तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः ।
आयान्तं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननमिवान्तकम्
taṃ dṛṣṭvā ghoravadanaṃ madaṃ devaḥ śatakratuḥ |
āyāntaṃ bhakṣayiṣyantaṃ vyāttānanamivāntakam
इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि षड्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
26 verses · 126 of 315
Seeing Mada coming with open jaws like Death, Indra, his arm still frozen, begs Chyavana for mercy: from today the Ashvins shall be worthy of soma. He adds that he acted only so that Chyavana's power and the fame of Sukanya's father would spread. Chyavana's anger fades and he releases Indra. He divides Mada among drink, women, dice and hunting, completes the yajna, satisfies Indra with soma, and lives on with Sukanya in the forest. Lomasha then shows the lake of that yajna and the tirthas beyond: Sikataksha, the Saindhava forest, the Pushkaras, the Archika mountain where devas and rishis did tapas, the springs of Indra, and the Yamuna, where King Mandhata and Somaka, son of Sahadeva, performed yajnas.
लोमश उवाच
तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः ।
आयान्तं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननमिवान्तकम्
taṃ dṛṣṭvā ghoravadanaṃ madaṃ devaḥ śatakratuḥ |
āyāntaṃ bhakṣayiṣyantaṃ vyāttānanamivāntakam
भयात्संस्तम्भितभुजः सृक्विणी लेलिहन्मुहुः ।
ततोऽव्रवीद्देवराजश्च्यवनं भयपीडितः
bhayātsaṃstambhitabhujaḥ sṛkviṇī lelihanmuhuḥ |
tato'vravīddevarājaścyavanaṃ bhayapīḍitaḥ
सोमार्हावश्विनावेतावद्य प्रभृति भार्गव ।
भविष्यतः सत्यमेतद्वचो विप्र प्रसीद मे
somārhāvaśvināvetāvadya prabhṛti bhārgava |
bhaviṣyataḥ satyametadvaco vipra prasīda me
न ते मिथ्या समारम्भो भवत्वेष परो विधिः ।
जानामि चाहं विप्रर्षे न मिथ्या त्वं करिष्यसि
na te mithyā samārambho bhavatveṣa paro vidhiḥ |
jānāmi cāhaṃ viprarṣe na mithyā tvaṃ kariṣyasi
सोमपावश्विनावेतौ यथा वाद्य कृतौ त्वया ।
तथैव मामपि ब्रह्मञ्श्रेयसा योक्तुमर्हसि
somapāvaśvināvetau yathā vādya kṛtau tvayā |
tathaiva māmapi brahmañśreyasā yoktumarhasi
भूय एव तु ते वीर्यं प्रकाशेदिति भार्गव ।
सुकन्यायाः पितुश्चास्य लोके कीर्तिः प्रथेदिति
bhūya eva tu te vīryaṃ prakāśediti bhārgava |
sukanyāyāḥ pituścāsya loke kīrtiḥ prathediti
अतो मयैतद्विहितं तव वीर्यप्रकाशनम् ।
तस्मान्प्रसादं कुरु मे भवत्वेवं यथेच्छसि
ato mayaitadvihitaṃ tava vīryaprakāśanam |
tasmānprasādaṃ kuru me bhavatvevaṃ yathecchasi
एवमुक्तस्य शक्रेण च्यवनस्य महात्मनः ।
स मन्युर्व्यगमच्छीघ्रं सुमोच च पुरंदरम्
evamuktasya śakreṇa cyavanasya mahātmanaḥ |
sa manyurvyagamacchīghraṃ sumoca ca puraṃdaram
मदं च व्यभजद्राजन्पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् ।
अक्षेषु मृगयायां च पूर्वसृष्टं पुनः पुनः
madaṃ ca vyabhajadrājanpāne strīṣu ca vīryavān |
akṣeṣu mṛgayāyāṃ ca pūrvasṛṣṭaṃ punaḥ punaḥ
तदा मदं विनिक्षिप्य शक्रं संतर्प्य चेन्दुना ।
अश्विभ्यां सहितान्देवान्याजयित्वा च तं नृपम्
tadā madaṃ vinikṣipya śakraṃ saṃtarpya cendunā |
aśvibhyāṃ sahitāndevānyājayitvā ca taṃ nṛpam
विख्याप्य वीर्यं लोकेषु सर्वेषु वदतांवरः ।
