सर्ग 66: कुश और लव का जन्म

यामेव रात्रिं शत्रुघ्नः पर्णशालामुपाविशत् ।
तामेव रात्रिं सीतापि प्रसूता दारकद्वयम्

yāmeva rātriṃ śatrughnaḥ parṇaśālāmupāviśat |
tāmeva rātriṃ sītāpi prasūtā dārakadvayam

ततो ऽर्धरात्रसमये बालका मुनिदारकाः ।
वाल्मीकेः प्रियमाचख्युः सीतायाः प्रसवं शुभम्

tato 'rdharātrasamaye bālakā munidārakāḥ |
vālmīkeḥ priyamācakhyuḥ sītāyāḥ prasavaṃ śubham

भगवन्रामपत्नी सा प्रसूता दारकद्वयम् ।
ततो रक्षां महातेजः कुरु भूतविनाशिनीम्

bhagavanrāmapatnī sā prasūtā dārakadvayam |
tato rakṣāṃ mahātejaḥ kuru bhūtavināśinīm

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा महर्षिः समुपागमत् ।
बालचन्द्रप्रतीकाशौ देवपुत्रौ महौजसौ

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā maharṣiḥ samupāgamat |
bālacandrapratīkāśau devaputrau mahaujasau

जगाम तत्र हृष्टात्मा ददर्श च कुमारकौ ।
भूतघ्नीं चाकरोत्ताभ्यां रक्षां रक्षोविनाशिनीम्

jagāma tatra hṛṣṭātmā dadarśa ca kumārakau |
bhūtaghnīṃ cākarottābhyāṃ rakṣāṃ rakṣovināśinīm

कुशमुष्टिमुपादाय लवं चैव तु स द्विजः ।
वाल्मीकिः प्रददौ ताभ्यां रक्षां भूतविनाशिनीम्

kuśamuṣṭimupādāya lavaṃ caiva tu sa dvijaḥ |
vālmīkiḥ pradadau tābhyāṃ rakṣāṃ bhūtavināśinīm

यस्तयोः पूर्वजो जातः स कुशैर्मन्त्रसत्कृतैः ।
निर्मार्जनीयस्तु तदा कुश इत्यस्य नाम तत्

yastayoḥ pūrvajo jātaḥ sa kuśairmantrasatkṛtaiḥ |
nirmārjanīyastu tadā kuśa ityasya nāma tat

यश्चावरो भवेत्ताभ्यां लवेन स समाहितः ।
निर्मार्जनीयो वृद्धाभिर्लव इत्येव नामतः

yaścāvaro bhavettābhyāṃ lavena sa samāhitaḥ |
nirmārjanīyo vṛddhābhirlava ityeva nāmataḥ

एवं कुशलवौ नाम्ना तावुभौ यमजातकौ ।
मत्कृताभ्यां च नामभ्यां ख्यातियुक्तौ भविष्यतः

evaṃ kuśalavau nāmnā tāvubhau yamajātakau |
matkṛtābhyāṃ ca nāmabhyāṃ khyātiyuktau bhaviṣyataḥ

तां रक्षां जगृहुस्ताश्च मुनिहस्तात्समाहिताः ।
अकुर्वंश्च ततो रक्षां तयोर्विगतकल्मषाः

tāṃ rakṣāṃ jagṛhustāśca munihastātsamāhitāḥ |
akurvaṃśca tato rakṣāṃ tayorvigatakalmaṣāḥ

तथा तां क्रियमाणां च वृद्धाभिर्जन्म नाम च ।
सङ्कीर्तनं च रामस्य सीतायाः प्रसवौ शुभौ

tathā tāṃ kriyamāṇāṃ ca vṛddhābhirjanma nāma ca |
saṅkīrtanaṃ ca rāmasya sītāyāḥ prasavau śubhau

अर्धरात्रे तु शत्रुघ्नः शुश्राव सुमहत्प्रियम् ।
पर्णशालां ततो गत्वा मातर्दिष्ट्येति चाब्रवीत्

ardharātre tu śatrughnaḥ śuśrāva sumahatpriyam |
parṇaśālāṃ tato gatvā mātardiṣṭyeti cābravīt

तथा तस्य प्रहृष्टस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।
व्यतीता वार्षिकी रात्रिः श्रावणी लघुविक्रमः

tathā tasya prahṛṣṭasya śatrughnasya mahātmanaḥ |
vyatītā vārṣikī rātriḥ śrāvaṇī laghuvikramaḥ

प्रभाते सुमहावीर्यः कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् ।
मुनिं प्राञ्जलिरामन्त्र्य ययौ पश्चान्मुखः पुनः

prabhāte sumahāvīryaḥ kṛtvā paurvāhṇikīṃ kriyām |
muniṃ prāñjalirāmantrya yayau paścānmukhaḥ punaḥ

स गत्वा यमुनातीरं सप्तरात्रोषितः पथि ।
ऋषीणां पुण्यकीर्तीनामाश्रमे वासमभ्ययात्

sa gatvā yamunātīraṃ saptarātroṣitaḥ pathi |
ṛṣīṇāṃ puṇyakīrtīnāmāśrame vāsamabhyayāt

स तत्र मुनिभिः सार्धं भार्गवप्रमुखैर्नृपः ।
कथाभिरभिरूपाभिर्वासं चक्रे महायशाः

sa tatra munibhiḥ sārdhaṃ bhārgavapramukhairnṛpaḥ |
kathābhirabhirūpābhirvāsaṃ cakre mahāyaśāḥ

स काञ्चनाद्यैर्मुनिभिः समेतो रघुप्रवीरो रजनीं तदानीम् ।
कथाप्रकारैर्बहुभिर्महात्मा विरामयामास नरेन्द्रसूनुः

sa kāñcanādyairmunibhiḥ sameto raghupravīro rajanīṃ tadānīm |
kathāprakārairbahubhirmahātmā virāmayāmāsa narendrasūnuḥ