अध्याय 10: जन्म संस्कार, नामकरण और कन्या का चुनाव

कथितं चातुराश्रम्यं चातुर्वर्ण्यक्रियास्तथा ।
पुंसः क्रियामहं श्रोतुमिच्छामि द्विजसत्तम

kathitaṃ cāturāśramyaṃ cāturvarṇyakriyāstathā |
puṃsaḥ kriyāmahaṃ śrotumicchāmi dvijasattama

नित्यनैमित्तिकाः काम्याः क्रियाः पुंसामशेषतः ।
समाख्याहि भृगुश्रेष्ठ सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः

nityanaimittikāḥ kāmyāḥ kriyāḥ puṃsāmaśeṣataḥ |
samākhyāhi bhṛguśreṣṭha sarvajño hyasi me mataḥ

यदेतदुक्तं भवता नित्यनैमित्तिकाश्रयम् ।
तदहं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना मम

yadetaduktaṃ bhavatā nityanaimittikāśrayam |
tadahaṃ kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā mama

जातस्य जातकर्मादिक्रियाकाण्डमशेषतः ।
पुत्रस्य कुर्वीत पिता श्राद्धं चाभ्युदयात्मकम्

jātasya jātakarmādikriyākāṇḍamaśeṣataḥ |
putrasya kurvīta pitā śrāddhaṃ cābhyudayātmakam

युग्मांस्तु प्राड्मुखान्विप्रान्भोजयेन्मनुजेश्वर ।
यथा तृप्तिस्तथा कुर्याद्दैवं पित्र्यं द्विजन्मनाम्

yugmāṃstu prāḍmukhānviprānbhojayenmanujeśvara |
yathā tṛptistathā kuryāddaivaṃ pitryaṃ dvijanmanām

दध्ना युक्तैः सबदरैर्मिश्रान् पिण्डान्मुदा युतः ।
नान्दीमुखेभ्यस्तीर्थेन दद्याद्दैवेन पार्थिव

dadhnā yuktaiḥ sabadarairmiśrān piṇḍānmudā yutaḥ |
nāndīmukhebhyastīrthena dadyāddaivena pārthiva

प्राजापत्येन वा सर्वमुपचारं प्रदक्षिणम् ।
कुर्वीत तत्तथाशेषवृद्धिकालेषु भूपते

prājāpatyena vā sarvamupacāraṃ pradakṣiṇam |
kurvīta tattathāśeṣavṛddhikāleṣu bhūpate

ततश्च नाम कुर्वीत पितैव दशमेहनि ।
देवपूर्वं नराख्यं हि शर्मवर्मादिसंयुतम्

tataśca nāma kurvīta pitaiva daśamehani |
devapūrvaṃ narākhyaṃ hi śarmavarmādisaṃyutam

शर्मेति ब्राह्यणस्योक्तं वर्मेति क्षत्रसंश्रयम् ।
गुप्तदासात्मकं नाम प्रशस्तं वैश्यशूद्रयोः

śarmeti brāhyaṇasyoktaṃ varmeti kṣatrasaṃśrayam |
guptadāsātmakaṃ nāma praśastaṃ vaiśyaśūdrayoḥ

नार्थहीनं न चाशस्तं नापशब्दयुतं तथा ।
नामङ्गल्यं जुगुप्साकं नाम कुर्यात्समाक्षरम्

nārthahīnaṃ na cāśastaṃ nāpaśabdayutaṃ tathā |
nāmaṅgalyaṃ jugupsākaṃ nāma kuryātsamākṣaram

नातिदीर्घंनातिह्रस्वं नातिगुर्वक्षरान्वितम् ।
सुखोच्चार्यं तु तन्नाम कुर्याद्यत्प्रणवाक्षरम्

nātidīrghaṃnātihrasvaṃ nātigurvakṣarānvitam |
sukhoccāryaṃ tu tannāma kuryādyatpraṇavākṣaram

ततोऽनन्तरसंस्कारसंस्कृतो गुरुवेश्मनि ।
यथोक्तविधिमाश्रित्य कुर्याद्विद्यापरिग्रहम्

tato'nantarasaṃskārasaṃskṛto guruveśmani |
yathoktavidhimāśritya kuryādvidyāparigraham

गृहीतविद्यो गुरवे दत्त्वा च गुरुदक्षिणाम् ।
गार्हस्थ्यमिच्छन्भूपाल कुर्याद्दारपरिग्रहम्

gṛhītavidyo gurave dattvā ca gurudakṣiṇām |
gārhasthyamicchanbhūpāla kuryāddāraparigraham

