उपदेशं तु ते विप्र करिष्येऽहं यथाक्रमम् ।
गुरुणा मे यथाख्यातमर्थतत्त्वं तु मे शृणु
upadeśaṃ tu te vipra kariṣye'haṃ yathākramam |
guruṇā me yathākhyātamarthatattvaṃ tu me śṛṇu
Shanti Parva
Chapter 365: The guest sends him to the Naga Padmanabha
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि पञ्चषष्ट्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः ॥
11 verses · 365 of 372
What happens in this chapter
The guest sends him to the Naga Padmanabha
The guest says he will tell what his own guru taught him. At Naimisha, on the bank of the Gomati, where the wheel of dharma first turned, lies a great Naga lake. There lives the righteous Naga Padmanabha, also called Padma. By speech, deed and mind he keeps all beings content, and with the four means, conciliation, division, gifts and force, he guards both the troubled and the settled with his watchful gaze. The guest tells the brahmana to approach him duly and ask his question; Padma will show him the highest dharma without falsehood. He is host to all, learned in the shastras, patient, truthful, free of envy, eating only what remains after others are fed.
अतिथिरुवाच
यत्र पूर्वाभिसर्गे वै धर्मचक्रं प्रवर्तितम् ।
नैमिषे गोमतीतीरे तत्र नागह्रदो महान्
yatra pūrvābhisarge vai dharmacakraṃ pravartitam |
naimiṣe gomatītīre tatra nāgahrado mahān
समग्रैस्रिदशैस्तत्र इष्टमासीद्द्विजर्षभ ।
यत्रेन्द्रातिक्रमं चक्रे माधाता राजसत्तमः
samagraisridaśaistatra iṣṭamāsīddvijarṣabha |
yatrendrātikramaṃ cakre mādhātā rājasattamaḥ
कृताधिवासो धर्मात्मा तत्र चक्षुःश्रवा महान् ।
पद्मनाभो महानागः पद्म इत्येव विश्रुतः
kṛtādhivāso dharmātmā tatra cakṣuḥśravā mahān |
padmanābho mahānāgaḥ padma ityeva viśrutaḥ
स वाचा कर्मणा चैव मनसा च द्विजर्षभः ।
प्रसादयति भूतानि त्रिविधे वर्त्मनि स्थितः
sa vācā karmaṇā caiva manasā ca dvijarṣabhaḥ |
prasādayati bhūtāni trividhe vartmani sthitaḥ
साम्ना भेदेन दानेन दणडेनेति चतुर्विधम् ।
पिपमस्थं समस्थं च चक्षुर्ध्यानेन रक्षति
sāmnā bhedena dānena daṇaḍeneti caturvidham |
pipamasthaṃ samasthaṃ ca cakṣurdhyānena rakṣati
तमतिक्रम्य विधिना प्रष्टुमर्हसि काङ्क्षित्तम् ।
स ते परमकं धर्मं न मिथ्या दर्शयिष्यरति
tamatikramya vidhinā praṣṭumarhasi kāṅkṣittam |
sa te paramakaṃ dharmaṃ na mithyā darśayiṣyarati
स हि सर्वातिथिर्नाणो बुद्धिशास्त्रविशारदः ।
गुणैरनुपमैर्युक्तः समस्तैराभिकामिकैः
sa hi sarvātithirnāṇo buddhiśāstraviśāradaḥ |
guṇairanupamairyuktaḥ samastairābhikāmikaiḥ
प्रकृत्या नित्यसलिलो नित्यमध्ययने रतः ।
तपोदमाभ्यां संयुक्तो वृत्तेनानवरेण च
prakṛtyā nityasalilo nityamadhyayane rataḥ |
tapodamābhyāṃ saṃyukto vṛttenānavareṇa ca
यज्वा दानपतिः क्षान्तो वृत्ते च परमे स्थितः ।
सत्यवागनसूयुश्च शीलवान्नियतेन्द्रियः
yajvā dānapatiḥ kṣānto vṛtte ca parame sthitaḥ |
satyavāganasūyuśca śīlavānniyatendriyaḥ
शेषान्नभोक्ता वचनानुकूलो
हितार्जवोत्कृष्टकृताकृतज्ञः ।
अवैरकृद्भूतहिते नियुक्तो
गङ्गाह्रदाम्भोभिजनोपपन्नः
śeṣānnabhoktā vacanānukūlo
hitārjavotkṛṣṭakṛtākṛtajñaḥ |
avairakṛdbhūtahite niyukto
gaṅgāhradāmbhobhijanopapannaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)