यादृशः पुरुषस्यात्मा तादृशं संप्रभाषते ।
यथारूपोऽन्तरात्मा ते तथारूपं प्रभाषते
yādṛśaḥ puruṣasyātmā tādṛśaṃ saṃprabhāṣate |
yathārūpo'ntarātmā te tathārūpaṃ prabhāṣate
इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि तृतीयोऽध्यायः ॥
23 verses · 3 of 196
Satyaki answers sharply: a man speaks as his inner self is. In one family a hero and a coward can both be born, as one tree bears fruiting and barren branches. He does not fault Balarama, he says, but those who listen to such words. How can anyone blame Yudhishthira in open assembly? He was called to dice against his wish and beaten by trickery. Now he has kept his vow and returned to his ancestral seat; why should he bow to beg? If Duryodhana's side does not yield, Satyaki will bring them to Yudhishthira's feet with sharp arrows. Killing aggressors is no sin, while begging from enemies is unrighteous and shameful. Either Yudhishthira gets the kingdom today, or the foe sleeps on the battlefield.
सात्यकिरुवाच
यादृशः पुरुषस्यात्मा तादृशं संप्रभाषते ।
यथारूपोऽन्तरात्मा ते तथारूपं प्रभाषते
yādṛśaḥ puruṣasyātmā tādṛśaṃ saṃprabhāṣate |
yathārūpo'ntarātmā te tathārūpaṃ prabhāṣate
सन्ति वै पुरुषाः शूराः सन्ति कापुरुषास्तथा ।
उभावेतौ दृढौ पक्षौ दृश्येते पुरुषान्प्रति
santi vai puruṣāḥ śūrāḥ santi kāpuruṣāstathā |
ubhāvetau dṛḍhau pakṣau dṛśyete puruṣānprati
एकस्मिन्नेव जायेते कुले क्लीबमहाबलौ ।
फलाफलवती शाखे यथैकस्मिन्वनस्पतौ
ekasminneva jāyete kule klībamahābalau |
phalāphalavatī śākhe yathaikasminvanaspatau
नाभ्यसूयामि ते वाक्यं ब्रुवतो लाङ्गलध्वज ।
ये तु शृण्वन्ति ते वाक्यं तानसूयामि माधव
nābhyasūyāmi te vākyaṃ bruvato lāṅgaladhvaja |
ye tu śṛṇvanti te vākyaṃ tānasūyāmi mādhava
कथं हि धर्मराजस्य दोषमल्पमपि ब्रुवन् ।
लभते परिषन्मध्ये व्याहर्तुमकुतोभयः
kathaṃ hi dharmarājasya doṣamalpamapi bruvan |
labhate pariṣanmadhye vyāhartumakutobhayaḥ
समाहूय महात्मानं जितवन्तोऽक्षकोविदाः ।
अनक्षज्ञं यथाऽश्रद्धं तेषु धर्मजयः कुतः ।
samāhūya mahātmānaṃ jitavanto'kṣakovidāḥ |
anakṣajñaṃ yathā'śraddhaṃ teṣu dharmajayaḥ kutaḥ |
यदि कुन्तीसुतं गेहे क्रीडन्तं भ्रातृभिः सह ।
अभिगम्य जयेयुस्ते तत्तेषां धर्मतो भवेत्
yadi kuntīsutaṃ gehe krīḍantaṃ bhrātṛbhiḥ saha |
abhigamya jayeyuste tatteṣāṃ dharmato bhavet
समाहूय तु राजानं क्षत्रधर्मरतं सदा ।
निकृत्या जितवन्तस्ते किं नु तेषां परं शुभम्
samāhūya tu rājānaṃ kṣatradharmarataṃ sadā |
nikṛtyā jitavantaste kiṃ nu teṣāṃ paraṃ śubham
कथं प्रणिपतेच्चायमिह कृत्वा पणं परम् ।
वनवासाद्विमुक्तरतु प्राप्तः पैतामहं पदम्
kathaṃ praṇipateccāyamiha kṛtvā paṇaṃ param |
vanavāsādvimuktaratu prāptaḥ paitāmahaṃ padam
यद्ययं परवित्तानि कामयेत युधिष्ठिरः ।
एवमप्ययमत्यन्तं परान्नार्हति याचितुम्
