अध्याय 7: जह्नु, गाधि और बदला हुआ चरु

तस्यापि आयुः धीमानम् अमावसुः विश्वावसुः श्रुतायुः शतायुः अयुतायुः इति संज्ञाः षट् पुत्रा अभवन्

tasyāpi āyuḥ dhīmānam amāvasuḥ viśvāvasuḥ śrutāyuḥ śatāyuḥ ayutāyuḥ iti saṃjñāḥ ṣaṭ putrā abhavan

तथा अमावसोः भीमनामा पुत्रोऽभवत्

tathā amāvasoḥ bhīmanāmā putro'bhavat

भीमस्य काञ्चनः, काञ्चनात् सुहोत्रः तस्यापि जह्नुः

bhīmasya kāñcanaḥ, kāñcanāt suhotraḥ tasyāpi jahnuḥ

योऽसौ यज्ञवाटमखिलं गङ्गाम्भसाप्लावितम् आलोक्य, क्रोधसंरक्तलोचनो भगवन्तं यज्ञपुरुषमात्मनि परमेण समाधिना समारोप्य, अखिलामेव गङ्गामपिबत्

yo'sau yajñavāṭamakhilaṃ gaṅgāmbhasāplāvitam ālokya, krodhasaṃraktalocano bhagavantaṃ yajñapuruṣamātmani parameṇa samādhinā samāropya, akhilāmeva gaṅgāmapibat

अथैनं देवर्षयः प्रसादयामासुः

athainaṃ devarṣayaḥ prasādayāmāsuḥ

दुहितृत्वे चास्य गङ्गाम् अनयन्

duhitṛtve cāsya gaṅgām anayan

जह्नोश्च सुमन्तः नाम पुत्रोऽभवत्

jahnośca sumantaḥ nāma putro'bhavat

तस्यापि अजकः, ततो बलाकाश्वः, तस्मात् कुशः, तस्यापि कुशाम्ब-कुशनाभा-अधूर्तरजसो वसुश्चेति चत्वारः पुत्रा बभूवुः

tasyāpi ajakaḥ, tato balākāśvaḥ, tasmāt kuśaḥ, tasyāpi kuśāmba-kuśanābhā-adhūrtarajaso vasuśceti catvāraḥ putrā babhūvuḥ

तेषां कुशाम्बः “शक्रतुल्यो मे पुत्रो भवेत्” इति तपश्चकार

teṣāṃ kuśāmbaḥ “śakratulyo me putro bhavet” iti tapaścakāra

तं च उग्रतपसम् अवलोक्य, “मा भवतु अन्योऽस्मत्तुल्यवीर्य” इति आत्मनैव अस्य इन्द्रः पुत्रत्वम् अगच्छत्

taṃ ca ugratapasam avalokya, “mā bhavatu anyo'smattulyavīrya” iti ātmanaiva asya indraḥ putratvam agacchat

स गाधिर्नाम पुत्रः कौशिकोऽभवत्

sa gādhirnāma putraḥ kauśiko'bhavat

गाधिश्च सत्यवतीं कन्यामजनयत्

gādhiśca satyavatīṃ kanyāmajanayat

तां च भार्गव ऋचीको वव्रे

tāṃ ca bhārgava ṛcīko vavre

गाधिरपि अतिरोषणाय अतिवृद्धाय ब्राह्मणाय दातुम् अनिच्छन् एकतः श्यामकर्णानाम् इन्दुवर्चसाम् अनिलरंहसाम् अश्वानां सहस्रं कन्याशुल्कम् अयाचत

gādhirapi atiroṣaṇāya ativṛddhāya brāhmaṇāya dātum anicchan ekataḥ śyāmakarṇānām induvarcasām anilaraṃhasām aśvānāṃ sahasraṃ kanyāśulkam ayācata

तेनापि ऋषिणा वरुणसकाशात् उपलभ्य अश्वतीर्थोत्पन्नं तादृशाश्वसहस्रं दत्तम्

tenāpi ṛṣiṇā varuṇasakāśāt upalabhya aśvatīrthotpannaṃ tādṛśāśvasahasraṃ dattam

ततः ताम् ऋचीकः कन्याम् उपयेमे

tataḥ tām ṛcīkaḥ kanyām upayeme

ऋचीकश्च तस्याः चरुम् अपत्यार्थं चकार

ṛcīkaśca tasyāḥ carum apatyārthaṃ cakāra

तत्प्रसादितश्च तन्मात्रे क्षत्रवरपुत्रोत्पत्तये चरुमपरं साधयामास

tatprasāditaśca tanmātre kṣatravaraputrotpattaye carumaparaṃ sādhayāmāsa

“एष चरुः भवत्या, अयमपरः चरुः त्वन्मात्रा सम्यगुपयोज्य” इत्युक्त्वा वनं जगाम

“eṣa caruḥ bhavatyā, ayamaparaḥ caruḥ tvanmātrā samyagupayojya” ityuktvā vanaṃ jagāma

उपयोगकाले च तां माता सत्यवतीमाह

upayogakāle ca tāṃ mātā satyavatīmāha

“पुत्रि, सर्व एव आत्मपुत्रम् अतिगुणम् अभिलषति, न आत्म-जाया-भ्रातृ-गुणेषु अतीव आदृतो भवतीति

