Udyoga Parva

Chapter 184: Two brahmastras meet in the sky

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि अम्बोपाख्यानपर्वणि चतुरशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

23 verses · 184 of 196

What happens in this chapter

Two brahmastras meet in the sky

Bhishma wakes glad, remembering the dream, and the fight resumes. Still angry, Parashurama hurls a shakti like Indra's thunderbolt; it strikes Bhishma's shoulder and blood streams like red ore from a mountain. Bhishma's arrow strikes Rama's forehead. Another shaft fells Bhishma, covered in blood, and his own shakti leaves Rama trembling and dazed. Recovering in fury, Rama invokes the brahmastra, and Bhishma answers with his own. The two meet between them before reaching either; the sky blazes, the quarters smoke, and rishis, Gandharvas and devas are scorched. As the worlds cry out, Bhishma, at the word of the brahmanas, remembers the Prasvapana astra and resolves to release it.

भीष्म उवाच

184.1

ततो रात्रौ व्यतीतायां प्रतिबुद्धोऽस्मि भारत ।
ततः संचिन्त्य वै स्वप्नमवापं हर्षमुत्तमम्

tato rātrau vyatītāyāṃ pratibuddho'smi bhārata |
tataḥ saṃcintya vai svapnamavāpaṃ harṣamuttamam

184.2

ततः समभवद्युद्धं मम तस्य च भारत ।
तुमुलं सर्वभूतानां रोमहर्षणमद्भुतम्

tataḥ samabhavadyuddhaṃ mama tasya ca bhārata |
tumulaṃ sarvabhūtānāṃ romaharṣaṇamadbhutam

184.3

ततो बाणमयं वर्षं ववर्ष मयि भार्गवः ।
न्यवारयमहं तच्च शरजालेन भारत

tato bāṇamayaṃ varṣaṃ vavarṣa mayi bhārgavaḥ |
nyavārayamahaṃ tacca śarajālena bhārata

184.4

ततः परमसंक्रुद्धः पुनरेव महातपाः ।
ह्यस्तनेन च कोपेन शक्तिं वै प्राहिणोन्मयि

tataḥ paramasaṃkruddhaḥ punareva mahātapāḥ |
hyastanena ca kopena śaktiṃ vai prāhiṇonmayi

184.5

इन्द्राशनिसमस्पर्शां यमदण्डसमप्रभाम् ।
ज्वलन्तीमग्निवत्सङ्ख्ये लेलिहानां समन्ततः

indrāśanisamasparśāṃ yamadaṇḍasamaprabhām |
jvalantīmagnivatsaṅkhye lelihānāṃ samantataḥ

184.6

ततो भरतशार्दूल धिष्ण्यमाकाशगं यथा ।
सा ममाभ्यवधीत्तूर्णं जत्रुदेशे कुरूद्वह

tato bharataśārdūla dhiṣṇyamākāśagaṃ yathā |
sā mamābhyavadhīttūrṇaṃ jatrudeśe kurūdvaha

184.7

अथास्रमस्रवद्धोरं गिरेर्गैरिकधातुवात् ।
रामेण सुमहाबाहो क्षतस्य क्षतजेक्षण

athāsramasravaddhoraṃ girergairikadhātuvāt |
rāmeṇa sumahābāho kṣatasya kṣatajekṣaṇa

184.8

ततोऽहं जामदग्न्याय भृशं क्रोधसमन्वितः ।
चिक्षेप मृत्युसंकाशं बाणं सर्पविषोपमम्

tato'haṃ jāmadagnyāya bhṛśaṃ krodhasamanvitaḥ |
cikṣepa mṛtyusaṃkāśaṃ bāṇaṃ sarpaviṣopamam

184.9

स तेनाभिहतो वीरो ललाटे द्विजसत्तमः ।
अशोभत महाराज शश्रृङ्ग इव पर्वतः

sa tenābhihato vīro lalāṭe dvijasattamaḥ |
aśobhata mahārāja śaśrṛṅga iva parvataḥ

184.10

स संरब्धः समावृत्य शरं कालान्तकोपमम् ।
संदधे बलवत्कृष्य घोरं शत्रनिबर्हणम्

sa saṃrabdhaḥ samāvṛtya śaraṃ kālāntakopamam |
saṃdadhe balavatkṛṣya ghoraṃ śatranibarhaṇam

