दुर्योधनं मोक्षयित्वा पाण्डुपुत्रा महाबलाः ।
किमकार्षुर्वने तस्मिंस्तन्ममाख्यातुमर्हसि
duryodhanaṃ mokṣayitvā pāṇḍuputrā mahābalāḥ |
kimakārṣurvane tasmiṃstanmamākhyātumarhasi
Aranyaka (Vana) Parva
Chapter 259: The deer of Dvaitavana appear in a dream
इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मृगस्वप्नोद्भवपर्वणि एकोनषष्ट्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
17 verses · 259 of 315
What happens in this chapter
The deer of Dvaitavana appear in a dream
One night, as Yudhishthira sleeps, the deer of Dvaitavana appear to him in a dream, trembling, with folded hands and throats choked with tears. They say they are the few survivors of the hunting; the brothers, all skilled in arms, have left only a remnant of the forest creatures, and they are now no more than seed. Let him change his dwelling so that they may increase again by his grace. Yudhishthira, who cares for the good of all beings, promises to do as they ask. Waking at the end of the night, he tells his brothers that they must show mercy, for they have lived on these deer for a year and eight months. They move to the holy, game-rich Kamyaka forest.
जनमेजय उवाच
वैशंपायन उवाच
ततः शयानं कौन्तेयं रात्रौ द्वैतवन मृगाः ।
स्वप्नान्ते दर्शयामासुर्बाष्पकण्ठा युधिष्ठिरम्
tataḥ śayānaṃ kaunteyaṃ rātrau dvaitavana mṛgāḥ |
svapnānte darśayāmāsurbāṣpakaṇṭhā yudhiṣṭhiram
तानब्रवीत्स राजेन्द्रो वेपमानान्कृताञ्जलीन् ।
ब्रूत यद्वक्तुकामाः स्थ के भवन्तः किमिष्यते
tānabravītsa rājendro vepamānānkṛtāñjalīn |
brūta yadvaktukāmāḥ stha ke bhavantaḥ kimiṣyate
एवमुक्ताः पाण्डवेन कौन्तेयेन यशस्विना ।
प्रत्यब्रुवन्मृगास्तत्रहतशेषा युधिष्ठिरम्
evamuktāḥ pāṇḍavena kaunteyena yaśasvinā |
pratyabruvanmṛgāstatrahataśeṣā yudhiṣṭhiram
वयं मृगा द्वैतवने हतशिष्टास्तु भारत ।
नोत्सीदेम महाराज क्रियतां वासपर्ययः
vayaṃ mṛgā dvaitavane hataśiṣṭāstu bhārata |
notsīdema mahārāja kriyatāṃ vāsaparyayaḥ
भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्व एवास्त्रकोविदाः ।
कुलान्यल्पावशिष्टानि कृतवन्तो वनौकसाम्
bhavanto bhrātaraḥ śūrāḥ sarva evāstrakovidāḥ |
kulānyalpāvaśiṣṭāni kṛtavanto vanaukasām
बीजभूता वयं केचिदवशिष्टा महामते ।
विवर्धेमहि राजेन्द्र प्रसादात्ते युधिष्ठिर
bījabhūtā vayaṃ kecidavaśiṣṭā mahāmate |
vivardhemahi rājendra prasādātte yudhiṣṭhira
तान्वेपमानान्वित्रस्तान्बीजमात्रावशेषितान् ।
मृगान्दृष्ट्वा सुदुःखार्तो धर्मराजो युधिष्ठिरः
tānvepamānānvitrastānbījamātrāvaśeṣitān |
mṛgāndṛṣṭvā suduḥkhārto dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
तांस्तथेत्यब्रवीद्राजा सर्वभूतहिते रतः ।
यथा भवन्तो ब्रुवते करिष्यामि च तत्तथा
tāṃstathetyabravīdrājā sarvabhūtahite rataḥ |
yathā bhavanto bruvate kariṣyāmi ca tattathā
इत्येवं प्रतिबुद्धः स रात्र्यन्ते राजसत्तमः ।
अब्रवीत्सहितान्भ्रातॄन्दयापन्नो मृगान्प्रति
ityevaṃ pratibuddhaḥ sa rātryante rājasattamaḥ |
abravītsahitānbhrātṝndayāpanno mṛgānprati
उक्तो रात्रौ मृगैरस्मि स्वप्नान्ते हतशेषितैः ।
तनुभूताः स्म भद्रं ते दया नः क्रियतामिति
ukto rātrau mṛgairasmi svapnānte hataśeṣitaiḥ |
tanubhūtāḥ sma bhadraṃ te dayā naḥ kriyatāmiti
ते सत्यमाहुः कर्तव्या दयाऽस्माभिर्वनौकसाम् ।
साष्टमासं हि नो वर्षं यदेनानुपयुंक्ष्महे
te satyamāhuḥ kartavyā dayā'smābhirvanaukasām |
sāṣṭamāsaṃ hi no varṣaṃ yadenānupayuṃkṣmahe
पुनर्वहुमृगं रम्यं काम्यकं काननोत्तमम् ।
तत्रेमां वसतिं शिष्टां विहरन्तो रमेमहि
punarvahumṛgaṃ ramyaṃ kāmyakaṃ kānanottamam |
tatremāṃ vasatiṃ śiṣṭāṃ viharanto ramemahi
ततस्ते पाण्डवाः शीघ्रं प्रययुर्धर्मकोविदाः
tataste pāṇḍavāḥ śīghraṃ prayayurdharmakovidāḥ
ब्राह्मणैः सहिता राजन्ये च तत्रसहोषिताः ।
इन्द्रसेनादिभिश्चैव प्रेष्यैरनुगतास्तदा
brāhmaṇaiḥ sahitā rājanye ca tatrasahoṣitāḥ |
indrasenādibhiścaiva preṣyairanugatāstadā
ते यात्वा सुसुखैर्मार्गैः स्वन्नैः शुचिजलान्वितैः ।
ददृशुः काम्यकं पुण्यमाश्रमं तापसान्वितम्
te yātvā susukhairmārgaiḥ svannaiḥ śucijalānvitaiḥ |
dadṛśuḥ kāmyakaṃ puṇyamāśramaṃ tāpasānvitam
विविशुस्ते स्म कौरव्या वृता विप्रर्षभैस्तदा ।
तद्वनं भरतश्रेष्ठाः स्वर्गं सुकृतिनो यथा
viviśuste sma kauravyā vṛtā viprarṣabhaistadā |
tadvanaṃ bharataśreṣṭhāḥ svargaṃ sukṛtino yathā
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)