Uttara Kanda

Sarga 66: Kusha and Lava are born

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे षट्षष्टितमः सर्गः ॥ ६६ ॥

17 verses · 66 of 111

What happens in this chapter

Kusha and Lava are born

On the night Shatrughna sleeps in the leaf hut, Sita gives birth to two sons. At midnight the munis' boys run to tell Valmiki. The maharshi comes joyfully and sees the two infants, radiant as the young moon. He gives kusha grass and its cut tips, lava, to the elder women for the rite that wards off evil beings. The firstborn, wiped with the kusha, will be named Kusha; the younger, wiped with the lava, will be called Lava. The women perform the rite. At midnight Shatrughna hears the news, goes to the hut and says, 'Mother, how fortunate!' At dawn he takes leave of the muni, travels seven nights to the Yamuna and stays in Chyavana's ashram.

66.1

यामेव रात्रिं शत्रुघ्नः पर्णशालामुपाविशत् ।
तामेव रात्रिं सीतापि प्रसूता दारकद्वयम्

yāmeva rātriṃ śatrughnaḥ parṇaśālāmupāviśat |
tāmeva rātriṃ sītāpi prasūtā dārakadvayam

66.2

ततो ऽर्धरात्रसमये बालका मुनिदारकाः ।
वाल्मीकेः प्रियमाचख्युः सीतायाः प्रसवं शुभम्

tato 'rdharātrasamaye bālakā munidārakāḥ |
vālmīkeḥ priyamācakhyuḥ sītāyāḥ prasavaṃ śubham

66.3

भगवन्रामपत्नी सा प्रसूता दारकद्वयम् ।
ततो रक्षां महातेजः कुरु भूतविनाशिनीम्

bhagavanrāmapatnī sā prasūtā dārakadvayam |
tato rakṣāṃ mahātejaḥ kuru bhūtavināśinīm

66.4

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा महर्षिः समुपागमत् ।
बालचन्द्रप्रतीकाशौ देवपुत्रौ महौजसौ

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā maharṣiḥ samupāgamat |
bālacandrapratīkāśau devaputrau mahaujasau

66.5

जगाम तत्र हृष्टात्मा ददर्श च कुमारकौ ।
भूतघ्नीं चाकरोत्ताभ्यां रक्षां रक्षोविनाशिनीम्

jagāma tatra hṛṣṭātmā dadarśa ca kumārakau |
bhūtaghnīṃ cākarottābhyāṃ rakṣāṃ rakṣovināśinīm

66.6

कुशमुष्टिमुपादाय लवं चैव तु स द्विजः ।
वाल्मीकिः प्रददौ ताभ्यां रक्षां भूतविनाशिनीम्

kuśamuṣṭimupādāya lavaṃ caiva tu sa dvijaḥ |
vālmīkiḥ pradadau tābhyāṃ rakṣāṃ bhūtavināśinīm

66.7

यस्तयोः पूर्वजो जातः स कुशैर्मन्त्रसत्कृतैः ।
निर्मार्जनीयस्तु तदा कुश इत्यस्य नाम तत्

yastayoḥ pūrvajo jātaḥ sa kuśairmantrasatkṛtaiḥ |
nirmārjanīyastu tadā kuśa ityasya nāma tat

66.8

यश्चावरो भवेत्ताभ्यां लवेन स समाहितः ।
निर्मार्जनीयो वृद्धाभिर्लव इत्येव नामतः

yaścāvaro bhavettābhyāṃ lavena sa samāhitaḥ |
nirmārjanīyo vṛddhābhirlava ityeva nāmataḥ

66.9

एवं कुशलवौ नाम्ना तावुभौ यमजातकौ ।
मत्कृताभ्यां च नामभ्यां ख्यातियुक्तौ भविष्यतः

evaṃ kuśalavau nāmnā tāvubhau yamajātakau |
matkṛtābhyāṃ ca nāmabhyāṃ khyātiyuktau bhaviṣyataḥ

66.10

तां रक्षां जगृहुस्ताश्च मुनिहस्तात्समाहिताः ।
अकुर्वंश्च ततो रक्षां तयोर्विगतकल्मषाः

tāṃ rakṣāṃ jagṛhustāśca munihastātsamāhitāḥ |
akurvaṃśca tato rakṣāṃ tayorvigatakalmaṣāḥ

66.11

तथा तां क्रियमाणां च वृद्धाभिर्जन्म नाम च ।
सङ्कीर्तनं च रामस्य सीतायाः प्रसवौ शुभौ

tathā tāṃ kriyamāṇāṃ ca vṛddhābhirjanma nāma ca |
saṅkīrtanaṃ ca rāmasya sītāyāḥ prasavau śubhau

66.12

अर्धरात्रे तु शत्रुघ्नः शुश्राव सुमहत्प्रियम् ।
पर्णशालां ततो गत्वा मातर्दिष्ट्येति चाब्रवीत्

ardharātre tu śatrughnaḥ śuśrāva sumahatpriyam |
parṇaśālāṃ tato gatvā mātardiṣṭyeti cābravīt

66.13

तथा तस्य प्रहृष्टस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।
व्यतीता वार्षिकी रात्रिः श्रावणी लघुविक्रमः

tathā tasya prahṛṣṭasya śatrughnasya mahātmanaḥ |
vyatītā vārṣikī rātriḥ śrāvaṇī laghuvikramaḥ

66.14

प्रभाते सुमहावीर्यः कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् ।
मुनिं प्राञ्जलिरामन्त्र्य ययौ पश्चान्मुखः पुनः

prabhāte sumahāvīryaḥ kṛtvā paurvāhṇikīṃ kriyām |
muniṃ prāñjalirāmantrya yayau paścānmukhaḥ punaḥ

66.15

स गत्वा यमुनातीरं सप्तरात्रोषितः पथि ।
ऋषीणां पुण्यकीर्तीनामाश्रमे वासमभ्ययात्

sa gatvā yamunātīraṃ saptarātroṣitaḥ pathi |
ṛṣīṇāṃ puṇyakīrtīnāmāśrame vāsamabhyayāt

66.16

स तत्र मुनिभिः सार्धं भार्गवप्रमुखैर्नृपः ।
कथाभिरभिरूपाभिर्वासं चक्रे महायशाः

sa tatra munibhiḥ sārdhaṃ bhārgavapramukhairnṛpaḥ |
kathābhirabhirūpābhirvāsaṃ cakre mahāyaśāḥ

66.17

स काञ्चनाद्यैर्मुनिभिः समेतो रघुप्रवीरो रजनीं तदानीम् ।
कथाप्रकारैर्बहुभिर्महात्मा विरामयामास नरेन्द्रसूनुः

sa kāñcanādyairmunibhiḥ sameto raghupravīro rajanīṃ tadānīm |
kathāprakārairbahubhirmahātmā virāmayāmāsa narendrasūnuḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)