yadyayaṃ paravittāni kāmayeta yudhiṣṭhiraḥ |
evamapyayamatyantaṃ parānnārhati yācitum
कथं च धर्मयुक्तास्ते न च राज्यं जिहीर्षवः ।
निवृत्तवनवासांस्तान्य आहुर्विदिता इति
kathaṃ ca dharmayuktāste na ca rājyaṃ jihīrṣavaḥ |
nivṛttavanavāsāṃstānya āhurviditā iti
अनुनीता हि भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च ।
न व्यवस्यन्ति पाण्डूनां प्रदातुं पैतृकं वसु
anunītā hi bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca |
na vyavasyanti pāṇḍūnāṃ pradātuṃ paitṛkaṃ vasu
अहं तु ताञ्छितैर्बाणैरनुनीय रणे बलात् ।
पादयोः पातयिष्यामि कौन्तेयस्य महात्मनः
ahaṃ tu tāñchitairbāṇairanunīya raṇe balāt |
pādayoḥ pātayiṣyāmi kaunteyasya mahātmanaḥ
अथ ते न व्यवस्यन्ति प्रणिपाताय धीमतः ।
गमिष्यन्ति सहामात्या यमस्य सदनं प्रति
atha te na vyavasyanti praṇipātāya dhīmataḥ |
gamiṣyanti sahāmātyā yamasya sadanaṃ prati
न हि ते युयुधानस्य संरब्धस्य युयुत्सतः ।
वेगं समर्थाः संसोद्धुं वज्रस्येव महीधराः
na hi te yuyudhānasya saṃrabdhasya yuyutsataḥ |
vegaṃ samarthāḥ saṃsoddhuṃ vajrasyeva mahīdharāḥ
को हि गाण्डीवधन्वानं कश्च चक्रायुधं युधि ।
मां चापि विषहेत्क्रुद्धं कश्च भीमं दुरासदम्
ko hi gāṇḍīvadhanvānaṃ kaśca cakrāyudhaṃ yudhi |
māṃ cāpi viṣahetkruddhaṃ kaśca bhīmaṃ durāsadam
यमौ च दृढधन्वानौ यमकल्पौ महाद्युती ।
विराटद्रुपदौ वीरौ यमकालोपमद्युती
yamau ca dṛḍhadhanvānau yamakalpau mahādyutī |
virāṭadrupadau vīrau yamakālopamadyutī
को जिजीविषुरासादेद्धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
पञ्चैतान्पाण्डवेयांस्तु द्रौपद्याः कीर्तिवर्धनान्
ko jijīviṣurāsādeddhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatam |
pañcaitānpāṇḍaveyāṃstu draupadyāḥ kīrtivardhanān
समप्रमाणान्पाण्डूनां समवीर्यान्मदोत्कटान् ।
सौभद्रं च महेष्वासममरैरपि दुःसहम्
samapramāṇānpāṇḍūnāṃ samavīryānmadotkaṭān |
saubhadraṃ ca maheṣvāsamamarairapi duḥsaham
गदप्रद्युम्नसाम्बांश्च कालसूर्यानलोपमान् ।
ते वयं धृतराष्ट्रस्य पुत्रं शकुनिना सह
gadapradyumnasāmbāṃśca kālasūryānalopamān |
te vayaṃ dhṛtarāṣṭrasya putraṃ śakuninā saha
कर्णं चैव निहत्याजावभिषेक्ष्याम पाण्डवम् ।
नाधर्मो विद्यते कश्चिच्छत्रून्हत्वाऽऽततायिनः
karṇaṃ caiva nihatyājāvabhiṣekṣyāma pāṇḍavam |
nādharmo vidyate kaścicchatrūnhatvā''tatāyinaḥ
अधर्म्यमयशस्यं च शात्रवाणां प्रयाचनम् ।
हृद्भतस्तस्य यः कामस्तं कुरुध्वमतन्द्रिताः
adharmyamayaśasyaṃ ca śātravāṇāṃ prayācanam |
hṛdbhatastasya yaḥ kāmastaṃ kurudhvamatandritāḥ
धार्तराष्ट्रो ह्ययुद्धेन न राज्यं दातुमिच्छति ।
अद्य पाण्डुसुतो राज्यं लभतां वा युधिष्ठिरः ।
निहता वा रणे सर्वे स्वप्स्यन्ति वसुधातले
dhārtarāṣṭro hyayuddhena na rājyaṃ dātumicchati |
adya pāṇḍusuto rājyaṃ labhatāṃ vā yudhiṣṭhiraḥ |
nihatā vā raṇe sarve svapsyanti vasudhātale
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)