अस्मिन्नेवान्तरे वाक्यं पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् ।
निर्विण्णमनसं ज्येष्ठमिदं भ्रातरमच्युतम्
asminnevāntare vākyaṃ punarevārjuno'bravīt |
nirviṇṇamanasaṃ jyeṣṭhamidaṃ bhrātaramacyutam
Shanti Parva
Chapter 22: Arjuna recalls the kshatriya's duty and Indra
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि द्वाविंशोऽध्यायः ॥
15 verses · 22 of 372
What happens in this chapter
Arjuna recalls the kshatriya's duty and Indra
Arjuna speaks again to his downcast elder brother. Having won a hard-won kingdom by kshatriya dharma, why burn with grief? For brahmanas tapas and renunciation are the dharma; for kshatriyas death in battle is ranked above many sacrifices. Kshatriya dharma is fierce and lives by the weapon. Renunciation, tapas and living on others' goods are not prescribed for a king. A kshatriya's heart should be like a thunderbolt. Indra, a son of Brahma, became a kshatriya by his deeds and slew ninety-nine of his sinful kin, and for that he is honoured and became lord of the devas. So perform sacrifices with rich gifts as Indra did. The fallen went to the highest state, purified by weapons. What was to be has happened; fate cannot be overstepped.
वैशंपायन उवाच
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ प्राप्य राज्यं सुदुर्लभम् ।
जित्वा चारीन्नरश्रेष्ठ तप्यते किं भृशं भवान्
kṣatradharmeṇa dharmajña prāpya rājyaṃ sudurlabham |
jitvā cārīnnaraśreṣṭha tapyate kiṃ bhṛśaṃ bhavān
क्षत्रियाणां महाराज संग्रामे निधनं मतम् ।
विशिष्टं बहुभिर्यज्ञैः क्षत्रधर्ममनुस्मर
kṣatriyāṇāṃ mahārāja saṃgrāme nidhanaṃ matam |
viśiṣṭaṃ bahubhiryajñaiḥ kṣatradharmamanusmara
ब्राह्मणानां तपस्त्यागः प्रेत्य धर्मविधिः स्मृतः ।
क्षत्रियाणां च निधनं संग्रामे विहितं प्रभो
brāhmaṇānāṃ tapastyāgaḥ pretya dharmavidhiḥ smṛtaḥ |
kṣatriyāṇāṃ ca nidhanaṃ saṃgrāme vihitaṃ prabho
क्षात्रधर्मो महारौद्रः शस्त्रनित्य इति स्मृतः ।
वधश्च भरतश्रेष्ठ काले शस्त्रेण संयुगे
kṣātradharmo mahāraudraḥ śastranitya iti smṛtaḥ |
vadhaśca bharataśreṣṭha kāle śastreṇa saṃyuge
ब्राह्मणस्यापि चेद्राजन्क्षत्रधर्मेण वर्ततः ।
प्रशस्तं जीवितं लोके क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्
brāhmaṇasyāpi cedrājankṣatradharmeṇa vartataḥ |
praśastaṃ jīvitaṃ loke kṣatraṃ hi brahmasaṃbhavam
न त्यागो न पुनर्यज्ञो न तपो मनुजेश्वर ।
क्षत्रियस्य विधीयन्ते न परस्वोपजीवनम्
na tyāgo na punaryajño na tapo manujeśvara |
kṣatriyasya vidhīyante na parasvopajīvanam
स भवान्सर्वधर्मज्ञो धर्मात्मा भरतर्षभ ।
राजा मनीषी निपुणो लोके दृष्टपरावरः
sa bhavānsarvadharmajño dharmātmā bharatarṣabha |
rājā manīṣī nipuṇo loke dṛṣṭaparāvaraḥ
त्यक्त्वा संतापजं शोकं दंशितो भव कर्मणि ।
क्षत्रियस्य विशेषेण हृदयं वज्रसन्निभम्
tyaktvā saṃtāpajaṃ śokaṃ daṃśito bhava karmaṇi |
kṣatriyasya viśeṣeṇa hṛdayaṃ vajrasannibham
जित्वाऽरीन्क्षत्रधर्मेण प्राप्य राज्यमकण्टकम् ।
विजितात्मा मनुष्येन्द्र यज्ञदानपरो भव
jitvā'rīnkṣatradharmeṇa prāpya rājyamakaṇṭakam |
vijitātmā manuṣyendra yajñadānaparo bhava
इन्द्रो वै ब्रह्मणः पुत्रः क्षत्रियः कर्मणाऽभवत् ।
ज्ञातीनां पापवृत्तीनां जघान नवतीर्नव
indro vai brahmaṇaḥ putraḥ kṣatriyaḥ karmaṇā'bhavat |
jñātīnāṃ pāpavṛttīnāṃ jaghāna navatīrnava
तच्चास्य कर्म पूज्यं च प्रशस्यं च विशांपते ।
तेनेन्द्रत्वं समापेदे देवानामिति नः श्रुतम्
taccāsya karma pūjyaṃ ca praśasyaṃ ca viśāṃpate |
tenendratvaṃ samāpede devānāmiti naḥ śrutam
स त्वं यज्ञैर्महाराज यजस्व बहुदक्षिणैः ।
यथैवेन्द्रो मनुष्येन्द्र चिराय विगतज्वरः
sa tvaṃ yajñairmahārāja yajasva bahudakṣiṇaiḥ |
yathaivendro manuṣyendra cirāya vigatajvaraḥ
मा त्वमेवं गते किंचिच्छोचेथाः क्षत्रियर्षभ ।
गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूताः परां गतिम्
mā tvamevaṃ gate kiṃcicchocethāḥ kṣatriyarṣabha |
gatāste kṣatradharmeṇa śastrapūtāḥ parāṃ gatim
भवितव्यं तथा तच्च यद्वृत्तं भरतर्षभ ।
दिष्टं हि राजशार्दूल न शक्यमतिवर्तितुम्
bhavitavyaṃ tathā tacca yadvṛttaṃ bharatarṣabha |
diṣṭaṃ hi rājaśārdūla na śakyamativartitum
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)