प्रविशन्तं महाराज सूतास्तुष्टुवुरच्युतम् ।
जनाश्चापि महेष्वासं तुष्टुवू राजसत्तमम्
praviśantaṃ mahārāja sūtāstuṣṭuvuracyutam |
janāścāpi maheṣvāsaṃ tuṣṭuvū rājasattamam
इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि घोषयात्रापर्वणि अष्टपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
31 verses · 258 of 315
As Duryodhana enters the city, bards praise him and people strew parched grain. Some say the sacrifice is complete, but outspoken critics say it is not worth a sixteenth of Yudhishthira's. Karna says he will congratulate him again when the Pandavas are slain and the Rajasuya is performed, and Duryodhana longs for that day. Then Karna vows: until Arjuna is dead he will not let his feet be washed, will eat no meat, will keep the asura vow, and will never say no to anyone who asks of him. The Kurus shout as if the Pandavas were already beaten. Spies bring the news to Yudhishthira, who broods long over Karna's impenetrable armour and resolves to leave Dvaitavana.
वैशंपायन उवाच
प्रविशन्तं महाराज सूतास्तुष्टुवुरच्युतम् ।
जनाश्चापि महेष्वासं तुष्टुवू राजसत्तमम्
praviśantaṃ mahārāja sūtāstuṣṭuvuracyutam |
janāścāpi maheṣvāsaṃ tuṣṭuvū rājasattamam
लाजैश्चन्दनचूर्णैश्च विकीर्य च जनास्ततः ।
ऊटुर्दिष्ट्या नृपाविघ्नः समाप्तोयं क्रतुस्तव
lājaiścandanacūrṇaiśca vikīrya ca janāstataḥ |
ūṭurdiṣṭyā nṛpāvighnaḥ samāptoyaṃ kratustava
अपरे त्वब्रुवंस्तत्रवादिकास्तं महीपतिम् ।
यौधिष्ठिरस्य यज्ञस्य न समो ह्येष ते क्रतुः
apare tvabruvaṃstatravādikāstaṃ mahīpatim |
yaudhiṣṭhirasya yajñasya na samo hyeṣa te kratuḥ
नैव तस्य क्रतोरेष कलामर्हति षोडशीम् ।
एवं तत्राब्रुवन्केचिद्वातिकास्तं जनेश्वरम्
naiva tasya kratoreṣa kalāmarhati ṣoḍaśīm |
evaṃ tatrābruvankecidvātikāstaṃ janeśvaram
सुहृदस्त्वब्रुवंस्तत्र अति सर्वानयं क्रतुः ।
प्रवर्तितो ह्ययं राज्ञा धार्तराष्ट्रेण धीमता
suhṛdastvabruvaṃstatra ati sarvānayaṃ kratuḥ |
pravartito hyayaṃ rājñā dhārtarāṣṭreṇa dhīmatā
ययातिर्नहुषश्चापि मान्धाता भरतस्तथा ।
क्रतुमेनं समाहृत्य पूताः सर्वे दिवं गताः
yayātirnahuṣaścāpi māndhātā bharatastathā |
kratumenaṃ samāhṛtya pūtāḥ sarve divaṃ gatāḥ
एता वाचः शुभाः शृण्वन्सुहृदां भरतर्षभ ।
प्रविवेश पुरं हृष्टः स्ववेश्म च नराधिपः
etā vācaḥ śubhāḥ śṛṇvansuhṛdāṃ bharatarṣabha |
praviveśa puraṃ hṛṣṭaḥ svaveśma ca narādhipaḥ
अभिवाद्य ततः पादान्मतापित्रोर्विशांपते ।
भीष्मद्रोणकृपादीनां विदुरस्य च धीमतः
abhivādya tataḥ pādānmatāpitrorviśāṃpate |
bhīṣmadroṇakṛpādīnāṃ vidurasya ca dhīmataḥ
अभिवादितः कनीयोभिर्भ्रातृभिर्भ्रातृनन्दनः ।
निषसादासने मुख्ये भ्रातृभिः परिवारितः
abhivāditaḥ kanīyobhirbhrātṛbhirbhrātṛnandanaḥ |
niṣasādāsane mukhye bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ
तमुत्थाय महाराजं सूतपुत्रोऽब्रवीद्वचः ।
दिष्ट्या ते भरतश्रेष्ठ समाप्तोऽयं महाक्रतुः
tamutthāya mahārājaṃ sūtaputro'bravīdvacaḥ |
diṣṭyā te bharataśreṣṭha samāpto'yaṃ mahākratuḥ
हतेषु युधि पार्थेषु राजसूये तथा त्वया ।
आहृतेऽहं नरश्रेष्ठ त्वां सभाजयिता पुनः
hateṣu yudhi pārtheṣu rājasūye tathā tvayā |
āhṛte'haṃ naraśreṣṭha tvāṃ sabhājayitā punaḥ
तमब्रवीन्महाराजो धार्तराष्ट्रो महायशाः ।
tamabravīnmahārājo dhārtarāṣṭro mahāyaśāḥ |
सत्यमेतत्त्वयोक्तं हि पाण्डवेषु दुरात्मसु ।
निहतेषु नरश्रेष्ठ प्राप्ते चापि महाक्रतौ ।
राजसूये पुनर्वीर त्वमेवं वर्धयिष्यसि
satyametattvayoktaṃ hi pāṇḍaveṣu durātmasu |
nihateṣu naraśreṣṭha prāpte cāpi mahākratau |
rājasūye punarvīra tvamevaṃ vardhayiṣyasi
