Drona Parva

Chapter 104: Eight Kaurava chariot warriors surround Arjuna

इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि चतुर्दशदिवसयुद्धे चतुरधिकशततमोऽध्यायः ॥

34 verses · 104 of 203

What happens in this chapter

Eight Kaurava chariot warriors surround Arjuna

Sanjaya describes eight great chariot fighters rushing at Arjuna to shield Jayadratha and Duryodhana: Bhurishravas, Shala, Karna, Vrishasena, Jayadratha, Kripa, Shalya and Ashvatthama, on cars drawn by fine horses from many lands, their tiger-skin covers gleaming with gold. They blow great conches. Arjuna answers with Devadatta and Shri Krishna with Panchajanya, whose sound fills earth and sky and shakes the Kaurava ranks. Then the arrows fly. Ashvatthama strikes Krishna with seventy-three shafts; Bhurishravas cuts Krishna's goad. Arjuna, angered most by the wounds to Krishna, pierces each warrior by name and count, twice cuts Shalya's bow at the grip, and with hundreds of sharp arrows drives them all back like a great wind scattering clouds.

सञ्जय उवाच

104.1

तावकास्त्वभिसम्प्रेक्ष्य वृष्ण्यन्धकरूद्वहौ ।
सत्वरास्तौ जिघांसन्तस्तथैव विजयः परान्

tāvakāstvabhisamprekṣya vṛṣṇyandhakarūdvahau |
satvarāstau jighāṃsantastathaiva vijayaḥ parān

104.2

सुवर्णचित्रैर्वैयाघ्रैः स्वनवद्भिर्महारथैः ।
दीपयन्तो दिशः सर्वा ज्वलद्भिरिव पावकैः

suvarṇacitrairvaiyāghraiḥ svanavadbhirmahārathaiḥ |
dīpayanto diśaḥ sarvā jvaladbhiriva pāvakaiḥ

104.3

रुक्मपुङ्खैश्च दुष्प्रेक्ष्यैः कार्मुकैः पृथिवीपते ।
कूजद्भिरतुलान्नादन्रोषितैरुरगैरिव

rukmapuṅkhaiśca duṣprekṣyaiḥ kārmukaiḥ pṛthivīpate |
kūjadbhiratulānnādanroṣitairuragairiva

104.4

भूरिश्रवाः शलः कर्णो वृषसेनो जयद्रथः ।
कृपश्च मद्रराजश्च द्रोणिश्च रथिनां वरः

bhūriśravāḥ śalaḥ karṇo vṛṣaseno jayadrathaḥ |
kṛpaśca madrarājaśca droṇiśca rathināṃ varaḥ

104.5

ते पिबन्त इवाकाशमश्वैरष्टौ महारथाः ।
व्यराजयन्दश दिशो वैयार्घ्रैर्हेमचन्द्रकैः

te pibanta ivākāśamaśvairaṣṭau mahārathāḥ |
vyarājayandaśa diśo vaiyārghrairhemacandrakaiḥ

104.6

ते दंशिताः सुसंरब्धा रथैर्मेघौघनिःस्वनैः ।
समावृण्वन्दश दिशः पार्थस्य निशितैः शरैः

te daṃśitāḥ susaṃrabdhā rathairmeghaughaniḥsvanaiḥ |
samāvṛṇvandaśa diśaḥ pārthasya niśitaiḥ śaraiḥ

104.7

कौलूतका हयाश्चित्रा वहन्तस्तान्महारथान् ।
व्यशोभन्त तदा शीघ्रा दीपयन्तो दिशो दश

kaulūtakā hayāścitrā vahantastānmahārathān |
vyaśobhanta tadā śīghrā dīpayanto diśo daśa

104.8

आजानेयैर्महावेगैर्नानादेशसमुत्थितैः ।
पार्वतीयैर्नदीजैश्च सैन्धवैश्च हयोत्तमैः

ājāneyairmahāvegairnānādeśasamutthitaiḥ |
pārvatīyairnadījaiśca saindhavaiśca hayottamaiḥ

104.9

कुरुयोधवरा राजंस्तव पुत्रं परीप्सवः ।
धनञ्जयरथं शीघ्रं सर्वतः समुपाद्रवन्

kuruyodhavarā rājaṃstava putraṃ parīpsavaḥ |
dhanañjayarathaṃ śīghraṃ sarvataḥ samupādravan

