अध्याय 126: इन्द्र का झुकना और आर्चीक पर्वत के तीर्थ

तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः ।
आयान्तं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननमिवान्तकम्

taṃ dṛṣṭvā ghoravadanaṃ madaṃ devaḥ śatakratuḥ |
āyāntaṃ bhakṣayiṣyantaṃ vyāttānanamivāntakam

भयात्संस्तम्भितभुजः सृक्विणी लेलिहन्मुहुः ।
ततोऽव्रवीद्देवराजश्च्यवनं भयपीडितः

bhayātsaṃstambhitabhujaḥ sṛkviṇī lelihanmuhuḥ |
tato'vravīddevarājaścyavanaṃ bhayapīḍitaḥ

सोमार्हावश्विनावेतावद्य प्रभृति भार्गव ।
भविष्यतः सत्यमेतद्वचो विप्र प्रसीद मे

somārhāvaśvināvetāvadya prabhṛti bhārgava |
bhaviṣyataḥ satyametadvaco vipra prasīda me

न ते मिथ्या समारम्भो भवत्वेष परो विधिः ।
जानामि चाहं विप्रर्षे न मिथ्या त्वं करिष्यसि

na te mithyā samārambho bhavatveṣa paro vidhiḥ |
jānāmi cāhaṃ viprarṣe na mithyā tvaṃ kariṣyasi

सोमपावश्विनावेतौ यथा वाद्य कृतौ त्वया ।
तथैव मामपि ब्रह्मञ्श्रेयसा योक्तुमर्हसि

somapāvaśvināvetau yathā vādya kṛtau tvayā |
tathaiva māmapi brahmañśreyasā yoktumarhasi

भूय एव तु ते वीर्यं प्रकाशेदिति भार्गव ।
सुकन्यायाः पितुश्चास्य लोके कीर्तिः प्रथेदिति

bhūya eva tu te vīryaṃ prakāśediti bhārgava |
sukanyāyāḥ pituścāsya loke kīrtiḥ prathediti

अतो मयैतद्विहितं तव वीर्यप्रकाशनम् ।
तस्मान्प्रसादं कुरु मे भवत्वेवं यथेच्छसि

ato mayaitadvihitaṃ tava vīryaprakāśanam |
tasmānprasādaṃ kuru me bhavatvevaṃ yathecchasi

एवमुक्तस्य शक्रेण च्यवनस्य महात्मनः ।
स मन्युर्व्यगमच्छीघ्रं सुमोच च पुरंदरम्

evamuktasya śakreṇa cyavanasya mahātmanaḥ |
sa manyurvyagamacchīghraṃ sumoca ca puraṃdaram

मदं च व्यभजद्राजन्पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् ।
अक्षेषु मृगयायां च पूर्वसृष्टं पुनः पुनः

madaṃ ca vyabhajadrājanpāne strīṣu ca vīryavān |
akṣeṣu mṛgayāyāṃ ca pūrvasṛṣṭaṃ punaḥ punaḥ

तदा मदं विनिक्षिप्य शक्रं संतर्प्य चेन्दुना ।
अश्विभ्यां सहितान्देवान्याजयित्वा च तं नृपम्

tadā madaṃ vinikṣipya śakraṃ saṃtarpya cendunā |
aśvibhyāṃ sahitāndevānyājayitvā ca taṃ nṛpam

विख्याप्य वीर्यं लोकेषु सर्वेषु वदतांवरः ।
सुकन्यया सहारण्ये विजहारानुकूलया

vikhyāpya vīryaṃ lokeṣu sarveṣu vadatāṃvaraḥ |
sukanyayā sahāraṇye vijahārānukūlayā

तस्यैतद्द्विजसंघुष्टं सरो राजन्प्रकाशते ।
अत्रत्वं सह सोदर्यैः पितृडन्देवांश्च तर्पय

tasyaitaddvijasaṃghuṣṭaṃ saro rājanprakāśate |
atratvaṃ saha sodaryaiḥ pitṛḍandevāṃśca tarpaya

एतद्दृष्ट्वा महीपाल सिकताक्षं च भारत ।
सैन्धवारण्यमासाद्य कुल्यानां कुरु दर्शनम्

etaddṛṣṭvā mahīpāla sikatākṣaṃ ca bhārata |
saindhavāraṇyamāsādya kulyānāṃ kuru darśanam

पुष्करेषु महाराज सर्वेषु च जलं स्पृश ।
स्थाणोर्मन्त्राणि च जपन्सिद्धिं प्राप्स्यसि भारत

puṣkareṣu mahārāja sarveṣu ca jalaṃ spṛśa |
sthāṇormantrāṇi ca japansiddhiṃ prāpsyasi bhārata

