किंशीलाः किंसमुत्थानाः कथंरूपाश्च भारत ।
किंसन्नाहाः कथंशस्त्रा जनाः स्युः संयुगे नृपाः
kiṃśīlāḥ kiṃsamutthānāḥ kathaṃrūpāśca bhārata |
kiṃsannāhāḥ kathaṃśastrā janāḥ syuḥ saṃyuge nṛpāḥ
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि एकाधिकशततमोऽध्यायः ॥
21 verses · 101 of 372
Yudhishthira asks what nature, armour and weapons make good fighters. Bhishma says men fight best with the arms their custom has taught them. The Gandharas, Sindhus and Sauviras fight fearlessly with claws and lances; the Ushinaras are skilled in every weapon; eastern peoples excel on elephants and in stratagem; the Yavanas, Kambojas and men around Mathura are masters of horse; southerners use sword and shield; the men of Avanti and Malava are great heroes, one of whom can face a thousand. He then lists the bodily marks of fierce warriors: eyes like a lion's or a pigeon's, voices like thunder, lean veined limbs, frowning brows. Such men, quick to anger and hard to rule, should lead the van and be won with gentle words.
युधिष्ठिर उवाच
किंशीलाः किंसमुत्थानाः कथंरूपाश्च भारत ।
किंसन्नाहाः कथंशस्त्रा जनाः स्युः संयुगे नृपाः
kiṃśīlāḥ kiṃsamutthānāḥ kathaṃrūpāśca bhārata |
kiṃsannāhāḥ kathaṃśastrā janāḥ syuḥ saṃyuge nṛpāḥ
भीष्म उवाच
यथाचरितमेवात्र शस्त्रं पत्रं विधीयते ।
आचाराद्धीह पुरुषस्तथा कर्मसु वर्तते
yathācaritamevātra śastraṃ patraṃ vidhīyate |
ācārāddhīha puruṣastathā karmasu vartate
गान्धाराः सिन्धुसौवीरा नखरप्रासयोधिनः ।
अभीरवः सुबलिनस्तद्वलं सर्वपारगम्
gāndhārāḥ sindhusauvīrā nakharaprāsayodhinaḥ |
abhīravaḥ subalinastadvalaṃ sarvapāragam
सर्वशस्त्रेषु कुशलाः सत्ववन्तो ह्युशीनराः ।
प्राच्या मातङ्गयुद्धेषु कुशलाः कूटयोधिनः
sarvaśastreṣu kuśalāḥ satvavanto hyuśīnarāḥ |
prācyā mātaṅgayuddheṣu kuśalāḥ kūṭayodhinaḥ
तथा यवनकाम्भोजा मधुरामभितश्च ये ।
एतेऽश्वयुद्धकुशला दाक्षिणात्याऽसिचर्मिणः ।
सर्वत्र शूरा जायन्ते महासत्वा महाबलाः
tathā yavanakāmbhojā madhurāmabhitaśca ye |
ete'śvayuddhakuśalā dākṣiṇātyā'sicarmiṇaḥ |
sarvatra śūrā jāyante mahāsatvā mahābalāḥ
आवन्तिका महाशूराश्चतुरङ्गे च मालवाः ।
एकोऽपि हि सहस्रस्य तिष्ठत्यभिमुखो रणे
āvantikā mahāśūrāścaturaṅge ca mālavāḥ |
eko'pi hi sahasrasya tiṣṭhatyabhimukho raṇe
प्रायो देशाः समुद्दिष्टा लक्षणानि तु मे शृणु
prāyo deśāḥ samuddiṣṭā lakṣaṇāni tu me śṛṇu
सिंहशार्दूलवाङ्गेत्राः सिंहशार्दूलगामिनः ।
पारावतकुलिङ्गाक्षाः सर्वे शूराः प्रमाथिनः ।
siṃhaśārdūlavāṅgetrāḥ siṃhaśārdūlagāminaḥ |