ब्रह्मचर्येण वा कालं कुर्यात्संकल्पपूर्वकम् ।
गुगोः शुश्रुषणं कुर्यात्तत्पुत्रादेरथापि वा

brahmacaryeṇa vā kālaṃ kuryātsaṃkalpapūrvakam |
gugoḥ śuśruṣaṇaṃ kuryāttatputrāderathāpi vā

वैखानसो वापि भवेत्परिव्राडथ वेच्छया ।
पूर्वसंकल्पितं यादृक्तादृक्कुर्यान्नराधिप

vaikhānaso vāpi bhavetparivrāḍatha vecchayā |
pūrvasaṃkalpitaṃ yādṛktādṛkkuryānnarādhipa

वर्षैरेकगुणां भार्यामुद्वहेत्त्रिगुमःस्वयम् ।
नाति केशामकेशां वा नातिकृष्णां न पिङ्गलाम्

varṣairekaguṇāṃ bhāryāmudvahettrigumaḥsvayam |
nāti keśāmakeśāṃ vā nātikṛṣṇāṃ na piṅgalām

निसर्गतोधिकाङ्गां वा न्यूनाङ्गामपि नोद्वहेत् ।
नाविशुद्धां सरोमां वाकुलजां वापि रोगिणीम्

nisargatodhikāṅgāṃ vā nyūnāṅgāmapi nodvahet |
nāviśuddhāṃ saromāṃ vākulajāṃ vāpi rogiṇīm

न दुष्टां दुष्टवाक्यां वा व्यङ्गिनीं पुतृमातृतः ।
न श्मश्रुव्यञ्जनवतीं न चैव पुरुषाकृतिम्

na duṣṭāṃ duṣṭavākyāṃ vā vyaṅginīṃ putṛmātṛtaḥ |
na śmaśruvyañjanavatīṃ na caiva puruṣākṛtim

न घर्वरस्वरां क्षामां तथा काकस्वरां न च ।
नानिबन्धेक्षणां तद्वद्वृत्ताक्षीं नोद्वहेद्बुधः

na gharvarasvarāṃ kṣāmāṃ tathā kākasvarāṃ na ca |
nānibandhekṣaṇāṃ tadvadvṛttākṣīṃ nodvahedbudhaḥ

यस्याश्च रोमशे जङ्घे गुल्फौ यस्यास्तथोन्नतौ ।
गण्डयोः कूपरौ यस्या हसंत्यास्तां न चोद्वहेत्

yasyāśca romaśe jaṅghe gulphau yasyāstathonnatau |
gaṇḍayoḥ kūparau yasyā hasaṃtyāstāṃ na codvahet

नातिरूक्षच्छविं पाडुकरजामरुणेक्षणाम् ।
आपीन हस्तपादां च नकन्यामुद्वहेद्बुधः

nātirūkṣacchaviṃ pāḍukarajāmaruṇekṣaṇām |
āpīna hastapādāṃ ca nakanyāmudvahedbudhaḥ

न वामनां नातिदीर्घां नोद्वहेत्संहतभ्रुवम् ।
न चाति च्छिद्रदशनां न करालमुखीं नरः

na vāmanāṃ nātidīrghāṃ nodvahetsaṃhatabhruvam |
na cāti cchidradaśanāṃ na karālamukhīṃ naraḥ

पञ्चमीं मातृपक्षाच्च पितृपक्षाच्च सप्तमीम् ।
गृहस्थश्चोद्वहेत्कन्यां न्यायेन विधिना नृप

pañcamīṃ mātṛpakṣācca pitṛpakṣācca saptamīm |
gṛhasthaścodvahetkanyāṃ nyāyena vidhinā nṛpa

ब्राह्मो दैवस्तथैवार्षः प्राजापत्यस्तथासुरः ।
गान्धर्वराक्षयौ चान्यौ पैशाचश्चाष्टमो मतः

brāhmo daivastathaivārṣaḥ prājāpatyastathāsuraḥ |
gāndharvarākṣayau cānyau paiśācaścāṣṭamo mataḥ

एतेषां यस्य यो धर्मो वर्मस्योक्तो महर्षिभिः ।
कुर्वीत दारग्रहणं तेनान्यं परिवर्जयेत्

eteṣāṃ yasya yo dharmo varmasyokto maharṣibhiḥ |
kurvīta dāragrahaṇaṃ tenānyaṃ parivarjayet

सधर्मचारिणीं प्राप्य गार्हस्थ्यं सहितस्तया ।
समुद्वहेद्ददात्येतत्सम्यगूढं महाफलम्

sadharmacāriṇīṃ prāpya gārhasthyaṃ sahitastayā |
samudvaheddadātyetatsamyagūḍhaṃ mahāphalam