अध्याय 3: श्रीकृष्ण का जन्म और गोकुल की यात्रा

एवं संस्तूयमाना सा देवैर्दैवमधारयत् ।
गर्भेण पुण्डरीकाक्षं जगतस्त्राणकारणम्

evaṃ saṃstūyamānā sā devairdaivamadhārayat |
garbheṇa puṇḍarīkākṣaṃ jagatastrāṇakāraṇam

ततोऽखिलजगत्पद्मबोधायाच्युतभान्ना ।
देवकीपूर्व्वसन्ध्यायामाविर्भूतं महात्मना

tato'khilajagatpadmabodhāyācyutabhānnā |
devakīpūrvvasandhyāyāmāvirbhūtaṃ mahātmanā

तज्जन्मदिनमत्यर्थमाह्लाद्यमलदिङूमुखम् ।
बभूव सर्वलोकस्य कौमुदी शशिनो यथा

tajjanmadinamatyarthamāhlādyamaladiṅūmukham |
babhūva sarvalokasya kaumudī śaśino yathā

सन्तः सन्तोषमधिकं प्रशमं चण्डमारुतः ।
प्रसादं निम्रगा याता जायमाने जनार्दृने

santaḥ santoṣamadhikaṃ praśamaṃ caṇḍamārutaḥ |
prasādaṃ nimragā yātā jāyamāne janārdṛne

सिन्धवो निजशब्देन वाद्य चक्त र्मनोहरम् ।
जगुर्गन्धर्व्वपतयो ननृतुश्वाप्सरोगणाः

sindhavo nijaśabdena vādya cakta rmanoharam |
jagurgandharvvapatayo nanṛtuśvāpsarogaṇāḥ

ससृजुः पुष्पवर्षाणि देवा भुव्यन्तरीक्षगाः ।
जज्वलुश्वाग्रयः शान्ता जायमाने जनार्द्दने

sasṛjuḥ puṣpavarṣāṇi devā bhuvyantarīkṣagāḥ |
jajvaluśvāgrayaḥ śāntā jāyamāne janārddane

मध्यरात्रेऽखिलाधारे जायमाने जनार्दने ।
मन्द्र जगर्ज्जुर्जलदाः पूष्पचवृष्टिचो द्रिच

madhyarātre'khilādhāre jāyamāne janārdane |
mandra jagarjjurjaladāḥ pūṣpacavṛṣṭico drica

फुल्लेन्दीवरपत्राभं चतुर्बीहुमुदीक्ष्य तम् ।
श्रीवत्सवक्षसं जातं तुष्टावानकदुन्दुभिः

phullendīvarapatrābhaṃ caturbīhumudīkṣya tam |
śrīvatsavakṣasaṃ jātaṃ tuṣṭāvānakadundubhiḥ

अभिष्टूय च तं वागभिः प्रसन्नप्तभिर्महामतिः ।
विज्ञापयामास तदा कंसाद्भीतो द्रिजोत्तम

abhiṣṭūya ca taṃ vāgabhiḥ prasannaptabhirmahāmatiḥ |
vijñāpayāmāsa tadā kaṃsādbhīto drijottama

ज्ञातोऽसि देवदेवेश । शचङ्ख-चक्र-गदाधर ।
दिव्यरूपमिदं देव प्रसादेनोपसंहर

jñāto'si devadeveśa | śacaṅkha-cakra-gadādhara |
divyarūpamidaṃ deva prasādenopasaṃhara

अद्यवै देव । कंसोऽयं कुरुते मम घातनम् ।
अवतीर्ण इति ज्ञात्वा त्वमस्मिन मम मन्दिरे

adyavai deva | kaṃso'yaṃ kurute mama ghātanam |
avatīrṇa iti jñātvā tvamasmina mama mandire

योऽनन्तरूपोऽखिलविशरूपो गर्भेषु लोकान् वपुषा बिभर्त्ति ।
प्रसीदतामेष स देवदेवः स्वमाययावुष्कृतबालरूपः

yo'nantarūpo'khilaviśarūpo garbheṣu lokān vapuṣā bibhartti |
prasīdatāmeṣa sa devadevaḥ svamāyayāvuṣkṛtabālarūpaḥ

उपसहर सर्व्वात्मन् । रूपमेज्वतुर्भुजम् ।
जानातु मावतारं ते कंसोऽयं दितिजाधमः

upasahara sarvvātman | rūpamejvaturbhujam |
jānātu māvatāraṃ te kaṃso'yaṃ ditijādhamaḥ

ततोऽहं यत् त्वया पूर्व्वं पुत्रार्थिन्या तदद्य ते ।
सफलं देवि । सञ्जातं जातोऽहं यत् तवोदरात्

tato'haṃ yat tvayā pūrvvaṃ putrārthinyā tadadya te |
saphalaṃ devi | sañjātaṃ jāto'haṃ yat tavodarāt