pārāvatakuliṅgākṣāḥ sarve śūrāḥ pramāthinaḥ |
मृगस्वरा द्वीपिनेत्रा ऋषभाक्षास्तथा परे ।
प्रमाथिनश्च मन्द्राश्च क्रोधनाः किङ्किणीस्वनाः
mṛgasvarā dvīpinetrā ṛṣabhākṣāstathā pare |
pramāthinaśca mandrāśca krodhanāḥ kiṅkiṇīsvanāḥ
मेघस्वनाः क्रूरमुखाः केचिच्च कलनिस्वनाः ।
जिह्मनासाग्रजिह्वाश्च दूरगा दूरपातिनः
meghasvanāḥ krūramukhāḥ kecicca kalanisvanāḥ |
jihmanāsāgrajihvāśca dūragā dūrapātinaḥ
बिडालकुब्जाः स्तब्धाक्षास्तनुकेशास्तनुत्वचः ।
शीघ्राश्चपलचित्ताश्च ते भवन्ति दुरासदाः
biḍālakubjāḥ stabdhākṣāstanukeśāstanutvacaḥ |
śīghrāścapalacittāśca te bhavanti durāsadāḥ
गौरा निमीलिताः केचिन्मृदुप्रकृतयस्तथा ।
तुरङ्गगतिनिर्घोषास्ते नराः पारयिष्णवः
gaurā nimīlitāḥ kecinmṛduprakṛtayastathā |
turaṅgagatinirghoṣāste narāḥ pārayiṣṇavaḥ
सुसंहताः प्रतनवो व्यूढोरस्काः सुसंस्थिताः ।
प्रवादितेषु कुप्यन्ति हृष्यन्ति कलद्देषु च
susaṃhatāḥ pratanavo vyūḍhoraskāḥ susaṃsthitāḥ |
pravāditeṣu kupyanti hṛṣyanti kaladdeṣu ca
गम्भीराक्षा निसृष्टाक्षाः पिङ्गाक्षा भ्रुकुटीमुखाः ।
नकुलाक्षास्तथा चैव सर्वे शूरास्तनुत्यजः
gambhīrākṣā nisṛṣṭākṣāḥ piṅgākṣā bhrukuṭīmukhāḥ |
nakulākṣāstathā caiva sarve śūrāstanutyajaḥ
जिह्नाक्षाः प्रललाटाश्च निर्मांसहनवोऽव्यथाः ।
वक्रबाह्वङ्गुलीसक्थाः कृशा धमनिसंतताः
jihnākṣāḥ pralalāṭāśca nirmāṃsahanavo'vyathāḥ |
vakrabāhvaṅgulīsakthāḥ kṛśā dhamanisaṃtatāḥ
प्रविशन्ति च वेगेन सांपराये ह्युपस्थिते ।
वारणा इव संमत्तास्ते भवन्ति दुरासदाः
praviśanti ca vegena sāṃparāye hyupasthite |
vāraṇā iva saṃmattāste bhavanti durāsadāḥ
दीप्तस्फुटितकेशान्ताः स्थूलपार्श्वहनूमुखाः ।
उन्नतांसाः पृथुग्रीवा विकटाः स्थूलपिण्डिकाः
dīptasphuṭitakeśāntāḥ sthūlapārśvahanūmukhāḥ |
unnatāṃsāḥ pṛthugrīvā vikaṭāḥ sthūlapiṇḍikāḥ
उद्बन्धा इव सुग्रीवा विनताविहगा इव ।
पिण्डशीर्षातिवक्राश्च पृषदंशमुखास्तथा
udbandhā iva sugrīvā vinatāvihagā iva |
piṇḍaśīrṣātivakrāśca pṛṣadaṃśamukhāstathā
अग्रस्वरा मन्युमन्तो युद्धेष्वारावसारिणः ।
अधर्मज्ञाऽवलिप्ताश्च घोरा रौद्रप्रदर्शनाः
agrasvarā manyumanto yuddheṣvārāvasāriṇaḥ |
adharmajñā'valiptāśca ghorā raudrapradarśanāḥ
त्यक्तात्मानः सर्व एते उदग्रा ह्यनिवर्तिनः ।
पुरस्कार्याः सदा सैन्ये हन्यन्ते घ्नन्ति चापि ते
tyaktātmānaḥ sarva ete udagrā hyanivartinaḥ |
puraskāryāḥ sadā sainye hanyante ghnanti cāpi te
अधार्मिका भिन्नवृत्ताः सान्त्वेनैषां पराभवः ।
एवमेव प्रदूष्यन्ते राज्ञोऽप्येते ह्यभीक्ष्णशः
adhārmikā bhinnavṛttāḥ sāntvenaiṣāṃ parābhavaḥ |
evameva pradūṣyante rājño'pyete hyabhīkṣṇaśaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)