Aranyaka (Vana) Parva

Chapter 125: Chyavana gives the Ashvins soma and summons Mada

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि प़्चविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

25 verses · 125 of 315

What happens in this chapter

Chyavana gives the Ashvins soma and summons Mada

Hearing that Chyavana is young again, Sharyati comes joyfully with his army, and Chyavana offers to conduct a yajna for him. At the yajna Chyavana takes up a cup of soma for the Ashvins. Indra forbids it: the Ashvins are only physicians who serve mortals and do not deserve soma. Chyavana replies that they are devas who made him ageless, and ignoring Indra he lifts the cup. Indra raises his vajra to strike, and Chyavana freezes his arm. Then, by mantra and the strength of his tapas, Chyavana makes an offering into the fire and raises a fearful being called Mada, one jaw on the earth and the other in heaven, his fangs a hundred yojanas long. Mada rushes roaring at Indra to devour him.

लोमश उवाच

125.1

ततः श्रुत्वा तु शर्यातिर्वयस्थं च्यवनं कृतम् ।
सुहृष्टः सेनया सार्धमुपायाद्भार्गवाश्रमम्

tataḥ śrutvā tu śaryātirvayasthaṃ cyavanaṃ kṛtam |
suhṛṣṭaḥ senayā sārdhamupāyādbhārgavāśramam

125.2

च्यवनं च सुकन्यां च दृष्ट्वा देवसुताविव ।
रेमे सभार्यः शर्यातिः कृत्स्नां प्राप्य महीमिव

cyavanaṃ ca sukanyāṃ ca dṛṣṭvā devasutāviva |
reme sabhāryaḥ śaryātiḥ kṛtsnāṃ prāpya mahīmiva

125.3

ऋषिणा सत्कृतस्तेन सभार्यः पृथिवीपतिः ।
उपोपविष्टः कल्याणीः कथाश्चक्रे मनोरमाः

ṛṣiṇā satkṛtastena sabhāryaḥ pṛthivīpatiḥ |
upopaviṣṭaḥ kalyāṇīḥ kathāścakre manoramāḥ

125.4

अथैनं भार्गवो राजन्नुवाच परिसान्त्वयन् ।
याजयिष्यामि राजंस्त्वां संभारानुपकल्पय

athainaṃ bhārgavo rājannuvāca parisāntvayan |
yājayiṣyāmi rājaṃstvāṃ saṃbhārānupakalpaya

125.5

ततः परमसंहृष्टः शर्यातिरवनीपतिः ।
च्यवनस्य महाराज तद्वाक्यं प्रत्यपूजयत्

tataḥ paramasaṃhṛṣṭaḥ śaryātiravanīpatiḥ |
cyavanasya mahārāja tadvākyaṃ pratyapūjayat

125.6

प्रशस्तेऽहनि यज्ञीये सर्वकामसमृद्धिमत् ।
कारयामास शर्यातिर्यज्ञायतनमुत्तमम्

praśaste'hani yajñīye sarvakāmasamṛddhimat |
kārayāmāsa śaryātiryajñāyatanamuttamam

125.7

तत्रैनं च्यवनो राजन्याजयामास भार्गवः ।
अद्भुतानि च तत्रासन्यानि तानि निबोध मे

tatrainaṃ cyavano rājanyājayāmāsa bhārgavaḥ |
adbhutāni ca tatrāsanyāni tāni nibodha me

125.8

अगृह्णाच्च्यवनः सोममश्विनोर्देवयोस्तदा ।
तमिन्द्रो वारयामास गृह्णानं स तयोर्ग्रहम्

agṛhṇāccyavanaḥ somamaśvinordevayostadā |
tamindro vārayāmāsa gṛhṇānaṃ sa tayorgraham

इन्द्र उवाच

125.9

उभावेतौ न सोमार्हौ नासत्याविति मे मतिः ।
भिषजौ दिवि देवानां कर्मणा तेन नार्हतः

ubhāvetau na somārhau nāsatyāviti me matiḥ |
bhiṣajau divi devānāṃ karmaṇā tena nārhataḥ

च्यवन उवाच

125.10

मावमंस्था महात्मानौ रूपद्रविणवत्तरौ ।
यौ चक्रतुर्मां मधवन्वृन्दारकमिवाजरम्

māvamaṃsthā mahātmānau rūpadraviṇavattarau |
yau cakraturmāṃ madhavanvṛndārakamivājaram

125.11

ऋते त्वां विबुधांश्चान्यान्कथं वै नार्हतः सवम् ।
अश्विनावपि देवेन्द्र देवौ विद्धि पुरंदर

ṛte tvāṃ vibudhāṃścānyānkathaṃ vai nārhataḥ savam |
aśvināvapi devendra devau viddhi puraṃdara

