaiḥ

समन्तोतूपन्न-घर्म्माम्भः कणिकामौक्तिकोज्जवलः ।
आगच्छ यमुने स्त्रतुमिच्चामीत्त्याह विह्वलः

samantotūpanna-gharmmāmbhaḥ kaṇikāmauktikojjavalaḥ |
āgaccha yamune stratumiccāmīttyāha vihvalaḥ

तस्य वाचं नदी सा च मत्तोक्तामवमत्य वै ।
नाजगाम ततः क्रुद्धो हलं जग्राह लाङ्गली

tasya vācaṃ nadī sā ca mattoktāmavamatya vai |
nājagāma tataḥ kruddho halaṃ jagrāha lāṅgalī

गृहीत्वा तां तटे तेन चकर्ष मदविह्वलः ।
पापे नायासि नायासि गम्यतामिच्छयात्मनः

gṛhītvā tāṃ taṭe tena cakarṣa madavihvalaḥ |
pāpe nāyāsi nāyāsi gamyatāmicchayātmanaḥ

सा कृष्टा तेन सहसा गार्ग सन्त्यज्य निम्रगा ।
यत्रास्ते बलभद्रोऽसौ प्लावयामास तदूनम्

sā kṛṣṭā tena sahasā gārga santyajya nimragā |
yatrāste balabhadro'sau plāvayāmāsa tadūnam

शरीरिणी तथोत्पत्य त्रासविह्वललोचना ।
प्रसीदेत्यब्रवीद् रामं मुञ्च मां मुषलायुध

śarīriṇī tathotpatya trāsavihvalalocanā |
prasīdetyabravīd rāmaṃ muñca māṃ muṣalāyudha

सोऽब्रवीदवजानासि मम शौर्य्यबले यदि ।
सोऽहं त्वां हलपातेन विनेष्यामि सहस्त्रधा

so'bravīdavajānāsi mama śauryyabale yadi |
so'haṃ tvāṃ halapātena vineṣyāmi sahastradhā

इत्युक्तयातिसन्त्रासात् तया नद्या प्रसादितः ।
भूभागे प्लाविते तस्मिन् मुमोच यमुनां बलः

ityuktayātisantrāsāt tayā nadyā prasāditaḥ |
bhūbhāge plāvite tasmin mumoca yamunāṃ balaḥ

ततः स्त्रातस्य वै कान्तिराजगाम महात्मनः ।
अवतंसोतूपलं चारु गृहीत्वैकञ्च कुण्डलम्

tataḥ strātasya vai kāntirājagāma mahātmanaḥ |
avataṃsotūpalaṃ cāru gṛhītvaikañca kuṇḍalam

वरुणप्रहितां चास्मै मालामम्लानपङ्कजाम् ।
समूद्राभे तथा वस्त्रे नीले लक्ष्मीरयच्छत

varuṇaprahitāṃ cāsmai mālāmamlānapaṅkajām |
samūdrābhe tathā vastre nīle lakṣmīrayacchata

कृतावतंसः स तदा चारुकुण्जलभूषितः ।
नीलाम्बरधरः स्क्षग्वी शुशुबे कान्तिसंयुतः

kṛtāvataṃsaḥ sa tadā cārukuṇjalabhūṣitaḥ |
nīlāmbaradharaḥ skṣagvī śuśube kāntisaṃyutaḥ

इत्थं विभूषितो रेमे तत्र रामस्तथा व्रजे ।
मासदूयेन यातश्व पुनः स द्रारकां पुरीम्

itthaṃ vibhūṣito reme tatra rāmastathā vraje |
māsadūyena yātaśva punaḥ sa drārakāṃ purīm

रेवतीं नाम तनयां रैवतस्य महीपतेः ।
उपयेमे बलस्तस्यां जज्ञाते निशठोल्मुकौ

revatīṃ nāma tanayāṃ raivatasya mahīpateḥ |
upayeme balastasyāṃ jajñāte niśaṭholmukau