अध्याय 184: आकाश में दो ब्रह्मास्त्रों की टक्कर

ततो रात्रौ व्यतीतायां प्रतिबुद्धोऽस्मि भारत ।
ततः संचिन्त्य वै स्वप्नमवापं हर्षमुत्तमम्

tato rātrau vyatītāyāṃ pratibuddho'smi bhārata |
tataḥ saṃcintya vai svapnamavāpaṃ harṣamuttamam

ततः समभवद्युद्धं मम तस्य च भारत ।
तुमुलं सर्वभूतानां रोमहर्षणमद्भुतम्

tataḥ samabhavadyuddhaṃ mama tasya ca bhārata |
tumulaṃ sarvabhūtānāṃ romaharṣaṇamadbhutam

ततो बाणमयं वर्षं ववर्ष मयि भार्गवः ।
न्यवारयमहं तच्च शरजालेन भारत

tato bāṇamayaṃ varṣaṃ vavarṣa mayi bhārgavaḥ |
nyavārayamahaṃ tacca śarajālena bhārata

ततः परमसंक्रुद्धः पुनरेव महातपाः ।
ह्यस्तनेन च कोपेन शक्तिं वै प्राहिणोन्मयि

tataḥ paramasaṃkruddhaḥ punareva mahātapāḥ |
hyastanena ca kopena śaktiṃ vai prāhiṇonmayi

इन्द्राशनिसमस्पर्शां यमदण्डसमप्रभाम् ।
ज्वलन्तीमग्निवत्सङ्ख्ये लेलिहानां समन्ततः

indrāśanisamasparśāṃ yamadaṇḍasamaprabhām |
jvalantīmagnivatsaṅkhye lelihānāṃ samantataḥ

ततो भरतशार्दूल धिष्ण्यमाकाशगं यथा ।
सा ममाभ्यवधीत्तूर्णं जत्रुदेशे कुरूद्वह

tato bharataśārdūla dhiṣṇyamākāśagaṃ yathā |
sā mamābhyavadhīttūrṇaṃ jatrudeśe kurūdvaha

अथास्रमस्रवद्धोरं गिरेर्गैरिकधातुवात् ।
रामेण सुमहाबाहो क्षतस्य क्षतजेक्षण

athāsramasravaddhoraṃ girergairikadhātuvāt |
rāmeṇa sumahābāho kṣatasya kṣatajekṣaṇa

ततोऽहं जामदग्न्याय भृशं क्रोधसमन्वितः ।
चिक्षेप मृत्युसंकाशं बाणं सर्पविषोपमम्

tato'haṃ jāmadagnyāya bhṛśaṃ krodhasamanvitaḥ |
cikṣepa mṛtyusaṃkāśaṃ bāṇaṃ sarpaviṣopamam

स तेनाभिहतो वीरो ललाटे द्विजसत्तमः ।
अशोभत महाराज शश्रृङ्ग इव पर्वतः

sa tenābhihato vīro lalāṭe dvijasattamaḥ |
aśobhata mahārāja śaśrṛṅga iva parvataḥ

स संरब्धः समावृत्य शरं कालान्तकोपमम् ।
संदधे बलवत्कृष्य घोरं शत्रनिबर्हणम्

sa saṃrabdhaḥ samāvṛtya śaraṃ kālāntakopamam |
saṃdadhe balavatkṛṣya ghoraṃ śatranibarhaṇam

स वक्षसि पापतोग्रः शरो व्याल इव श्वसन् ।
महीं राजंस्ततश्चाहमगमं रुधिराविलः

sa vakṣasi pāpatograḥ śaro vyāla iva śvasan |
mahīṃ rājaṃstataścāhamagamaṃ rudhirāvilaḥ

संप्राप्य तु पुनः संज्ञां जामदघ्न्याय धीमते ।
प्राहिण्वं विमलां शक्तिं ज्वलन्तीमशनीमिव

saṃprāpya tu punaḥ saṃjñāṃ jāmadaghnyāya dhīmate |
prāhiṇvaṃ vimalāṃ śaktiṃ jvalantīmaśanīmiva

सा तस्य द्विजमुख्यस्य निपपात भुजान्तरे ।
विह्वलश्चाभवद्राजन्वेपथुश्चैनमाविशत्

sā tasya dvijamukhyasya nipapāta bhujāntare |
vihvalaścābhavadrājanvepathuścainamāviśat

तत एनं परिष्वज्य सखा विप्रो महातपाः ।
अकृतव्रणः शुभैर्वाक्यैराश्वासयदनेकधा

tata enaṃ pariṣvajya sakhā vipro mahātapāḥ |
akṛtavraṇaḥ śubhairvākyairāśvāsayadanekadhā

समाश्वस्तस्ततो रामः क्रोधामर्षसमन्वितः ।
प्रादुश्चक्रे तदा ब्राह्मं परमास्त्रं महाव्रतः

samāśvastastato rāmaḥ krodhāmarṣasamanvitaḥ |
prāduścakre tadā brāhmaṃ paramāstraṃ mahāvrataḥ

ततस्तत्प्रतिघातार्थं ब्राह्ममेवास्त्रमुत्तमम् ।
मया प्रयुक्तं जज्वाल युगान्तमिव दर्शयत्

tatastatpratighātārthaṃ brāhmamevāstramuttamam |
mayā prayuktaṃ jajvāla yugāntamiva darśayat

तयोर्ब्रह्मास्त्रयोरासीदन्तरा वै समागमः ।
असंप्राप्यैव रामं च मां च भारतसत्तम

tayorbrahmāstrayorāsīdantarā vai samāgamaḥ |
asaṃprāpyaiva rāmaṃ ca māṃ ca bhāratasattama

ततो व्योम्नि प्रादुरभूत्तेज एव हि केवलम् ।
भूतानि चैव सर्वाणि जग्मुरार्तिं विशांपते

tato vyomni prādurabhūtteja eva hi kevalam |
bhūtāni caiva sarvāṇi jagmurārtiṃ viśāṃpate

ऋषयश्च सगन्धर्वा देवताश्चैव भारत ।
संतापं परमं जग्मुरस्त्रतेजोभिपीडिताः

ṛṣayaśca sagandharvā devatāścaiva bhārata |
saṃtāpaṃ paramaṃ jagmurastratejobhipīḍitāḥ

ततश्चचाल पृथिवी सपर्वतवनद्रुमा ।
संतप्तानि च भूतानि विषादंक जग्मुरुत्तमम्

tataścacāla pṛthivī saparvatavanadrumā |
saṃtaptāni ca bhūtāni viṣādaṃka jagmuruttamam

प्रजज्वाल नभो राजन्धूमायन्ते दिशो दश ।
न स्थातुमन्तरिक्षे च शेकुराकाशगास्तदा

prajajvāla nabho rājandhūmāyante diśo daśa |
na sthātumantarikṣe ca śekurākāśagāstadā

ततो हाहाकृते लोके सदेवासुरराक्षसे ।
इदमन्तरमित्येवं मोक्तुकामोऽस्मि भारत

tato hāhākṛte loke sadevāsurarākṣase |
idamantaramityevaṃ moktukāmo'smi bhārata

प्रस्वापमस्त्रं त्वरितो वचनाद्ब्रह्मवादिनाम् ।
चिन्तितं च तदस्त्रं मे मनसि प्रत्यभात्तदा

prasvāpamastraṃ tvarito vacanādbrahmavādinām |
cintitaṃ ca tadastraṃ me manasi pratyabhāttadā