अध्याय 22: अर्जुन द्वारा क्षत्रधर्म और इन्द्र का स्मरण

अस्मिन्नेवान्तरे वाक्यं पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् ।
निर्विण्णमनसं ज्येष्ठमिदं भ्रातरमच्युतम्

asminnevāntare vākyaṃ punarevārjuno'bravīt |
nirviṇṇamanasaṃ jyeṣṭhamidaṃ bhrātaramacyutam

क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ प्राप्य राज्यं सुदुर्लभम् ।
जित्वा चारीन्नरश्रेष्ठ तप्यते किं भृशं भवान्

kṣatradharmeṇa dharmajña prāpya rājyaṃ sudurlabham |
jitvā cārīnnaraśreṣṭha tapyate kiṃ bhṛśaṃ bhavān

क्षत्रियाणां महाराज संग्रामे निधनं मतम् ।
विशिष्टं बहुभिर्यज्ञैः क्षत्रधर्ममनुस्मर

kṣatriyāṇāṃ mahārāja saṃgrāme nidhanaṃ matam |
viśiṣṭaṃ bahubhiryajñaiḥ kṣatradharmamanusmara

ब्राह्मणानां तपस्त्यागः प्रेत्य धर्मविधिः स्मृतः ।
क्षत्रियाणां च निधनं संग्रामे विहितं प्रभो

brāhmaṇānāṃ tapastyāgaḥ pretya dharmavidhiḥ smṛtaḥ |
kṣatriyāṇāṃ ca nidhanaṃ saṃgrāme vihitaṃ prabho

क्षात्रधर्मो महारौद्रः शस्त्रनित्य इति स्मृतः ।
वधश्च भरतश्रेष्ठ काले शस्त्रेण संयुगे

kṣātradharmo mahāraudraḥ śastranitya iti smṛtaḥ |
vadhaśca bharataśreṣṭha kāle śastreṇa saṃyuge

ब्राह्मणस्यापि चेद्राजन्क्षत्रधर्मेण वर्ततः ।
प्रशस्तं जीवितं लोके क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्

brāhmaṇasyāpi cedrājankṣatradharmeṇa vartataḥ |
praśastaṃ jīvitaṃ loke kṣatraṃ hi brahmasaṃbhavam

न त्यागो न पुनर्यज्ञो न तपो मनुजेश्वर ।
क्षत्रियस्य विधीयन्ते न परस्वोपजीवनम्

na tyāgo na punaryajño na tapo manujeśvara |
kṣatriyasya vidhīyante na parasvopajīvanam

स भवान्सर्वधर्मज्ञो धर्मात्मा भरतर्षभ ।
राजा मनीषी निपुणो लोके दृष्टपरावरः

sa bhavānsarvadharmajño dharmātmā bharatarṣabha |
rājā manīṣī nipuṇo loke dṛṣṭaparāvaraḥ

त्यक्त्वा संतापजं शोकं दंशितो भव कर्मणि ।
क्षत्रियस्य विशेषेण हृदयं वज्रसन्निभम्

tyaktvā saṃtāpajaṃ śokaṃ daṃśito bhava karmaṇi |
kṣatriyasya viśeṣeṇa hṛdayaṃ vajrasannibham

जित्वाऽरीन्क्षत्रधर्मेण प्राप्य राज्यमकण्टकम् ।
विजितात्मा मनुष्येन्द्र यज्ञदानपरो भव

jitvā'rīnkṣatradharmeṇa prāpya rājyamakaṇṭakam |
vijitātmā manuṣyendra yajñadānaparo bhava

इन्द्रो वै ब्रह्मणः पुत्रः क्षत्रियः कर्मणाऽभवत् ।
ज्ञातीनां पापवृत्तीनां जघान नवतीर्नव

indro vai brahmaṇaḥ putraḥ kṣatriyaḥ karmaṇā'bhavat |
jñātīnāṃ pāpavṛttīnāṃ jaghāna navatīrnava

तच्चास्य कर्म पूज्यं च प्रशस्यं च विशांपते ।
तेनेन्द्रत्वं समापेदे देवानामिति नः श्रुतम्

taccāsya karma pūjyaṃ ca praśasyaṃ ca viśāṃpate |
tenendratvaṃ samāpede devānāmiti naḥ śrutam

स त्वं यज्ञैर्महाराज यजस्व बहुदक्षिणैः ।
यथैवेन्द्रो मनुष्येन्द्र चिराय विगतज्वरः

sa tvaṃ yajñairmahārāja yajasva bahudakṣiṇaiḥ |
yathaivendro manuṣyendra cirāya vigatajvaraḥ

मा त्वमेवं गते किंचिच्छोचेथाः क्षत्रियर्षभ ।
गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूताः परां गतिम्

mā tvamevaṃ gate kiṃcicchocethāḥ kṣatriyarṣabha |
gatāste kṣatradharmeṇa śastrapūtāḥ parāṃ gatim

भवितव्यं तथा तच्च यद्वृत्तं भरतर्षभ ।
दिष्टं हि राजशार्दूल न शक्यमतिवर्तितुम्

bhavitavyaṃ tathā tacca yadvṛttaṃ bharatarṣabha |
diṣṭaṃ hi rājaśārdūla na śakyamativartitum