Anushasana Parva

Chapter 204: Krishna asks the rishis for wonders; Narada begins

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥

21 verses · 204 of 274

What happens in this chapter

Krishna asks the rishis for wonders; Narada begins

Shri Krishna tells the gathered rishis that seeing them gives him great joy. They are perfected by tapas, see the divine and know the comings and goings of the worlds, so he asks them to tell any wonder they have seen or heard. The rishis protest with folded hands: everything in heaven and earth is pervaded by him, so what can they tell him? Smiling, Krishna answers that he now dwells in a human birth and his powers are as a man's, so their account will be new to him. The rishis choose Narada, dear to Keshava and learned in the ancient lore. Narada bows to Vishnu and begins the dialogue of Shankara and Uma.

श्रीभगवानुवाच

204.1

भवतां दर्शनादेव प्रीतिरभ्यधिका मम ।
भवन्तस्तु तपःसिद्धा भवन्तो दिव्यदर्शनाः

bhavatāṃ darśanādeva prītirabhyadhikā mama |
bhavantastu tapaḥsiddhā bhavanto divyadarśanāḥ

204.2

सर्वत्र गतिमन्तश्च ज्ञानविज्ञानभाविताः ।
गत्यागतिज्ञा लोकानां सर्वे निर्दूतकल्मषाः

sarvatra gatimantaśca jñānavijñānabhāvitāḥ |
gatyāgatijñā lokānāṃ sarve nirdūtakalmaṣāḥ

204.3

तस्माद्भवद्भिर्यत्किंचिदृष्टं वाऽप्यथवा श्रुतम् ।
आश्चर्यभूतं लोकेषु तद्भवन्तो ब्रुवन्तु मे

tasmādbhavadbhiryatkiṃcidṛṣṭaṃ vā'pyathavā śrutam |
āścaryabhūtaṃ lokeṣu tadbhavanto bruvantu me

204.4

युष्माभिः कथितं यत्स्यात्तपसा भावितात्मभिः
तस्यादमृतसंकाशं वाङ्मधुश्रवणे स्पृहा

yuṣmābhiḥ kathitaṃ yatsyāttapasā bhāvitātmabhiḥ
tasyādamṛtasaṃkāśaṃ vāṅmadhuśravaṇe spṛhā

204.5

रागद्वेषवियुक्तानां सततं सत्यवादिनाम् ।
श्रद्धेयं श्रवणीयं च वचनं हि सतां भवेत्

rāgadveṣaviyuktānāṃ satataṃ satyavādinām |
śraddheyaṃ śravaṇīyaṃ ca vacanaṃ hi satāṃ bhavet

204.6

तत्संयोगं हितं मेऽस्तु न वृथा कर्तुमर्हथ ।
भवतां दर्शनं तस्मात्सफलं तु भवेन्मम

tatsaṃyogaṃ hitaṃ me'stu na vṛthā kartumarhatha |
bhavatāṃ darśanaṃ tasmātsaphalaṃ tu bhavenmama

204.7

तदहं सज्जनमुखान्निःसृतं जनसंसदि ।
कथयिष्याम्यहं बुद्ध्या बुद्धिदीपकरं नृणाम्

tadahaṃ sajjanamukhānniḥsṛtaṃ janasaṃsadi |
kathayiṣyāmyahaṃ buddhyā buddhidīpakaraṃ nṛṇām

204.8

तदन्ये वर्धयिष्यन्ति पूजयिष्यन्ति चापरे ।
वात्सल्यविगताश्चान्ये प्रशंसन्ति पुरातनाः

tadanye vardhayiṣyanti pūjayiṣyanti cāpare |
vātsalyavigatāścānye praśaṃsanti purātanāḥ

204.9

एवं ब्रुवति गोविन्दे श्रवणार्थं महर्षयः ।
वाग्भिः साञ्जलिमालाभिरिदमूचुर्जनार्दनम्

evaṃ bruvati govinde śravaṇārthaṃ maharṣayaḥ |
vāgbhiḥ sāñjalimālābhiridamūcurjanārdanam

204.10

अयुक्तमस्मानेवं त्वं वाचा वरद भाषितुम् ।
त्वच्छासनमुखाः सर्वे त्वदधीनपरिश्रमाः

ayuktamasmānevaṃ tvaṃ vācā varada bhāṣitum |
tvacchāsanamukhāḥ sarve tvadadhīnapariśramāḥ