संधिर्द्वयोर्नरश्रेष्ठ त्रेताया द्वापरस्य च ।
अयं हि दृश्यते पार्थ सर्वपापप्रणाशनः ।
अत्रोपस्पृश चैव त्वं सर्वपापप्रणाशने

saṃdhirdvayornaraśreṣṭha tretāyā dvāparasya ca |
ayaṃ hi dṛśyate pārtha sarvapāpapraṇāśanaḥ |
atropaspṛśa caiva tvaṃ sarvapāpapraṇāśane

आर्चीकपर्वतश्चैव निवासौ वै मनीषिणाम् ।
सदाफलः सदास्रोतो मरुतां स्तानमुत्तमम्

ārcīkaparvataścaiva nivāsau vai manīṣiṇām |
sadāphalaḥ sadāsroto marutāṃ stānamuttamam

चैत्याश्चैते बहुविधास्त्रिदशानां युधिष्ठिर ।
एतच्चन्द्रमसस्तीर्थमृषयः पर्युपासते ।
वैखानसप्रभृतयो वालखिल्यास्तथैव च

caityāścaite bahuvidhāstridaśānāṃ yudhiṣṭhira |
etaccandramasastīrthamṛṣayaḥ paryupāsate |
vaikhānasaprabhṛtayo vālakhilyāstathaiva ca

शृङ्गाणि त्रीणि पुण्यानि त्रीणि प्रसर्वणानि च ।
सर्वाण्यनुपरिक्रम्य यथाकाममुपस्पृश

śṛṅgāṇi trīṇi puṇyāni trīṇi prasarvaṇāni ca |
sarvāṇyanuparikramya yathākāmamupaspṛśa

शान्तनुश्चात्र राजेन्द्र शुनकश्च नराधिपः ।
नरनारायणौ चोभौ तपस्तप्त्वा चिरं नृप ।
स्थानं सनातनं प्राप्तावीश्वरध्यानतत्परौ

śāntanuścātra rājendra śunakaśca narādhipaḥ |
naranārāyaṇau cobhau tapastaptvā ciraṃ nṛpa |
sthānaṃ sanātanaṃ prāptāvīśvaradhyānatatparau

इह नित्याश्रया देवाः पितरश्च महर्षिभिः ।
आर्चीकपर्वते तेपुस्तान्यजस्व युधिष्ठिर

iha nityāśrayā devāḥ pitaraśca maharṣibhiḥ |
ārcīkaparvate tepustānyajasva yudhiṣṭhira

इह ते वै चरून्प्राश्नन्नृषयश्च विशांपते ।
यमुना चाक्षयस्रोताः कृष्णश्चेह तपोरतः

iha te vai carūnprāśnannṛṣayaśca viśāṃpate |
yamunā cākṣayasrotāḥ kṛṣṇaśceha taporataḥ

यमौ च भीमसेनश्च कृष्णा चामित्रकर्शन ।
सर्वे चात्र गमिष्यामस्त्वयैव सह पाण्डव

yamau ca bhīmasenaśca kṛṣṇā cāmitrakarśana |
sarve cātra gamiṣyāmastvayaiva saha pāṇḍava

एतत्प्रस्रवणं पुण्यमिन्द्रस्य मनुजेश्वर ।
यत्रधाता विधाता च वपरुणश्चोर्ध्वमागताः

etatprasravaṇaṃ puṇyamindrasya manujeśvara |
yatradhātā vidhātā ca vaparuṇaścordhvamāgatāḥ

इह तेऽप्यवसन्राजञ्शान्ताः परमधर्मिणः ।
मैत्राणामृजुबुद्धीनामयं गिरिवरः शुभः

iha te'pyavasanrājañśāntāḥ paramadharmiṇaḥ |
maitrāṇāmṛjubuddhīnāmayaṃ girivaraḥ śubhaḥ

एषा सा यमुना राजन्महर्षिगणसेविता ।
नानायज्ञचिता राजन्पुण्या पापभयापहा

eṣā sā yamunā rājanmaharṣigaṇasevitā |
nānāyajñacitā rājanpuṇyā pāpabhayāpahā

अत्रराजा महेष्वासो मांधाताऽयजत स्वयम् ।
साहदेविश्च कौन्तेय सोमको ददतांवरः

atrarājā maheṣvāso māṃdhātā'yajata svayam |
sāhadeviśca kaunteya somako dadatāṃvaraḥ