समुत्पन्ने विधानेऽस्मिन्वाङ्भाधुर्येण तेऽनघ ।
मित्रत्वमभिसंपन्नः किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु
samutpanne vidhāne'sminvāṅbhādhuryeṇa te'nagha |
mitratvamabhisaṃpannaḥ kiṃcidvakṣyāmi tacchṛṇu
Shanti Parva
Chapter 364: The guest admits the doors of dharma are many
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि चतुःषष्ट्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः ॥
16 verses · 364 of 372
What happens in this chapter
The guest admits the doors of dharma are many
The host tells his guest that friendship has grown between them through sweet speech, and opens his heart. He has lived the householder's dharma and his years of raising sons are past; now he wants provisions for the next world and a raft of dharma to cross over. Bound by common gunas, he cannot see the Self within. He asks the guest to direct him. The guest answers gently that he too is bewildered and shares the same wish. Heaven has many doors. Some praise moksha, some yajna, the forest life, the household, the king's dharma or restraint of speech. Some reached heaven by serving parents, some by ahimsa or truth, some by dying in battle, some by gleaning. His own mind is tossed like a cloud in the wind.
ब्राह्मण उवाच
गृहस्थधर्मं विप्रेन्द्र श्रुत्वा धर्मगतं त्वहम् ।
धर्मं परमकं कुर्यां को हि मार्गो भवेद्द्विज
gṛhasthadharmaṃ viprendra śrutvā dharmagataṃ tvaham |
dharmaṃ paramakaṃ kuryāṃ ko hi mārgo bhaveddvija
अहमात्मानमास्थाय एक एवात्मनि स्थितम् ।
द्रष्टुमिच्छन्न पश्यामि बद्धः साधारणैर्गुणैः
ahamātmānamāsthāya eka evātmani sthitam |
draṣṭumicchanna paśyāmi baddhaḥ sādhāraṇairguṇaiḥ
यावदेतदतीतं मे वयः पुत्रफलाश्रितम् ।
तावदिच्छामि पाथेयमादातुं पारलौकिकम्
yāvadetadatītaṃ me vayaḥ putraphalāśritam |
tāvadicchāmi pātheyamādātuṃ pāralaukikam
अस्मिन्हि लोकसंभारे परं पारमभीप्सतः ।
उत्पन्ना मे मतिरियं कुतो धर्ममयः प्लवः
asminhi lokasaṃbhāre paraṃ pāramabhīpsataḥ |
utpannā me matiriyaṃ kuto dharmamayaḥ plavaḥ
संयुज्यमानानि निशाम्य लोके
निर्यात्यमानानि च सात्विकानि ।
दृष्ट्वा तु धर्मध्वजकेतुमालां
प्रकीर्यमाणामुपरि प्रजानाम्
saṃyujyamānāni niśāmya loke
niryātyamānāni ca sātvikāni |
dṛṣṭvā tu dharmadhvajaketumālāṃ
prakīryamāṇāmupari prajānām
न मे मनो रज्यति भोगरागै
र्दृष्ट्वा गतिं प्रार्थयतः परत्र ।
तेनातिथे बुद्धिबलाश्रयेण
धर्मेण धर्मे विनियुङ्क्ष्व मां त्वम्
na me mano rajyati bhogarāgai
rdṛṣṭvā gatiṃ prārthayataḥ paratra |
tenātithe buddhibalāśrayeṇa
dharmeṇa dharme viniyuṅkṣva māṃ tvam
सोऽतिथिर्वचनं तस्य श्रुत्वा धर्माभिभाषिणः ।
प्रोवाच वचनं श्लक्षणं प्राज्ञो मधुरया गिरा
so'tithirvacanaṃ tasya śrutvā dharmābhibhāṣiṇaḥ |
provāca vacanaṃ ślakṣaṇaṃ prājño madhurayā girā
अहमप्यत्र मुह्यामि ममाप्येष मनोरथः ।
न च संनिश्चयं चामि बहुद्वारे त्रिविष्टये
ahamapyatra muhyāmi mamāpyeṣa manorathaḥ |
na ca saṃniścayaṃ cāmi bahudvāre triviṣṭaye
केचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्यज्ञफलं द्विजाः ।
वानप्रस्थाश्रयाः केचिद्गार्हस्थ्यं केचिदाश्रिताः
kecinmokṣaṃ praśaṃsanti kecidyajñaphalaṃ dvijāḥ |
vānaprasthāśrayāḥ kecidgārhasthyaṃ kecidāśritāḥ
राजधर्माश्रयाः केचित्केचिदात्मफलाश्रयाः ।
गुरुधर्माश्रयाः केचित्केचिद्वाक्संयमाश्रयाः
rājadharmāśrayāḥ kecitkecidātmaphalāśrayāḥ |
gurudharmāśrayāḥ kecitkecidvāksaṃyamāśrayāḥ
मातरं पितरं केचिच्छुश्रूषन्तो दिवं गताः ।
अहिंसया परे स्वर्गं सत्येन च तथाऽपरे
mātaraṃ pitaraṃ kecicchuśrūṣanto divaṃ gatāḥ |
ahiṃsayā pare svargaṃ satyena ca tathā'pare
आहवेऽभिमुखः केचिन्निहतास्त्रिदिवं गताः ।
केचिदुञ्छव्रतैः सिद्धाः स्वर्गमार्गं समाश्रिताः
āhave'bhimukhaḥ kecinnihatāstridivaṃ gatāḥ |
keciduñchavrataiḥ siddhāḥ svargamārgaṃ samāśritāḥ
केचिदध्ययने युक्ता वेदव्रतपराः शुभाः ।
बुद्धिमन्तो गताः स्वर्गं तुष्टात्मानो जितेन्द्रियाः
kecidadhyayane yuktā vedavrataparāḥ śubhāḥ |
buddhimanto gatāḥ svargaṃ tuṣṭātmāno jitendriyāḥ
आर्जवेनापरे युक्ता निहतानार्जवैर्जनैः ।
ऋजवो नाकपृष्ठे वै शुद्धात्मानः प्रतिष्ठिताः
ārjavenāpare yuktā nihatānārjavairjanaiḥ |
ṛjavo nākapṛṣṭhe vai śuddhātmānaḥ pratiṣṭhitāḥ
एवं बहुविधैर्लोकैर्धर्मद्वारैरनावृतैः ।
ममापि मतिराविद्धा मेघलेखेव वायुना
evaṃ bahuvidhairlokairdharmadvārairanāvṛtaiḥ |
mamāpi matirāviddhā meghalekheva vāyunā
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)