अध्याय 258: कर्ण की अर्जुन वध प्रतिज्ञा

प्रविशन्तं महाराज सूतास्तुष्टुवुरच्युतम् ।
जनाश्चापि महेष्वासं तुष्टुवू राजसत्तमम्

praviśantaṃ mahārāja sūtāstuṣṭuvuracyutam |
janāścāpi maheṣvāsaṃ tuṣṭuvū rājasattamam

लाजैश्चन्दनचूर्णैश्च विकीर्य च जनास्ततः ।
ऊटुर्दिष्ट्या नृपाविघ्नः समाप्तोयं क्रतुस्तव

lājaiścandanacūrṇaiśca vikīrya ca janāstataḥ |
ūṭurdiṣṭyā nṛpāvighnaḥ samāptoyaṃ kratustava

अपरे त्वब्रुवंस्तत्रवादिकास्तं महीपतिम् ।
यौधिष्ठिरस्य यज्ञस्य न समो ह्येष ते क्रतुः

apare tvabruvaṃstatravādikāstaṃ mahīpatim |
yaudhiṣṭhirasya yajñasya na samo hyeṣa te kratuḥ

नैव तस्य क्रतोरेष कलामर्हति षोडशीम् ।
एवं तत्राब्रुवन्केचिद्वातिकास्तं जनेश्वरम्

naiva tasya kratoreṣa kalāmarhati ṣoḍaśīm |
evaṃ tatrābruvankecidvātikāstaṃ janeśvaram

सुहृदस्त्वब्रुवंस्तत्र अति सर्वानयं क्रतुः ।
प्रवर्तितो ह्ययं राज्ञा धार्तराष्ट्रेण धीमता

suhṛdastvabruvaṃstatra ati sarvānayaṃ kratuḥ |
pravartito hyayaṃ rājñā dhārtarāṣṭreṇa dhīmatā

ययातिर्नहुषश्चापि मान्धाता भरतस्तथा ।
क्रतुमेनं समाहृत्य पूताः सर्वे दिवं गताः

yayātirnahuṣaścāpi māndhātā bharatastathā |
kratumenaṃ samāhṛtya pūtāḥ sarve divaṃ gatāḥ

एता वाचः शुभाः शृण्वन्सुहृदां भरतर्षभ ।
प्रविवेश पुरं हृष्टः स्ववेश्म च नराधिपः

etā vācaḥ śubhāḥ śṛṇvansuhṛdāṃ bharatarṣabha |
praviveśa puraṃ hṛṣṭaḥ svaveśma ca narādhipaḥ

अभिवाद्य ततः पादान्मतापित्रोर्विशांपते ।
भीष्मद्रोणकृपादीनां विदुरस्य च धीमतः

abhivādya tataḥ pādānmatāpitrorviśāṃpate |
bhīṣmadroṇakṛpādīnāṃ vidurasya ca dhīmataḥ

अभिवादितः कनीयोभिर्भ्रातृभिर्भ्रातृनन्दनः ।
निषसादासने मुख्ये भ्रातृभिः परिवारितः

abhivāditaḥ kanīyobhirbhrātṛbhirbhrātṛnandanaḥ |
niṣasādāsane mukhye bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ

तमुत्थाय महाराजं सूतपुत्रोऽब्रवीद्वचः ।
दिष्ट्या ते भरतश्रेष्ठ समाप्तोऽयं महाक्रतुः

tamutthāya mahārājaṃ sūtaputro'bravīdvacaḥ |
diṣṭyā te bharataśreṣṭha samāpto'yaṃ mahākratuḥ

हतेषु युधि पार्थेषु राजसूये तथा त्वया ।
आहृतेऽहं नरश्रेष्ठ त्वां सभाजयिता पुनः

hateṣu yudhi pārtheṣu rājasūye tathā tvayā |
āhṛte'haṃ naraśreṣṭha tvāṃ sabhājayitā punaḥ

तमब्रवीन्महाराजो धार्तराष्ट्रो महायशाः ।

tamabravīnmahārājo dhārtarāṣṭro mahāyaśāḥ |

सत्यमेतत्त्वयोक्तं हि पाण्डवेषु दुरात्मसु ।
निहतेषु नरश्रेष्ठ प्राप्ते चापि महाक्रतौ ।
राजसूये पुनर्वीर त्वमेवं वर्धयिष्यसि

satyametattvayoktaṃ hi pāṇḍaveṣu durātmasu |
nihateṣu naraśreṣṭha prāpte cāpi mahākratau |
rājasūye punarvīra tvamevaṃ vardhayiṣyasi

एवमुक्त्वा महाराज कर्णमाश्लिष्य भारत ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं चिन्तयामास कौरवः

evamuktvā mahārāja karṇamāśliṣya bhārata |
rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ cintayāmāsa kauravaḥ

सोऽब्रवीत्कौरवांश्चापि पार्श्वस्थान्नृपसत्तमः ।
राधेयसौबलादीन्वै धार्तराष्ट्रो महीपतिः

so'bravītkauravāṃścāpi pārśvasthānnṛpasattamaḥ |
rādheyasaubalādīnvai dhārtarāṣṭro mahīpatiḥ