इन्द्र उवाच

125.12

चिकित्सकौ कर्मकरौ कामरूपसमन्वितौ ।
लोके चरन्तौ मर्त्यानां कथं सोममिहार्हतः

cikitsakau karmakarau kāmarūpasamanvitau |
loke carantau martyānāṃ kathaṃ somamihārhataḥ

लोमश उवाच

125.13

एतदेव तदा वाक्यमाम्रेडयति वासवे ।
अनादृत्यततः शक्रं ग्रहं जग्राह भार्गवः

etadeva tadā vākyamāmreḍayati vāsave |
anādṛtyatataḥ śakraṃ grahaṃ jagrāha bhārgavaḥ

125.14

ग्रहीष्यन्तं तु तं सोममश्विनोरुत्तमं तदा ।
समीक्ष्य बलभिद्देव इदं वचनमब्रवीत्

grahīṣyantaṃ tu taṃ somamaśvinoruttamaṃ tadā |
samīkṣya balabhiddeva idaṃ vacanamabravīt

125.15

आभ्यामर्ताय सोमं त्वं ग्रहीष्यसि यदि स्वयम् ।
वज्रं ते प्रहरिष्यामि घोररूपमनुत्तमम्

ābhyāmartāya somaṃ tvaṃ grahīṣyasi yadi svayam |
vajraṃ te prahariṣyāmi ghorarūpamanuttamam

125.16

एवमुक्तः स्मयन्निन्द्रमभिवीक्ष्यस भार्गवः ।
जग्राह विधिवत्सोममश्विभ्यामुत्तमं ग्रहम्

evamuktaḥ smayannindramabhivīkṣyasa bhārgavaḥ |
jagrāha vidhivatsomamaśvibhyāmuttamaṃ graham

125.17

ततोऽस्मै प्राहरद्वज्रं घोररूपं शचीपतिः ।
तस्य प्रहरतो बाहुं स्तम्भयामास भार्गवः

tato'smai prāharadvajraṃ ghorarūpaṃ śacīpatiḥ |
tasya praharato bāhuṃ stambhayāmāsa bhārgavaḥ

125.18

तं स्तम्भयित्वा च्यवनो जुहुवे मन्त्रतोऽनलम् ।
कृत्यार्थी सुमहातेजा देवं हिंसितुमुद्यतः

taṃ stambhayitvā cyavano juhuve mantrato'nalam |
kṛtyārthī sumahātejā devaṃ hiṃsitumudyataḥ

125.19

ततः कृत्याऽथ संजज्ञे मुनेस्तस्य तपोबलात् ।
मदो नाम महावीर्यो बृहत्कायो महासुरः

tataḥ kṛtyā'tha saṃjajñe munestasya tapobalāt |
mado nāma mahāvīryo bṛhatkāyo mahāsuraḥ

125.20

शरीरं यस् निर्देष्टुमशक्यं तु सुरासुरैः ।
तस्यास्यमभवद्धोरं तीक्ष्णाग्रदशनं महत्

śarīraṃ yas nirdeṣṭumaśakyaṃ tu surāsuraiḥ |
tasyāsyamabhavaddhoraṃ tīkṣṇāgradaśanaṃ mahat

125.21

हनुरेका स्थिता त्वस्य भूमावेका दिवं गता ।
चतस्रश्चायता दंष्ट्रा योजनानां शतंशतम्

hanurekā sthitā tvasya bhūmāvekā divaṃ gatā |
catasraścāyatā daṃṣṭrā yojanānāṃ śataṃśatam

125.22

इतरे तस्य दशना बभूवुर्दशयोजनाः ।
प्रासादशिखराकाराः शूलाग्रसमदर्शनाः

itare tasya daśanā babhūvurdaśayojanāḥ |
prāsādaśikharākārāḥ śūlāgrasamadarśanāḥ

125.23

बाहू परिघसंकाशावायतावयुतं समौ ।
नेत्रे रविशशिप्रख्ये वक्रं कालाग्निसंनिभम्

bāhū parighasaṃkāśāvāyatāvayutaṃ samau |
netre raviśaśiprakhye vakraṃ kālāgnisaṃnibham

125.24

लेलिहञ्जिह्वया वक्रं विद्युच्चपललोलया ।
व्यात्ताननो घोरदृष्टिर्ग्रसन्निव जगद्बलात्

lelihañjihvayā vakraṃ vidyuccapalalolayā |
vyāttānano ghoradṛṣṭirgrasanniva jagadbalāt

125.25

स भक्षयिष्यन्संक्रुद्धः शतक्रतुमुपाद्रवत् ।
महता घोररूपेण लोकाञ्शब्देन नादयत्

sa bhakṣayiṣyansaṃkruddhaḥ śatakratumupādravat |
mahatā ghorarūpeṇa lokāñśabdena nādayat

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)