सुकन्यया सहारण्ये विजहारानुकूलया
vikhyāpya vīryaṃ lokeṣu sarveṣu vadatāṃvaraḥ |
sukanyayā sahāraṇye vijahārānukūlayā
तस्यैतद्द्विजसंघुष्टं सरो राजन्प्रकाशते ।
अत्रत्वं सह सोदर्यैः पितृडन्देवांश्च तर्पय
tasyaitaddvijasaṃghuṣṭaṃ saro rājanprakāśate |
atratvaṃ saha sodaryaiḥ pitṛḍandevāṃśca tarpaya
एतद्दृष्ट्वा महीपाल सिकताक्षं च भारत ।
सैन्धवारण्यमासाद्य कुल्यानां कुरु दर्शनम्
etaddṛṣṭvā mahīpāla sikatākṣaṃ ca bhārata |
saindhavāraṇyamāsādya kulyānāṃ kuru darśanam
पुष्करेषु महाराज सर्वेषु च जलं स्पृश ।
स्थाणोर्मन्त्राणि च जपन्सिद्धिं प्राप्स्यसि भारत
puṣkareṣu mahārāja sarveṣu ca jalaṃ spṛśa |
sthāṇormantrāṇi ca japansiddhiṃ prāpsyasi bhārata
संधिर्द्वयोर्नरश्रेष्ठ त्रेताया द्वापरस्य च ।
अयं हि दृश्यते पार्थ सर्वपापप्रणाशनः ।
अत्रोपस्पृश चैव त्वं सर्वपापप्रणाशने
saṃdhirdvayornaraśreṣṭha tretāyā dvāparasya ca |
ayaṃ hi dṛśyate pārtha sarvapāpapraṇāśanaḥ |
atropaspṛśa caiva tvaṃ sarvapāpapraṇāśane
आर्चीकपर्वतश्चैव निवासौ वै मनीषिणाम् ।
सदाफलः सदास्रोतो मरुतां स्तानमुत्तमम्
ārcīkaparvataścaiva nivāsau vai manīṣiṇām |
sadāphalaḥ sadāsroto marutāṃ stānamuttamam
चैत्याश्चैते बहुविधास्त्रिदशानां युधिष्ठिर ।
एतच्चन्द्रमसस्तीर्थमृषयः पर्युपासते ।
वैखानसप्रभृतयो वालखिल्यास्तथैव च
caityāścaite bahuvidhāstridaśānāṃ yudhiṣṭhira |
etaccandramasastīrthamṛṣayaḥ paryupāsate |
vaikhānasaprabhṛtayo vālakhilyāstathaiva ca
शृङ्गाणि त्रीणि पुण्यानि त्रीणि प्रसर्वणानि च ।
सर्वाण्यनुपरिक्रम्य यथाकाममुपस्पृश
śṛṅgāṇi trīṇi puṇyāni trīṇi prasarvaṇāni ca |
sarvāṇyanuparikramya yathākāmamupaspṛśa
शान्तनुश्चात्र राजेन्द्र शुनकश्च नराधिपः ।
नरनारायणौ चोभौ तपस्तप्त्वा चिरं नृप ।
स्थानं सनातनं प्राप्तावीश्वरध्यानतत्परौ
śāntanuścātra rājendra śunakaśca narādhipaḥ |
naranārāyaṇau cobhau tapastaptvā ciraṃ nṛpa |
sthānaṃ sanātanaṃ prāptāvīśvaradhyānatatparau
इह नित्याश्रया देवाः पितरश्च महर्षिभिः ।
आर्चीकपर्वते तेपुस्तान्यजस्व युधिष्ठिर
iha nityāśrayā devāḥ pitaraśca maharṣibhiḥ |
ārcīkaparvate tepustānyajasva yudhiṣṭhira
इह ते वै चरून्प्राश्नन्नृषयश्च विशांपते ।
यमुना चाक्षयस्रोताः कृष्णश्चेह तपोरतः
iha te vai carūnprāśnannṛṣayaśca viśāṃpate |
yamunā cākṣayasrotāḥ kṛṣṇaśceha taporataḥ
यमौ च भीमसेनश्च कृष्णा चामित्रकर्शन ।
सर्वे चात्र गमिष्यामस्त्वयैव सह पाण्डव
yamau ca bhīmasenaśca kṛṣṇā cāmitrakarśana |
sarve cātra gamiṣyāmastvayaiva saha pāṇḍava
एतत्प्रस्रवणं पुण्यमिन्द्रस्य मनुजेश्वर ।
यत्रधाता विधाता च वपरुणश्चोर्ध्वमागताः
etatprasravaṇaṃ puṇyamindrasya manujeśvara |
yatradhātā vidhātā ca vaparuṇaścordhvamāgatāḥ
इह तेऽप्यवसन्राजञ्शान्ताः परमधर्मिणः ।
मैत्राणामृजुबुद्धीनामयं गिरिवरः शुभः
iha te'pyavasanrājañśāntāḥ paramadharmiṇaḥ |
maitrāṇāmṛjubuddhīnāmayaṃ girivaraḥ śubhaḥ
एषा सा यमुना राजन्महर्षिगणसेविता ।
नानायज्ञचिता राजन्पुण्या पापभयापहा
eṣā sā yamunā rājanmaharṣigaṇasevitā |
nānāyajñacitā rājanpuṇyā pāpabhayāpahā
अत्रराजा महेष्वासो मांधाताऽयजत स्वयम् ।
साहदेविश्च कौन्तेय सोमको ददतांवरः
atrarājā maheṣvāso māṃdhātā'yajata svayam |
sāhadeviśca kaunteya somako dadatāṃvaraḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)