अध्याय 11: सूर्य में प्रकाशित त्रयी वेद

यदेतद्भगवानाह गणः सप्तविधो रवेः
मण्डले हिमतापादेः कारणं तन्मया श्रुतम्

yadetadbhagavānāha gaṇaḥ saptavidho raveḥ
maṇḍale himatāpādeḥ kāraṇaṃ tanmayā śrutam

व्यापारश्चापि कथितो गन्धर्वोरगरक्षसाम्
ऋषीणां वालखिल्यानां तथैवाप्सरसां गुरो

vyāpāraścāpi kathito gandharvoragarakṣasām
ṛṣīṇāṃ vālakhilyānāṃ tathaivāpsarasāṃ guro

यक्षाणां च रथे भानोर्विष्णुशक्तिधृतात्मनाम्
किं चादित्यस्य यत्कर्म तन्नात्रोक्तं त्वया मुने

yakṣāṇāṃ ca rathe bhānorviṣṇuśaktidhṛtātmanām
kiṃ cādityasya yatkarma tannātroktaṃ tvayā mune

यदि सप्तगणो वारि हिममुष्णं च वर्षति
तत्किमत्र रवेर्येन वृष्टिः सूर्यादितीर्यते
विवस्वानुदितो मध्ये यात्यस्तमिति किं जनः
ब्रवीत्येतत्समं कर्म यदि सप्तगणस्य तत्

yadi saptagaṇo vāri himamuṣṇaṃ ca varṣati
tatkimatra raveryena vṛṣṭiḥ sūryāditīryate
vivasvānudito madhye yātyastamiti kiṃ janaḥ
bravītyetatsamaṃ karma yadi saptagaṇasya tat

मैत्रेय श्रूयतामेतद्यद्भवान्परिपृच्छति
यथा सप्तगणोप्येकः प्राधान्येनाधिको रविः

maitreya śrūyatāmetadyadbhavānparipṛcchati
yathā saptagaṇopyekaḥ prādhānyenādhiko raviḥ

सर्वशक्तिः परा विष्णो ऋग्यजुःसामसंज्ञिता
सैषा त्रयी तपत्यंहो जगतश्च हिनस्ति या

sarvaśaktiḥ parā viṣṇo ṛgyajuḥsāmasaṃjñitā
saiṣā trayī tapatyaṃho jagataśca hinasti yā

सैष विष्णुः स्थितः स्थित्यां जगतः पालनोद्यतः
ऋग्यजुः सामभूतोन्तः सवितुर्द्विजतिष्ठति

saiṣa viṣṇuḥ sthitaḥ sthityāṃ jagataḥ pālanodyataḥ
ṛgyajuḥ sāmabhūtontaḥ saviturdvijatiṣṭhati

मासिमासि रविर्योयस्तत्र तत्र हि सा परा
त्रयीमयी विष्णुशक्तिरवस्थानं करोति वै

māsimāsi raviryoyastatra tatra hi sā parā
trayīmayī viṣṇuśaktiravasthānaṃ karoti vai

ऋचस्तुवन्ति पूर्वाह्णे मध्याह्नेथ यजूंषि वै
बृहद्रथन्तरादीनि सामान्यह्नःक्षये रविम्

ṛcastuvanti pūrvāhṇe madhyāhnetha yajūṃṣi vai
bṛhadrathantarādīni sāmānyahnaḥkṣaye ravim

अंगमेषा त्रयी विष्णो ऋग्यजुः सामसंज्ञिता
विष्णुशक्तिरवस्थानं सदादित्ये करोति सा

aṃgameṣā trayī viṣṇo ṛgyajuḥ sāmasaṃjñitā
viṣṇuśaktiravasthānaṃ sadāditye karoti sā

न केवलं रवेः शक्तिर्वैष्णवी सा त्रयीमयी
ब्रह्माथ पुरुषो रुद्रस्त्रयमेतत्त्रयीमयम्

na kevalaṃ raveḥ śaktirvaiṣṇavī sā trayīmayī
brahmātha puruṣo rudrastrayametattrayīmayam

सर्गादौ ऋङ्मयो ब्रह्मा स्थितौ विष्णुर्यजुर्मयः
रुद्रः साममयोन्ताय तस्मात्तस्याशुचिर्ध्वनिः

sargādau ṛṅmayo brahmā sthitau viṣṇuryajurmayaḥ
rudraḥ sāmamayontāya tasmāttasyāśucirdhvaniḥ