204.11

एवं पूजयितुं चास्मान्न चैवार्हसि केशव ।
त्वत्तस्त्वन्यं न पश्यामो यल्लोके ते न विद्यते ।
दिवि वा भुवि वा किञ्चित्तत्सर्वं हि त्वया ततम्

evaṃ pūjayituṃ cāsmānna caivārhasi keśava |
tvattastvanyaṃ na paśyāmo yalloke te na vidyate |
divi vā bhuvi vā kiñcittatsarvaṃ hi tvayā tatam

204.12

न विद्महे वयं देव कथ्यमानं तवान्तिके ।
एवमुक्तो हृषीकेशः सस्मितं चेदमब्रवीत्

na vidmahe vayaṃ deva kathyamānaṃ tavāntike |
evamukto hṛṣīkeśaḥ sasmitaṃ cedamabravīt

204.13

अहं मानुषयोनिस्थः साम्प्रतं मुनिपुङ्गवाः ।
तस्मान्मानुषवद्वीर्यं मम जानीत सुव्रताः ।
भवद्भिः कथ्यमानं च अपूर्वमिव तद्भवेत्

ahaṃ mānuṣayonisthaḥ sāmprataṃ munipuṅgavāḥ |
tasmānmānuṣavadvīryaṃ mama jānīta suvratāḥ |
bhavadbhiḥ kathyamānaṃ ca apūrvamiva tadbhavet

भीष्म उवाच

204.14

एवं संचोदिताः सर्वे केशवेन महात्मना ।
ऋषयश्चानुवर्तन्ते वासुदेवस्य शासनम्

evaṃ saṃcoditāḥ sarve keśavena mahātmanā |
ṛṣayaścānuvartante vāsudevasya śāsanam

204.15

ततस्त्वृषिगणाः सर्वे नारदं देवदर्शनम् ।
अमन्यन्त बुधा बुद्ध्या समर्थं तन्निबोधने

tatastvṛṣigaṇāḥ sarve nāradaṃ devadarśanam |
amanyanta budhā buddhyā samarthaṃ tannibodhane

204.16

ऋषिरुग्रतपाश्चायं केशवस्य प्रियोऽधिकम् ।
पुराणज्ञश्च वाग्मी च कारणैस्तं च मेनिरे

ṛṣirugratapāścāyaṃ keśavasya priyo'dhikam |
purāṇajñaśca vāgmī ca kāraṇaistaṃ ca menire

204.17

सर्वे तदर्हणं कृत्वा नारदं वाक्यमब्रुवन्

sarve tadarhaṇaṃ kṛtvā nāradaṃ vākyamabruvan

204.18

भवता तीर्थयात्रार्थं चरता हिमवद्गिरौ ।
दृष्टं वै यत्तदाश्चर्यं श्रोतॄणां परमं प्रियम्

bhavatā tīrthayātrārthaṃ caratā himavadgirau |
dṛṣṭaṃ vai yattadāścaryaṃ śrotṝṇāṃ paramaṃ priyam

204.19

अतस्त्वमविशेषेण हितार्थं सर्वमादितः ।
प्रियार्थं केशवस्यास्य स भवान्वक्तुमर्हति

atastvamaviśeṣeṇa hitārthaṃ sarvamāditaḥ |
priyārthaṃ keśavasyāsya sa bhavānvaktumarhati

204.20

तदा संयोजितः सर्वैर्ऋषिभिर्नारदस्तदा ।
प्रणम्य शिरसा विष्णुं सर्वलोकहिते रतम् ।
समुद्वीक्ष्य हृषीकेशं वक्तुमेवोपचक्रमे

tadā saṃyojitaḥ sarvairṛṣibhirnāradastadā |
praṇamya śirasā viṣṇuṃ sarvalokahite ratam |
samudvīkṣya hṛṣīkeśaṃ vaktumevopacakrame

204.21

ततो नारायणसुहृन्नारदो वदतांवरः ।
शङ्करस्योमया सार्धं संवादमनुभाषत

tato nārāyaṇasuhṛnnārado vadatāṃvaraḥ |
śaṅkarasyomayā sārdhaṃ saṃvādamanubhāṣata

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)