104.10

ते प्रगृह्य महाशङ्खान्दध्मुः पुरुषसत्तमाः ।
पूरयन्तो दिवं राजन्पृथिवीं च ससागराम्

te pragṛhya mahāśaṅkhāndadhmuḥ puruṣasattamāḥ |
pūrayanto divaṃ rājanpṛthivīṃ ca sasāgarām

104.11

तथैव दध्मतुः शङ्खौ वासुदेवधनञ्जयौ ।
प्रवरौ सर्वदेवानां सर्वशङ्खवरौ भुवि

tathaiva dadhmatuḥ śaṅkhau vāsudevadhanañjayau |
pravarau sarvadevānāṃ sarvaśaṅkhavarau bhuvi

104.12

देवदत्तं च कौन्तेयः पाञ्चजन्यं च केशवः ।
शब्दस्तु देवदत्तस्य धनञ्जयसमीरितः

devadattaṃ ca kaunteyaḥ pāñcajanyaṃ ca keśavaḥ |
śabdastu devadattasya dhanañjayasamīritaḥ

104.13

पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्चैव समावृणोत् ।
तथैव पाञ्चजन्योऽपि वासुदेवसमीरितः

pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca diśaścaiva samāvṛṇot |
tathaiva pāñcajanyo'pi vāsudevasamīritaḥ

104.14

सर्वशब्दानतिक्रम्य पूरयामास रोदसी ।
तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे नादसङ्कुले

sarvaśabdānatikramya pūrayāmāsa rodasī |
tasmiṃstathā vartamāne dāruṇe nādasaṅkule

104.15

भीरूणां त्रासजनने शूराणां हर्षवर्धने ।
प्रवादितासु भेरीषु झर्झरेष्वानकेषु च

bhīrūṇāṃ trāsajanane śūrāṇāṃ harṣavardhane |
pravāditāsu bherīṣu jharjhareṣvānakeṣu ca

104.16

मृदङ्गेष्वपि राजेन्द्र वाद्यमानेष्वेनकशः ।
महारथसमाख्याता दुर्योधनहितैषिणः

mṛdaṅgeṣvapi rājendra vādyamāneṣvenakaśaḥ |
mahārathasamākhyātā duryodhanahitaiṣiṇaḥ

104.17

अमृष्यमाणास्तं शब्दं क्रुद्धाः परमधन्विनः ।
कर्णादयो महेष्वासास्त्वत्सैन्यपरिरक्षिणः

amṛṣyamāṇāstaṃ śabdaṃ kruddhāḥ paramadhanvinaḥ |
karṇādayo maheṣvāsāstvatsainyaparirakṣiṇaḥ

104.18

अमर्षिता महाशङ्खान्दध्मुर्वीरा महारथाः ।
कृते प्रतिकरिष्यन्तः केशवस्यार्जुनस्य च

amarṣitā mahāśaṅkhāndadhmurvīrā mahārathāḥ |
kṛte pratikariṣyantaḥ keśavasyārjunasya ca

104.19

बभूव तव तत्सैन्यं शङ्खशब्दे समीरिते ।
उद्विग्नरथनागाश्वमस्वस्थमिव चाभिभों

babhūva tava tatsainyaṃ śaṅkhaśabde samīrite |
udvignarathanāgāśvamasvasthamiva cābhibhoṃ

104.20

तत्प्रहृष्टजनाबाधं भेरीशङ्खनिनादितम् ।
बभूव भृशमुद्विग्नं निर्घातैरिव संवृतम्

tatprahṛṣṭajanābādhaṃ bherīśaṅkhanināditam |
babhūva bhṛśamudvignaṃ nirghātairiva saṃvṛtam

104.21

स शब्दः सुमहान्राजन्दिशः सर्वा व्यनादयत् ।
त्रासयामास तत्सैन्यं युगान्त इव सम्भृतः

sa śabdaḥ sumahānrājandiśaḥ sarvā vyanādayat |
trāsayāmāsa tatsainyaṃ yugānta iva sambhṛtaḥ

104.22

ततो दुर्योधनोऽष्टौ च राजानस्ते महारथाः ।
जयद्रथस्य रक्षार्थं पाण्डवं पर्यवारयन्

tato duryodhano'ṣṭau ca rājānaste mahārathāḥ |
jayadrathasya rakṣārthaṃ pāṇḍavaṃ paryavārayan