“putri, sarva eva ātmaputram atiguṇam abhilaṣati, na ātma-jāyā-bhrātṛ-guṇeṣu atīva ādṛto bhavatīti

अतोऽर्हसि ममात्मीयं चरुं दातुं मदीयं चरुम् आत्मना उपयोक्तुम्

ato'rhasi mamātmīyaṃ caruṃ dātuṃ madīyaṃ carum ātmanā upayoktum

मत्पुत्रेण हि सकलभूमण्डलपरिपालनं कार्यं, कियद्वा ब्राह्मणस्य बलवीर्यसम्पदा” इत्युक्ता सा स्वचरुं मात्रे दत्तवती

matputreṇa hi sakalabhūmaṇḍalaparipālanaṃ kāryaṃ, kiyadvā brāhmaṇasya balavīryasampadā” ityuktā sā svacaruṃ mātre dattavatī

अथ वनादागत्य सत्यवतीम् ऋषिरपश्यत्

atha vanādāgatya satyavatīm ṛṣirapaśyat

आह चैनाम् “अतिपापे, किमिदमकार्यं भवत्या कृतमतिरौद्रं ते वपुर्लक्ष्यते

āha cainām “atipāpe, kimidamakāryaṃ bhavatyā kṛtamatiraudraṃ te vapurlakṣyate

नूनं त्वया त्वन्मातृसात्कृतः चरुः उपयुक्तो न युक्तमेतत्

nūnaṃ tvayā tvanmātṛsātkṛtaḥ caruḥ upayukto na yuktametat

मया हि तत्र चरौ सकलैश्वर्यवीर्यशौर्यबलसम्पद् आरोपिता त्वदीयचरौ अपि अखिलशान्तिज्ञानतितिक्षादिब्राह्मणगुणसम्पत्

mayā hi tatra carau sakalaiśvaryavīryaśauryabalasampad āropitā tvadīyacarau api akhilaśāntijñānatitikṣādibrāhmaṇaguṇasampat

तच्च विपरीतं कुर्वत्याः तव अतिरौद्रास्त्रधारणपालननिष्ठः क्षत्रियाचारः पुत्रो भविष्यति, तस्याश्च उपशमरुचिः ब्राह्मणाचार” इत्याकर्ण्यैव सा तस्य पादौ जग्राह

tacca viparītaṃ kurvatyāḥ tava atiraudrāstradhāraṇapālananiṣṭhaḥ kṣatriyācāraḥ putro bhaviṣyati, tasyāśca upaśamaruciḥ brāhmaṇācāra” ityākarṇyaiva sā tasya pādau jagrāha

प्रणिपत्य चैनमाह

praṇipatya cainamāha

“भगवन् मया एतदज्ञानादनुष्ठितं, प्रसादं मे कुरु, मैवंविधः पुत्रो भवतु, काममेवंविधः पौत्रो भवतु” इत्युक्ते मुनिरप्याह

“bhagavan mayā etadajñānādanuṣṭhitaṃ, prasādaṃ me kuru, maivaṃvidhaḥ putro bhavatu, kāmamevaṃvidhaḥ pautro bhavatu” ityukte munirapyāha

“एवमस्तु” इति

“evamastu” iti

अनन्तरञ्च सा जमदग्निम् अजीजनत्

anantarañca sā jamadagnim ajījanat

तन्माता च विश्वामित्रं जनयामास

tanmātā ca viśvāmitraṃ janayāmāsa

सत्यवत्यपि कौशिकी नाम नदी अभवत्

satyavatyapi kauśikī nāma nadī abhavat

जमदग्निः इक्ष्वाकुवंशोद्भवस्य रेणोः तनयां रेणुकाम् उपयेमे

jamadagniḥ ikṣvākuvaṃśodbhavasya reṇoḥ tanayāṃ reṇukām upayeme

तस्यां चाशेषक्षत्रहन्तारं परशुरामसंज्ञं भगवतः सकललोकगुरोः नारायणस्यांशं जमदग्निः अजीजनत्

tasyāṃ cāśeṣakṣatrahantāraṃ paraśurāmasaṃjñaṃ bhagavataḥ sakalalokaguroḥ nārāyaṇasyāṃśaṃ jamadagniḥ ajījanat

विश्वामित्रपुत्रस्तु भार्गव एव शुनश्शेपो देवैर्दत्तः, ततश्च देवरातनामाभवत्

viśvāmitraputrastu bhārgava eva śunaśśepo devairdattaḥ, tataśca devarātanāmābhavat

ततश्च अन्ये मधुच्छन्दो धनञ्जयकृतदेवाष्टक-कच्छप-हारीतकाख्याः विश्वामित्रपुत्राः बभूवुः

tataśca anye madhucchando dhanañjayakṛtadevāṣṭaka-kacchapa-hārītakākhyāḥ viśvāmitraputrāḥ babhūvuḥ

तेषां च बहूनि कौशिकगोत्राणि ऋष्यन्तरेषु विवाह्यानि अभवन्

teṣāṃ ca bahūni kauśikagotrāṇi ṛṣyantareṣu vivāhyāni abhavan