Shanti Parva

Chapter 50: Shri Krishna shows Bhishma his divine form

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि पञ्चाशोऽध्यायः ॥

18 verses · 50 of 372

What happens in this chapter

Shri Krishna shows Bhishma his divine form

Bhishma lifts his face a little and, palms joined, praises Shri Krishna as creator and destroyer of the worlds, Vishvakarma,. By Krishna's grace he sees his eternal form, heaven filled by his head and earth by his feet, the directions his arms and the sun his eye. He asks Krishna to think of what is best for him. Shri Krishna answers that he has shown this form because Bhishma's devotion is supreme, for he never shows himself to one who lacks bhakti or self-control. Fifty-six days of life remain to Bhishma. When the sun turns north he will reach worlds from which none return,. Before that he must teach Yudhishthira dharma and lift his grief.

वैशंपायन उवाच

50.1

श्रुत्वा तु वचनं भीष्मो वासुदेवस्य धीमतः ।
किंचिदुन्नाम्य वदनं प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

śrutvā tu vacanaṃ bhīṣmo vāsudevasya dhīmataḥ |
kiṃcidunnāmya vadanaṃ prāñjalirvākyamabravīt

भीष्म उवाच

50.2

नमस्ते भगवन्कृष्ण लोकानां प्रभवाप्यय ।
त्वं हि कर्ता हृषीकेश संहर्ता चापराजितः

namaste bhagavankṛṣṇa lokānāṃ prabhavāpyaya |
tvaṃ hi kartā hṛṣīkeśa saṃhartā cāparājitaḥ

50.3

विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु विश्वात्मन्विश्वसंभव ।
अपवर्गस्थ भूतानां पञ्चानां परतः स्थित

viśvakarmannamaste'stu viśvātmanviśvasaṃbhava |
apavargastha bhūtānāṃ pañcānāṃ parataḥ sthita

50.4

नमस्ते त्रिषु लोकेषु नमस्ते परतस्त्रिषु ।
योगेश्वर नमस्तेऽस्तु त्वं हि सर्वपरायणः

namaste triṣu lokeṣu namaste paratastriṣu |
yogeśvara namaste'stu tvaṃ hi sarvaparāyaṇaḥ

50.5

मत्संश्रितं यदात्थ त्वं वचः पुरुषसत्तम ।
तेन पश्यामि ते दिव्यान्भावांस्त्रिषु च वर्त्मसु

matsaṃśritaṃ yadāttha tvaṃ vacaḥ puruṣasattama |
tena paśyāmi te divyānbhāvāṃstriṣu ca vartmasu

50.6

तच्च पश्यामि तत्वेन यत्ते रूपं सनातनम् ।
सप्त मार्गा निरुद्धास्ते वायोरमिततेजसः

tacca paśyāmi tatvena yatte rūpaṃ sanātanam |
sapta mārgā niruddhāste vāyoramitatejasaḥ

50.7

दिवं ते शिरसा व्याप्तं पभ्द्यां देवी वसुंधरा ।
दिशो भुजा रविश्चक्षुर्वीर्ये शुक्रः प्रतिष्ठितः

divaṃ te śirasā vyāptaṃ pabhdyāṃ devī vasuṃdharā |
diśo bhujā raviścakṣurvīrye śukraḥ pratiṣṭhitaḥ

50.8

अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् ।
वपुर्ह्यनुमिमीमस्ते मेघस्येव सविद्युतः

atasīpuṣpasaṃkāśaṃ pītavāsasamacyutam |
vapurhyanumimīmaste meghasyeva savidyutaḥ

50.9

त्वां प्रपन्नाय भक्ताय गतिमिष्टां जिगीषवे ।
यच्छ्रेयः पुण्डरीकाक्ष तद्ध्यायस्व सुरोत्तम

tvāṃ prapannāya bhaktāya gatimiṣṭāṃ jigīṣave |
yacchreyaḥ puṇḍarīkākṣa taddhyāyasva surottama

वासुदेव उवाच

50.10

यतः खलु परा भक्तिर्मयि ते पुरुषर्षभ ।
ततो मया वपुर्दिव्यं तव राजन्प्रदर्शितम्

yataḥ khalu parā bhaktirmayi te puruṣarṣabha |
tato mayā vapurdivyaṃ tava rājanpradarśitam

50.11

न ह्यभक्ताय राजेन्द्र भक्तायानृजवे न च ।
दर्शयाम्यहमात्मानं न चादान्ताय भारत

na hyabhaktāya rājendra bhaktāyānṛjave na ca |
darśayāmyahamātmānaṃ na cādāntāya bhārata

50.12

भवांस्तु मम भक्तश्च नित्यं चार्जवमास्थितः ।
दमे तपसि सत्ये च दाने च निरतः शुचिः

bhavāṃstu mama bhaktaśca nityaṃ cārjavamāsthitaḥ |
dame tapasi satye ca dāne ca nirataḥ śuciḥ

50.13

अर्हस्त्वं भीष्म मां द्रष्टुं तपसा स्वेन पार्थिव ।
तव ह्युपस्थिता लोका येभ्यो नावर्तते पुनः

arhastvaṃ bhīṣma māṃ draṣṭuṃ tapasā svena pārthiva |
tava hyupasthitā lokā yebhyo nāvartate punaḥ

50.14

पञ्चाशतं षट् च कुरुप्रवीर
शेषं दिनानां तव जीवितस्य ।
ततः शुभैः कर्मफलोदयैस्त्वं
समेष्यसे भीष्म विमुच्य देहम्

pañcāśataṃ ṣaṭ ca kurupravīra
śeṣaṃ dinānāṃ tava jīvitasya |
tataḥ śubhaiḥ karmaphalodayaistvaṃ
sameṣyase bhīṣma vimucya deham

50.15

एते हि देवा वसवो विमाना
न्यास्थाय सर्वे ज्वलिताग्निकल्पाः ।
अन्तर्हितास्त्वां प्रतिपालयन्ति
काष्ठां प्रपद्यन्तमुदक्पतङ्गाम्

ete hi devā vasavo vimānā
nyāsthāya sarve jvalitāgnikalpāḥ |
antarhitāstvāṃ pratipālayanti
kāṣṭhāṃ prapadyantamudakpataṅgām

50.16

व्यावृत्तमात्रे भगवत्युदीचीं
सूर्ये जगत्कालवशं प्रपन्ने ।
गन्तासि लोकान्पुरुषप्रवीर
नावर्तते यानुपलभ्य विद्वान्

vyāvṛttamātre bhagavatyudīcīṃ
sūrye jagatkālavaśaṃ prapanne |
gantāsi lokānpuruṣapravīra
nāvartate yānupalabhya vidvān

50.17

अमुं च लोकं त्वयि भीष्म याते
ज्ञानानि सर्वाणि पराभविष्यन् ।
अतस्तु सर्वे तव सन्निकर्षं
समागता धर्मविवेचनाय

amuṃ ca lokaṃ tvayi bhīṣma yāte
jñānāni sarvāṇi parābhaviṣyan |
atastu sarve tava sannikarṣaṃ
samāgatā dharmavivecanāya

50.18

तज्ज्ञातिशोकोपहतश्रुताय
सत्याभिसन्धाय युधिष्ठिराय ।
प्रब्रूषि धर्मार्थसमाधियुक्तं
सत्यं वचोऽस्यापनुदेच्छुचं यत्

tajjñātiśokopahataśrutāya
satyābhisandhāya yudhiṣṭhirāya |
prabrūṣi dharmārthasamādhiyuktaṃ
satyaṃ vaco'syāpanudecchucaṃ yat

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)