104.23

ततो द्रौणिस्त्रिसप्तत्या वासुदेवमताडयत् ।
अर्जुनं च त्रिभिर्भल्लैर्ध्वजमश्वांश्च पञ्चभिः

tato drauṇistrisaptatyā vāsudevamatāḍayat |
arjunaṃ ca tribhirbhallairdhvajamaśvāṃśca pañcabhiḥ

104.24

तमर्जुनः पृषत्कानां शतैः षङ्भिरताडयत् ।
अत्यर्थमिव सङ्क्रुद्धः प्रतिविद्धे जनार्दने

tamarjunaḥ pṛṣatkānāṃ śataiḥ ṣaṅbhiratāḍayat |
atyarthamiva saṅkruddhaḥ pratividdhe janārdane

104.25

कर्णं च दशभिर्विद्ध्वा वृषसेनं त्रिभिस्तथा ।
शल्यस्य सशरं चापं मुष्टौ चिच्छेद वीर्यवान्

karṇaṃ ca daśabhirviddhvā vṛṣasenaṃ tribhistathā |
śalyasya saśaraṃ cāpaṃ muṣṭau ciccheda vīryavān

104.26

गृहीत्वा धनुरन्यत्तु शल्यो विव्याध पाण्डवम् ।
भूरिश्रवास्त्रिभिर्बाणैर्हेमपुङ्खैः शिलाशितैः

gṛhītvā dhanuranyattu śalyo vivyādha pāṇḍavam |
bhūriśravāstribhirbāṇairhemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ

104.27

कर्णो द्वात्रिंशता चैव वृषसेनश्च सप्तभिः ।
जयद्रथस्त्रिसप्तत्या कृपश्च दशभिः शरैः ।
मद्राजश्च दशभिर्विव्यधुः फल्गुनं रणे

karṇo dvātriṃśatā caiva vṛṣasenaśca saptabhiḥ |
jayadrathastrisaptatyā kṛpaśca daśabhiḥ śaraiḥ |
madrājaśca daśabhirvivyadhuḥ phalgunaṃ raṇe

104.28

ततः शराणां षष्ट्या तु द्रौणिः पार्थमवाकिरत् ।
वासुदेवं च विंशत्या पुनः पार्थं च पञ्चभिः

tataḥ śarāṇāṃ ṣaṣṭyā tu drauṇiḥ pārthamavākirat |
vāsudevaṃ ca viṃśatyā punaḥ pārthaṃ ca pañcabhiḥ

104.29

प्रहसंस्तु नरव्याघ्रः श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ।
प्रत्यविध्यत्स तान्सर्वान्दर्शयन्पाणिलाघवम्

prahasaṃstu naravyāghraḥ śvetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ |
pratyavidhyatsa tānsarvāndarśayanpāṇilāghavam

104.30

कर्णं द्वादशभिर्विद्व्वा वृषसेनं त्रिभिः शरैः ।
शल्यस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे व्यकृन्तत

karṇaṃ dvādaśabhirvidvvā vṛṣasenaṃ tribhiḥ śaraiḥ |
śalyasya saśaraṃ cāpaṃ muṣṭideśe vyakṛntata

104.31

सौमदत्तिं त्रिभिर्विद्व्वा शल्यं च दशभिः शरैः ।
शितैरग्निशिखाकारैर्द्रौणिं विव्याध चाष्टभिः

saumadattiṃ tribhirvidvvā śalyaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ |
śitairagniśikhākārairdrauṇiṃ vivyādha cāṣṭabhiḥ

104.32

गौतमं पञ्चविंशत्या सैन्धवं च शतेन ह ।
पुनर्द्रौणिं च सप्तत्या शराणां सोऽभ्यताडयत्

gautamaṃ pañcaviṃśatyā saindhavaṃ ca śatena ha |
punardrauṇiṃ ca saptatyā śarāṇāṃ so'bhyatāḍayat

104.33

भूरिश्रवास्तु सङ्क्रुद्धः प्रतोदं चिच्छिदे हरेः ।
अर्जुनं च त्रिसप्तत्या बाणानामाजघान ह

bhūriśravāstu saṅkruddhaḥ pratodaṃ cicchide hareḥ |
arjunaṃ ca trisaptatyā bāṇānāmājaghāna ha

104.34

ततः शरशतैस्तीक्ष्णैस्तानरीन्श्वेतवाहनः ।
प्रत्यषेधद्द्रुतं क्रुद्धो महावातो घनानिव

tataḥ śaraśataistīkṣṇaistānarīnśvetavāhanaḥ |
pratyaṣedhaddrutaṃ kruddho mahāvāto ghanāniva

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)