कदा तु तं क्रतुवरं राजसूयं महाधनम् ।
निहत्य पाण्डवान्सर्वानाहरिष्यामि कौरवाः

kadā tu taṃ kratuvaraṃ rājasūyaṃ mahādhanam |
nihatya pāṇḍavānsarvānāhariṣyāmi kauravāḥ

तमब्रवीत्तदा कर्णः शृणु मे राजकुञ्जर ।
पादौ न धावये तावद्यावन्न निहतोऽर्जुनः

tamabravīttadā karṇaḥ śṛṇu me rājakuñjara |
pādau na dhāvaye tāvadyāvanna nihato'rjunaḥ

कीलालजं न खादेयं करिष्ये चासुरव्रतम् ।
नास्तीति नैव वक्ष्यामि याचितो येन केचनित्

kīlālajaṃ na khādeyaṃ kariṣye cāsuravratam |
nāstīti naiva vakṣyāmi yācito yena kecanit

अथोत्क्रुष्टं महेष्वासैर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैः ।
प्रतिज्ञाते फल्गुनस्य वधे कर्णेन संयुगे

athotkruṣṭaṃ maheṣvāsairdhārtarāṣṭrairmahārathaiḥ |
pratijñāte phalgunasya vadhe karṇena saṃyuge

विजितांश्चाप्यमन्यन्त पाण्डवान्धृतराष्ट्रजाः ।
तदा प्रतिज्ञामारुह्य सूतपुत्रेण भाषिते

vijitāṃścāpyamanyanta pāṇḍavāndhṛtarāṣṭrajāḥ |
tadā pratijñāmāruhya sūtaputreṇa bhāṣite

दूर्योधनोऽपि राजेन्द्र विसृज्यनरपुङ्गवान् ।
प्रविवेश गृहंश्रीमान्यथा चैत्ररथं प्रभुः

dūryodhano'pi rājendra visṛjyanarapuṅgavān |
praviveśa gṛhaṃśrīmānyathā caitrarathaṃ prabhuḥ

तेऽपिसर्वे महेष्वासा जग्मुर्वेश्मानि भारत ।
स्वानिस्वनि महाराज भीष्मद्रोणादयो नृपा

te'pisarve maheṣvāsā jagmurveśmāni bhārata |
svānisvani mahārāja bhīṣmadroṇādayo nṛpā

पाण्डवाश्च महेष्वासा दूतवाक्यप्रचोदिताः ।
चिन्तयन्तस्तमेवार्थं नालभन्त सुखं क्वचित्

pāṇḍavāśca maheṣvāsā dūtavākyapracoditāḥ |
cintayantastamevārthaṃ nālabhanta sukhaṃ kvacit

भूयश्च चारै राजेन्द्र प्रवृत्तिरुपपादिता ।
प्रतिज्ञा सूतपुतर्स्य विजयस्य वधं प्रति

bhūyaśca cārai rājendra pravṛttirupapāditā |
pratijñā sūtaputarsya vijayasya vadhaṃ prati

एतच्छ्रुत्वा धर्मसुतः समुद्विग्नो नराधिप ।
अधोमुखश्चिरं तस्थौ किं कार्यमिति चिन्तयन्

etacchrutvā dharmasutaḥ samudvigno narādhipa |
adhomukhaściraṃ tasthau kiṃ kāryamiti cintayan

अभेद्यकवचं मत्वा कर्णमद्भुतविक्रमम् ।
अनुस्मरंश् संक्लेशान्न शान्तिमुपजग्मिवान्

abhedyakavacaṃ matvā karṇamadbhutavikramam |
anusmaraṃś saṃkleśānna śāntimupajagmivān

तस्य चिन्तापरीतस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः ।
बहुव्यालमृगाकीर्णं त्यक्तुं द्वैतवनं वनम्

tasya cintāparītasya buddhirjajñe mahātmanaḥ |
bahuvyālamṛgākīrṇaṃ tyaktuṃ dvaitavanaṃ vanam

धार्तराष्ट्रोऽपि नृपतिः प्रशशास वसुंधराम् ।
भ्रातृभिः सहितो वीरैर्भीष्मद्रोणकृपैस्तथा

dhārtarāṣṭro'pi nṛpatiḥ praśaśāsa vasuṃdharām |
bhrātṛbhiḥ sahito vīrairbhīṣmadroṇakṛpaistathā

संगम्य सूतपुत्रेण कर्णेनाहवशोभिना ।
सततं प्रीयमाणो वै देविना सौबलेन च

saṃgamya sūtaputreṇa karṇenāhavaśobhinā |
satataṃ prīyamāṇo vai devinā saubalena ca

दुर्योधनः प्रिये नित्यं वर्तमानो महीभृताम् ।
पूजयामास विप्रेन्द्रान्क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः

duryodhanaḥ priye nityaṃ vartamāno mahībhṛtām |
pūjayāmāsa viprendrānkratubhirbhūridakṣiṇaiḥ

भ्रातॄणां च प्रियं राजन्स चकार परंतपः ।
निश्चित्य मनसा वीरो दत्तभुक्तफलं धनम्

bhrātṝṇāṃ ca priyaṃ rājansa cakāra paraṃtapaḥ |
niścitya manasā vīro dattabhuktaphalaṃ dhanam