एवमुक्त्वा महाराज कर्णमाश्लिष्य भारत ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं चिन्तयामास कौरवः
evamuktvā mahārāja karṇamāśliṣya bhārata |
rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ cintayāmāsa kauravaḥ
सोऽब्रवीत्कौरवांश्चापि पार्श्वस्थान्नृपसत्तमः ।
राधेयसौबलादीन्वै धार्तराष्ट्रो महीपतिः
so'bravītkauravāṃścāpi pārśvasthānnṛpasattamaḥ |
rādheyasaubalādīnvai dhārtarāṣṭro mahīpatiḥ
कदा तु तं क्रतुवरं राजसूयं महाधनम् ।
निहत्य पाण्डवान्सर्वानाहरिष्यामि कौरवाः
kadā tu taṃ kratuvaraṃ rājasūyaṃ mahādhanam |
nihatya pāṇḍavānsarvānāhariṣyāmi kauravāḥ
तमब्रवीत्तदा कर्णः शृणु मे राजकुञ्जर ।
पादौ न धावये तावद्यावन्न निहतोऽर्जुनः
tamabravīttadā karṇaḥ śṛṇu me rājakuñjara |
pādau na dhāvaye tāvadyāvanna nihato'rjunaḥ
कीलालजं न खादेयं करिष्ये चासुरव्रतम् ।
नास्तीति नैव वक्ष्यामि याचितो येन केचनित्
kīlālajaṃ na khādeyaṃ kariṣye cāsuravratam |
nāstīti naiva vakṣyāmi yācito yena kecanit
अथोत्क्रुष्टं महेष्वासैर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैः ।
प्रतिज्ञाते फल्गुनस्य वधे कर्णेन संयुगे
athotkruṣṭaṃ maheṣvāsairdhārtarāṣṭrairmahārathaiḥ |
pratijñāte phalgunasya vadhe karṇena saṃyuge
विजितांश्चाप्यमन्यन्त पाण्डवान्धृतराष्ट्रजाः ।
तदा प्रतिज्ञामारुह्य सूतपुत्रेण भाषिते
vijitāṃścāpyamanyanta pāṇḍavāndhṛtarāṣṭrajāḥ |
tadā pratijñāmāruhya sūtaputreṇa bhāṣite
दूर्योधनोऽपि राजेन्द्र विसृज्यनरपुङ्गवान् ।
प्रविवेश गृहंश्रीमान्यथा चैत्ररथं प्रभुः
dūryodhano'pi rājendra visṛjyanarapuṅgavān |
praviveśa gṛhaṃśrīmānyathā caitrarathaṃ prabhuḥ
तेऽपिसर्वे महेष्वासा जग्मुर्वेश्मानि भारत ।
स्वानिस्वनि महाराज भीष्मद्रोणादयो नृपा
te'pisarve maheṣvāsā jagmurveśmāni bhārata |
svānisvani mahārāja bhīṣmadroṇādayo nṛpā
पाण्डवाश्च महेष्वासा दूतवाक्यप्रचोदिताः ।
चिन्तयन्तस्तमेवार्थं नालभन्त सुखं क्वचित्
pāṇḍavāśca maheṣvāsā dūtavākyapracoditāḥ |
cintayantastamevārthaṃ nālabhanta sukhaṃ kvacit
भूयश्च चारै राजेन्द्र प्रवृत्तिरुपपादिता ।
प्रतिज्ञा सूतपुतर्स्य विजयस्य वधं प्रति
bhūyaśca cārai rājendra pravṛttirupapāditā |
pratijñā sūtaputarsya vijayasya vadhaṃ prati
एतच्छ्रुत्वा धर्मसुतः समुद्विग्नो नराधिप ।
अधोमुखश्चिरं तस्थौ किं कार्यमिति चिन्तयन्
etacchrutvā dharmasutaḥ samudvigno narādhipa |
adhomukhaściraṃ tasthau kiṃ kāryamiti cintayan
अभेद्यकवचं मत्वा कर्णमद्भुतविक्रमम् ।
अनुस्मरंश् संक्लेशान्न शान्तिमुपजग्मिवान्
abhedyakavacaṃ matvā karṇamadbhutavikramam |
anusmaraṃś saṃkleśānna śāntimupajagmivān
तस्य चिन्तापरीतस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः ।
बहुव्यालमृगाकीर्णं त्यक्तुं द्वैतवनं वनम्
tasya cintāparītasya buddhirjajñe mahātmanaḥ |
bahuvyālamṛgākīrṇaṃ tyaktuṃ dvaitavanaṃ vanam
धार्तराष्ट्रोऽपि नृपतिः प्रशशास वसुंधराम् ।
भ्रातृभिः सहितो वीरैर्भीष्मद्रोणकृपैस्तथा
dhārtarāṣṭro'pi nṛpatiḥ praśaśāsa vasuṃdharām |
bhrātṛbhiḥ sahito vīrairbhīṣmadroṇakṛpaistathā
संगम्य सूतपुत्रेण कर्णेनाहवशोभिना ।
सततं प्रीयमाणो वै देविना सौबलेन च
saṃgamya sūtaputreṇa karṇenāhavaśobhinā |
satataṃ prīyamāṇo vai devinā saubalena ca
दुर्योधनः प्रिये नित्यं वर्तमानो महीभृताम् ।
पूजयामास विप्रेन्द्रान्क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः
duryodhanaḥ priye nityaṃ vartamāno mahībhṛtām |
pūjayāmāsa viprendrānkratubhirbhūridakṣiṇaiḥ
भ्रातॄणां च प्रियं राजन्स चकार परंतपः ।
निश्चित्य मनसा वीरो दत्तभुक्तफलं धनम्
bhrātṝṇāṃ ca priyaṃ rājansa cakāra paraṃtapaḥ |
niścitya manasā vīro dattabhuktaphalaṃ dhanam
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)