नानावर्णैरुपेतानां गवां किं मुनिसत्तम ।
कपिलाः सर्ववर्णेषु वरिष्ठत्वमवाप्नुवन्
nānāvarṇairupetānāṃ gavāṃ kiṃ munisattama |
kapilāḥ sarvavarṇeṣu variṣṭhatvamavāpnuvan
Anushasana Parva
Chapter 126: Why Kapila cows are first among cows
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि षड्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
11 verses · 126 of 274
What happens in this chapter
Why Kapila cows are first among cows
Shuka asks why, among cows of every colour, the Kapila is best. Vyasa tells that Agni once fled from the devas and begged the cows to hide him, and they concealed him within their bodies. The devas learned where he was and urged the cows to reveal him, for the worlds cannot go on without fire. The cows showed Agni, and the pleased devas asked him to favour them. The cows in whose limbs Agni had dwelt took on his tawny colour and became Kapilas, first of all cows. So a Kapila should be given to a calm shrotriya who keeps the agnihotra; she purifies giver and receiver for as many yugas as she has hairs.
शुक उवाच
व्यास उवाच
शृणु पुत्र यथा गोषु वरिष्ठाः कपिलाः स्मृताः ।
कपिलत्वं च सम्प्राप्ताः पूज्याश्चि सततं नृषु
śṛṇu putra yathā goṣu variṣṭhāḥ kapilāḥ smṛtāḥ |
kapilatvaṃ ca samprāptāḥ pūjyāści satataṃ nṛṣu
अग्निः पुरापचक्राम देवेभ्य इति नः श्रुतम् ।
देवेभ्यो मां छादयत शरण्याः शरणं गतम्
agniḥ purāpacakrāma devebhya iti naḥ śrutam |
devebhyo māṃ chādayata śaraṇyāḥ śaraṇaṃ gatam
ऊचुस्ताः सहितास्तत्र स्वागतं तव पावकः ।
इह गुप्तस्त्वमस्माभिर्न देवैरुपलप्स्यसे
ūcustāḥ sahitāstatra svāgataṃ tava pāvakaḥ |
iha guptastvamasmābhirna devairupalapsyase
अथ देवा विवित्सन्तः पावकं परिचक्रमुः ।
गोषु गुप्तं च विज्ञाय ताः क्षिप्रमुपतस्थिरे
atha devā vivitsantaḥ pāvakaṃ paricakramuḥ |
goṣu guptaṃ ca vijñāya tāḥ kṣipramupatasthire
युष्मासु निवसत्यग्निरिति गाः समचूचुदन् ।
प्रकाश्यतां हुतवहो लोकान्न च्छेत्तुमर्हथ
yuṣmāsu nivasatyagniriti gāḥ samacūcudan |
prakāśyatāṃ hutavaho lokānna cchettumarhatha
एवमस्त्वित्युनुज्ञाय पावकं समदर्शयन्
evamastvityunujñāya pāvakaṃ samadarśayan
अधिगम्य पावकं तुष्टास्ते देवाः सद्य एव तु ।
अग्निं प्रचोदयामासुः क्रियतां गोष्वनुग्रहः
adhigamya pāvakaṃ tuṣṭāste devāḥ sadya eva tu |
agniṃ pracodayāmāsuḥ kriyatāṃ goṣvanugrahaḥ
गवां तु यासां गात्रेषु पावकः समवस्थितः ।
कपिलत्वमनुप्राप्ताः सर्वश्रेष्ठत्वमेव च
gavāṃ tu yāsāṃ gātreṣu pāvakaḥ samavasthitaḥ |
kapilatvamanuprāptāḥ sarvaśreṣṭhatvameva ca
महाफलत्वं लोके च ददौ तासां हुताशनः ।
तस्माद्धि सर्ववर्णानां कपिलां गां प्रदापय ।
श्रोत्रियाय प्रशान्ताय प्रयतायाग्निहोत्रिणे
mahāphalatvaṃ loke ca dadau tāsāṃ hutāśanaḥ |
tasmāddhi sarvavarṇānāṃ kapilāṃ gāṃ pradāpaya |
śrotriyāya praśāntāya prayatāyāgnihotriṇe
यावन्ति रोमाणि भन्ति धेन्वा
युगानि तावन्ति पुनाति दातॄन् ।
प्रतिग्रहीतॄंश्च पुनाति दत्ता
शिष्टे तु गौर्वै प्रतिपादनेन
yāvanti romāṇi bhanti dhenvā
yugāni tāvanti punāti dātṝn |
pratigrahītṝṃśca punāti dattā
śiṣṭe tu gaurvai pratipādanena
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)