इत्युक्त्वा भगवांस्तूष्णीं बभूव मुनिसत्तम ।
वसुदेवोऽपि तं रात्रावादाय प्रययौ बहिः

ityuktvā bhagavāṃstūṣṇīṃ babhūva munisattama |
vasudevo'pi taṃ rātrāvādāya prayayau bahiḥ

मोहिताश्वाभवंस्तत्र रक्षिणो योगनिद्रया ।
मथुराद्रारपालाश्व ब्रजत्यानकदुन्दुभौ

mohitāśvābhavaṃstatra rakṣiṇo yoganidrayā |
mathurādrārapālāśva brajatyānakadundubhau

वर्षतां जलदानाञ्च तोयमत्युल्वणं निशि ।
संछाद्यानुययौ शेषः फणेनानकदुन्दुभिम्

varṣatāṃ jaladānāñca toyamatyulvaṇaṃ niśi |
saṃchādyānuyayau śeṣaḥ phaṇenānakadundubhim

यमुनां चातिगम्भीरां नानावर्त्तसमाकुलाम् ।
वसुदेवो वहन् विष्णु जानुमात्रबहां ययौ

yamunāṃ cātigambhīrāṃ nānāvarttasamākulām |
vasudevo vahan viṣṇu jānumātrabahāṃ yayau

कंसस्य करमादाय तत्रेवाभ्यागतांस्तटे ।
नन्दादीन् गोपवृन्दांश्व यमुनाया ददर्श सः

kaṃsasya karamādāya tatrevābhyāgatāṃstaṭe |
nandādīn gopavṛndāṃśva yamunāyā dadarśa saḥ

तस्मिन् काले यशोदापि मोहिता योगनिद्रया ।
तामेव कन्यां मैत्रेय । प्रसूता मोहिते जने

tasmin kāle yaśodāpi mohitā yoganidrayā |
tāmeva kanyāṃ maitreya | prasūtā mohite jane

वसुदेवोऽपि विन्यस्य बालमादाय दारिकाम् ।
यसोदाशायने तुर्णमाजगामामितद्यु तिः

vasudevo'pi vinyasya bālamādāya dārikām |
yasodāśāyane turṇamājagāmāmitadyu tiḥ

ददृशे च प्रबुद्धा सा यशोदा जातमात्मजम् ।
नीलोतूपलदलश्यामं ततोऽत्यर्थं मुदं ययौ

dadṛśe ca prabuddhā sā yaśodā jātamātmajam |
nīlotūpaladalaśyāmaṃ tato'tyarthaṃ mudaṃ yayau

आदाय वसुदेवोऽपि दारिकां निजमन्दिरम् ।
देवकीशयने न्यस्य यथापूर्व्वमतिष्ठत

ādāya vasudevo'pi dārikāṃ nijamandiram |
devakīśayane nyasya yathāpūrvvamatiṣṭhata

ततो बालध्वनिं श्रुत्वा रक्षिणः सहसोत्थिताः ।
कंसायावेदयामासुर्देवकीप्रसवं द्रिज

tato bāladhvaniṃ śrutvā rakṣiṇaḥ sahasotthitāḥ |
kaṃsāyāvedayāmāsurdevakīprasavaṃ drija

कंसस्तूर्णमुपेत्यैनां ततो जग्राह बालिकाम् ।
मुञ्च मुञ्चति देवक्या सन्नकण्ठया निवारितः

kaṃsastūrṇamupetyaināṃ tato jagrāha bālikām |
muñca muñcati devakyā sannakaṇṭhayā nivāritaḥ

चिक्षेप च शिलापृष्ठे सा क्षिप्ता वियति स्थितिम् ।
अवाप रूपञ्च महत् सायुधाष्टमहाभुजम्

cikṣepa ca śilāpṛṣṭhe sā kṣiptā viyati sthitim |
avāpa rūpañca mahat sāyudhāṣṭamahābhujam

प्रजहास तथैवोच्चैः कंसञ्च रुषिताब्रवीत् ।
किं मया क्षिप्तया मूढ़ जातो यस्तवां वधिष्यति

prajahāsa tathaivoccaiḥ kaṃsañca ruṣitābravīt |
kiṃ mayā kṣiptayā mūr̤ha jāto yastavāṃ vadhiṣyati

सर्व्वस्वभूतो देवानामासीन्मृत्युः पुरा स ते ।
तदेतत् सम्प्रधार्य्याशु क्रियतां हितमात्मनः

sarvvasvabhūto devānāmāsīnmṛtyuḥ purā sa te |
tadetat sampradhāryyāśu kriyatāṃ hitamātmanaḥ

इत्युक्त्वा प्रययौ देवी दिंव्यस्त्रगू-गन्ध-भूषणा ।
पश्यतो भोजराजस्य स्तुता सिद्धैर्विहायसि

ityuktvā prayayau devī diṃvyastragū-gandha-bhūṣaṇā |
paśyato bhojarājasya stutā siddhairvihāyasi