Chapter 2: Balarama counsels a humble approach to Duryodhana

श्रुतं भवद्भिर्गदपूर्वजस्य
वाक्यं यथा धर्मवदर्थवच्च ।
अजातशत्रोश्च हितं च युक्तं
दुर्योधनस्यापि तथैव राज्ञः

śrutaṃ bhavadbhirgadapūrvajasya
vākyaṃ yathā dharmavadarthavacca |
ajātaśatrośca hitaṃ ca yuktaṃ
duryodhanasyāpi tathaiva rājñaḥ

अर्धं हि राज्यस्य विसृज्य वीराः
कुन्तीसुतास्तस्य कृते यतन्ते ।
प्रदाय चार्धं धृतराष्ट्रपुत्रः
सुखी सहास्माभिरतीव मोदेत्

ardhaṃ hi rājyasya visṛjya vīrāḥ
kuntīsutāstasya kṛte yatante |
pradāya cārdhaṃ dhṛtarāṣṭraputraḥ
sukhī sahāsmābhiratīva modet

लब्ध्वा हि राज्यं पूरुषप्रवीराः
सम्यक्प्रवृत्तेषु परेषु चैव ।
ध्रुवं प्रशान्ताः सुखमाविशेयु-
स्तेषां प्रशान्तिश्च हितं प्रजानाम्

labdhvā hi rājyaṃ pūruṣapravīrāḥ
samyakpravṛtteṣu pareṣu caiva |
dhruvaṃ praśāntāḥ sukhamāviśeyu-
steṣāṃ praśāntiśca hitaṃ prajānām

दुर्योधनस्यापि मतं च वेत्तुं
वक्तुं च वाक्यानि युधिष्ठिरस्य ।
प्रियं च मे स्याद्यदि तत्र कश्चि-
द्व्रजेच्छमार्थं कुरुपाण्डवानाम्

duryodhanasyāpi mataṃ ca vettuṃ
vaktuṃ ca vākyāni yudhiṣṭhirasya |
priyaṃ ca me syādyadi tatra kaści-
dvrajecchamārthaṃ kurupāṇḍavānām

स भीष्ममामन्त्र्य कुरुप्रवीरं
वैचित्रवीर्यं च महानुभावम् ।
द्रोणं सपुत्रं विदुरं कृपं च
गान्धारराजं च समूतपुत्रम्

sa bhīṣmamāmantrya kurupravīraṃ
vaicitravīryaṃ ca mahānubhāvam |
droṇaṃ saputraṃ viduraṃ kṛpaṃ ca
gāndhārarājaṃ ca samūtaputram

सवे च येऽन्ये धृतराष्ट्रपुत्रा
बलप्रधाना निगमप्रधानाः ।
स्थिताश्च धर्मेषु यथा स्वकेषु
लोकप्रवीराः श्रुतशीलवृद्धाः

save ca ye'nye dhṛtarāṣṭraputrā
balapradhānā nigamapradhānāḥ |
sthitāśca dharmeṣu yathā svakeṣu
lokapravīrāḥ śrutaśīlavṛddhāḥ

एतेषु सर्वेषु समागतेषु
पौरेषु वृद्धेषु च संगतेषु ।
ब्रवीतु वाक्यं प्रणिपातयुक्तं
कुन्तीसुतस्यार्थकरं यथा स्यात्

eteṣu sarveṣu samāgateṣu
paureṣu vṛddheṣu ca saṃgateṣu |
bravītu vākyaṃ praṇipātayuktaṃ
kuntīsutasyārthakaraṃ yathā syāt

सर्वास्ववस्थासु च ते न कोप्या
ग्रस्तो हि सोऽर्थो बलमाश्रितैस्तैः ।
प्रियाभ्युपेतस्य युधिष्ठिरस्य
द्यूते प्रसक्तस्य हृतं च राज्यम्

sarvāsvavasthāsu ca te na kopyā
grasto hi so'rtho balamāśritaistaiḥ |
priyābhyupetasya yudhiṣṭhirasya
dyūte prasaktasya hṛtaṃ ca rājyam

निवार्यमाणश्च कुरुप्रवीरः
सर्वैः सुहृद्भिर्ह्यमप्यतञ्झः ।
स दीव्यमानः प्रतिदीव्य चैनं
गान्धारराजस्य सुतं मताक्षम्

nivāryamāṇaśca kurupravīraḥ
sarvaiḥ suhṛdbhirhyamapyatañjhaḥ |
sa dīvyamānaḥ pratidīvya cainaṃ
gāndhārarājasya sutaṃ matākṣam

हित्वा हि कर्णं च सुयोधनं च
समाह्वयद्देवितुमाजमीढः ।
दुरोदरास्तत्र सहस्रशोऽन्ये
युधिष्ठिरो यान्विषहेत जेतुम्

hitvā hi karṇaṃ ca suyodhanaṃ ca
samāhvayaddevitumājamīḍhaḥ |
durodarāstatra sahasraśo'nye
yudhiṣṭhiro yānviṣaheta jetum

उत्सृज्य तान्सौबलमेव चायं
समाह्वयत्तेन जितोऽक्षवत्याम् ।
स दीव्यमानः प्रतिदेवनेन
अक्षेषु नित्यं स्वपराङ्भुखेषु

utsṛjya tānsaubalameva cāyaṃ
samāhvayattena jito'kṣavatyām |
sa dīvyamānaḥ pratidevanena
akṣeṣu nityaṃ svaparāṅbhukheṣu

संरम्भमाणो विजितः प्रसह्य
तत्रापराधः शकुनेर्न कश्चित् ।
तस्मात्प्रणम्यैव वचो ब्रवीतु
वैचित्रवीर्यं बहुसामयुक्तम्

saṃrambhamāṇo vijitaḥ prasahya
tatrāparādhaḥ śakunerna kaścit |
tasmātpraṇamyaiva vaco bravītu
vaicitravīryaṃ bahusāmayuktam

तथा हि शक्यो धृतराष्ट्रपुत्रः
स्वार्थें नियोक्तुं पुरुषेण तेन ।
अयुद्धमाकाङ्क्षत कौरवाणां
साम्नैव दुर्योधनमाश्वसध्वम्

tathā hi śakyo dhṛtarāṣṭraputraḥ
svārtheṃ niyoktuṃ puruṣeṇa tena |
ayuddhamākāṅkṣata kauravāṇāṃ
sāmnaiva duryodhanamāśvasadhvam

साम्ना जितोऽर्थोऽर्थकरो भवेत
युद्धेऽनयो भविता नेह सोऽर्थः

sāmnā jito'rtho'rthakaro bhaveta
yuddhe'nayo bhavitā neha so'rthaḥ

एवं ध्रुवत्येव मधुप्रवीरे
शिनिप्रवीरः सहसोत्पपात
तच्चापि वाक्यं परिनिन्द्य तस्य
समाददे वाक्यमिदं समुन्युः

evaṃ dhruvatyeva madhupravīre
śinipravīraḥ sahasotpapāta
taccāpi vākyaṃ parinindya tasya
samādade vākyamidaṃ samunyuḥ