अध्याय 364: अतिथि मानता है कि धर्म के द्वार अनेक हैं

समुत्पन्ने विधानेऽस्मिन्वाङ्भाधुर्येण तेऽनघ ।
मित्रत्वमभिसंपन्नः किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु

samutpanne vidhāne'sminvāṅbhādhuryeṇa te'nagha |
mitratvamabhisaṃpannaḥ kiṃcidvakṣyāmi tacchṛṇu

गृहस्थधर्मं विप्रेन्द्र श्रुत्वा धर्मगतं त्वहम् ।
धर्मं परमकं कुर्यां को हि मार्गो भवेद्द्विज

gṛhasthadharmaṃ viprendra śrutvā dharmagataṃ tvaham |
dharmaṃ paramakaṃ kuryāṃ ko hi mārgo bhaveddvija

अहमात्मानमास्थाय एक एवात्मनि स्थितम् ।
द्रष्टुमिच्छन्न पश्यामि बद्धः साधारणैर्गुणैः

ahamātmānamāsthāya eka evātmani sthitam |
draṣṭumicchanna paśyāmi baddhaḥ sādhāraṇairguṇaiḥ

यावदेतदतीतं मे वयः पुत्रफलाश्रितम् ।
तावदिच्छामि पाथेयमादातुं पारलौकिकम्

yāvadetadatītaṃ me vayaḥ putraphalāśritam |
tāvadicchāmi pātheyamādātuṃ pāralaukikam

अस्मिन्हि लोकसंभारे परं पारमभीप्सतः ।
उत्पन्ना मे मतिरियं कुतो धर्ममयः प्लवः

asminhi lokasaṃbhāre paraṃ pāramabhīpsataḥ |
utpannā me matiriyaṃ kuto dharmamayaḥ plavaḥ

संयुज्यमानानि निशाम्य लोके
निर्यात्यमानानि च सात्विकानि ।
दृष्ट्वा तु धर्मध्वजकेतुमालां
प्रकीर्यमाणामुपरि प्रजानाम्

saṃyujyamānāni niśāmya loke
niryātyamānāni ca sātvikāni |
dṛṣṭvā tu dharmadhvajaketumālāṃ
prakīryamāṇāmupari prajānām

न मे मनो रज्यति भोगरागै
र्दृष्ट्वा गतिं प्रार्थयतः परत्र ।
तेनातिथे बुद्धिबलाश्रयेण
धर्मेण धर्मे विनियुङ्क्ष्व मां त्वम्

na me mano rajyati bhogarāgai
rdṛṣṭvā gatiṃ prārthayataḥ paratra |
tenātithe buddhibalāśrayeṇa
dharmeṇa dharme viniyuṅkṣva māṃ tvam

सोऽतिथिर्वचनं तस्य श्रुत्वा धर्माभिभाषिणः ।
प्रोवाच वचनं श्लक्षणं प्राज्ञो मधुरया गिरा

so'tithirvacanaṃ tasya śrutvā dharmābhibhāṣiṇaḥ |
provāca vacanaṃ ślakṣaṇaṃ prājño madhurayā girā

अहमप्यत्र मुह्यामि ममाप्येष मनोरथः ।
न च संनिश्चयं चामि बहुद्वारे त्रिविष्टये

ahamapyatra muhyāmi mamāpyeṣa manorathaḥ |
na ca saṃniścayaṃ cāmi bahudvāre triviṣṭaye

केचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्यज्ञफलं द्विजाः ।
वानप्रस्थाश्रयाः केचिद्गार्हस्थ्यं केचिदाश्रिताः

kecinmokṣaṃ praśaṃsanti kecidyajñaphalaṃ dvijāḥ |
vānaprasthāśrayāḥ kecidgārhasthyaṃ kecidāśritāḥ

राजधर्माश्रयाः केचित्केचिदात्मफलाश्रयाः ।
गुरुधर्माश्रयाः केचित्केचिद्वाक्संयमाश्रयाः

rājadharmāśrayāḥ kecitkecidātmaphalāśrayāḥ |
gurudharmāśrayāḥ kecitkecidvāksaṃyamāśrayāḥ

मातरं पितरं केचिच्छुश्रूषन्तो दिवं गताः ।
अहिंसया परे स्वर्गं सत्येन च तथाऽपरे

mātaraṃ pitaraṃ kecicchuśrūṣanto divaṃ gatāḥ |
ahiṃsayā pare svargaṃ satyena ca tathā'pare

आहवेऽभिमुखः केचिन्निहतास्त्रिदिवं गताः ।
केचिदुञ्छव्रतैः सिद्धाः स्वर्गमार्गं समाश्रिताः

āhave'bhimukhaḥ kecinnihatāstridivaṃ gatāḥ |
keciduñchavrataiḥ siddhāḥ svargamārgaṃ samāśritāḥ

केचिदध्ययने युक्ता वेदव्रतपराः शुभाः ।
बुद्धिमन्तो गताः स्वर्गं तुष्टात्मानो जितेन्द्रियाः

kecidadhyayane yuktā vedavrataparāḥ śubhāḥ |
buddhimanto gatāḥ svargaṃ tuṣṭātmāno jitendriyāḥ

आर्जवेनापरे युक्ता निहतानार्जवैर्जनैः ।
ऋजवो नाकपृष्ठे वै शुद्धात्मानः प्रतिष्ठिताः

ārjavenāpare yuktā nihatānārjavairjanaiḥ |
ṛjavo nākapṛṣṭhe vai śuddhātmānaḥ pratiṣṭhitāḥ

एवं बहुविधैर्लोकैर्धर्मद्वारैरनावृतैः ।
ममापि मतिराविद्धा मेघलेखेव वायुना

evaṃ bahuvidhairlokairdharmadvārairanāvṛtaiḥ |
mamāpi matirāviddhā meghalekheva vāyunā