एवं सा सात्त्विकी शक्तिर्वैष्णवी या त्रयीमयी
आत्मसप्तगणस्थं तं भास्वंतमधितिष्ठति

evaṃ sā sāttvikī śaktirvaiṣṇavī yā trayīmayī
ātmasaptagaṇasthaṃ taṃ bhāsvaṃtamadhitiṣṭhati

तया चाधिष्ठितः सोपि जाज्वलीति स्वरश्मिभिः
तमः समस्तजगतां नाशं नयति चाखिलम्

tayā cādhiṣṭhitaḥ sopi jājvalīti svaraśmibhiḥ
tamaḥ samastajagatāṃ nāśaṃ nayati cākhilam

स्तुवन्ति चैनं मुनयो गन्धर्वैर्गीयते पुरः
नृत्यन्त्योऽप्सरसो यान्ति तस्य चानु निशाचराः

stuvanti cainaṃ munayo gandharvairgīyate puraḥ
nṛtyantyo'psaraso yānti tasya cānu niśācarāḥ

वहन्ति पन्नगा यक्षैः क्रियतेऽभीषुसंग्रहः
वालखिल्यास्तथैवैनं परिवार्य समासते

vahanti pannagā yakṣaiḥ kriyate'bhīṣusaṃgrahaḥ
vālakhilyāstathaivainaṃ parivārya samāsate

नोदेता नास्तमेता च कदाचिच्छक्तिरूपधृक्
विष्णुर्विष्णोः पृथक् तस्य गणास्सप्तविधोऽप्ययम्

nodetā nāstametā ca kadācicchaktirūpadhṛk
viṣṇurviṣṇoḥ pṛthak tasya gaṇāssaptavidho'pyayam

स्तम्भस्थदर्पणस्येव योऽयमासन्नतां गतः
छायादर्शनसंयोगं स तं प्राप्नोत्यथात्मनः

stambhasthadarpaṇasyeva yo'yamāsannatāṃ gataḥ
chāyādarśanasaṃyogaṃ sa taṃ prāpnotyathātmanaḥ

एवं सा वैष्णवी शक्तिर्नैवापैति ततो द्विज
मासानुमासं भास्वन्तमध्यास्ते तत्र संस्थितम्

evaṃ sā vaiṣṇavī śaktirnaivāpaiti tato dvija
māsānumāsaṃ bhāsvantamadhyāste tatra saṃsthitam

पितृदेवमनुष्यादीन्स सदाप्याययन्प्रभुः
परिवर्तत्यहोरात्रकारणं सविता द्विज

pitṛdevamanuṣyādīnsa sadāpyāyayanprabhuḥ
parivartatyahorātrakāraṇaṃ savitā dvija

सूर्यरश्मिसुषुम्णायस्तर्पितस्तेन चन्द्रमाः
कृष्णपक्षेमरैः शश्वत्पीयते वै सुधामयः

sūryaraśmisuṣumṇāyastarpitastena candramāḥ
kṛṣṇapakṣemaraiḥ śaśvatpīyate vai sudhāmayaḥ

पीतं तं द्विकलं सोमं कृष्णपक्षक्षये द्विज
पिबन्ति पितरस्तेषां भास्करात्तर्पणं तथा

pītaṃ taṃ dvikalaṃ somaṃ kṛṣṇapakṣakṣaye dvija
pibanti pitarasteṣāṃ bhāskarāttarpaṇaṃ tathā

आदत्ते रश्मिभिर्यतु क्षितिसंस्थं रसं रविः
तमुत्सृजति भूतानां पुष्ट्यर्थं सस्यवृद्धये

ādatte raśmibhiryatu kṣitisaṃsthaṃ rasaṃ raviḥ
tamutsṛjati bhūtānāṃ puṣṭyarthaṃ sasyavṛddhaye

तेन प्रीणात्यशेषाणि भूतानि भगवान्रविः
पितृदेवमनुष्यादीनेवमाप्याययत्यसौ

tena prīṇātyaśeṣāṇi bhūtāni bhagavānraviḥ
pitṛdevamanuṣyādīnevamāpyāyayatyasau

पक्षतृप्तिं तु देवानां पितॄणां चैव मासिकीम्
शश्वत्तृप्तिं च मर्त्यानां मैत्रेयार्कः प्रयच्छति

pakṣatṛptiṃ tu devānāṃ pitṝṇāṃ caiva māsikīm
śaśvattṛptiṃ ca martyānāṃ maitreyārkaḥ prayacchati