184.11

स वक्षसि पापतोग्रः शरो व्याल इव श्वसन् ।
महीं राजंस्ततश्चाहमगमं रुधिराविलः

sa vakṣasi pāpatograḥ śaro vyāla iva śvasan |
mahīṃ rājaṃstataścāhamagamaṃ rudhirāvilaḥ

184.12

संप्राप्य तु पुनः संज्ञां जामदघ्न्याय धीमते ।
प्राहिण्वं विमलां शक्तिं ज्वलन्तीमशनीमिव

saṃprāpya tu punaḥ saṃjñāṃ jāmadaghnyāya dhīmate |
prāhiṇvaṃ vimalāṃ śaktiṃ jvalantīmaśanīmiva

184.13

सा तस्य द्विजमुख्यस्य निपपात भुजान्तरे ।
विह्वलश्चाभवद्राजन्वेपथुश्चैनमाविशत्

sā tasya dvijamukhyasya nipapāta bhujāntare |
vihvalaścābhavadrājanvepathuścainamāviśat

184.14

तत एनं परिष्वज्य सखा विप्रो महातपाः ।
अकृतव्रणः शुभैर्वाक्यैराश्वासयदनेकधा

tata enaṃ pariṣvajya sakhā vipro mahātapāḥ |
akṛtavraṇaḥ śubhairvākyairāśvāsayadanekadhā

184.15

समाश्वस्तस्ततो रामः क्रोधामर्षसमन्वितः ।
प्रादुश्चक्रे तदा ब्राह्मं परमास्त्रं महाव्रतः

samāśvastastato rāmaḥ krodhāmarṣasamanvitaḥ |
prāduścakre tadā brāhmaṃ paramāstraṃ mahāvrataḥ

184.16

ततस्तत्प्रतिघातार्थं ब्राह्ममेवास्त्रमुत्तमम् ।
मया प्रयुक्तं जज्वाल युगान्तमिव दर्शयत्

tatastatpratighātārthaṃ brāhmamevāstramuttamam |
mayā prayuktaṃ jajvāla yugāntamiva darśayat

184.17

तयोर्ब्रह्मास्त्रयोरासीदन्तरा वै समागमः ।
असंप्राप्यैव रामं च मां च भारतसत्तम

tayorbrahmāstrayorāsīdantarā vai samāgamaḥ |
asaṃprāpyaiva rāmaṃ ca māṃ ca bhāratasattama

184.18

ततो व्योम्नि प्रादुरभूत्तेज एव हि केवलम् ।
भूतानि चैव सर्वाणि जग्मुरार्तिं विशांपते

tato vyomni prādurabhūtteja eva hi kevalam |
bhūtāni caiva sarvāṇi jagmurārtiṃ viśāṃpate

184.19

ऋषयश्च सगन्धर्वा देवताश्चैव भारत ।
संतापं परमं जग्मुरस्त्रतेजोभिपीडिताः

ṛṣayaśca sagandharvā devatāścaiva bhārata |
saṃtāpaṃ paramaṃ jagmurastratejobhipīḍitāḥ

184.20

ततश्चचाल पृथिवी सपर्वतवनद्रुमा ।
संतप्तानि च भूतानि विषादंक जग्मुरुत्तमम्

tataścacāla pṛthivī saparvatavanadrumā |
saṃtaptāni ca bhūtāni viṣādaṃka jagmuruttamam

184.21

प्रजज्वाल नभो राजन्धूमायन्ते दिशो दश ।
न स्थातुमन्तरिक्षे च शेकुराकाशगास्तदा

prajajvāla nabho rājandhūmāyante diśo daśa |
na sthātumantarikṣe ca śekurākāśagāstadā

184.22

ततो हाहाकृते लोके सदेवासुरराक्षसे ।
इदमन्तरमित्येवं मोक्तुकामोऽस्मि भारत

tato hāhākṛte loke sadevāsurarākṣase |
idamantaramityevaṃ moktukāmo'smi bhārata

184.23

प्रस्वापमस्त्रं त्वरितो वचनाद्ब्रह्मवादिनाम् ।
चिन्तितं च तदस्त्रं मे मनसि प्रत्यभात्तदा

prasvāpamastraṃ tvarito vacanādbrahmavādinām |
cintitaṃ ca tadastraṃ me manasi pratyabhāttadā

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)