अध्याय 23: शिवनाम की महिमा

सूत सूत महाभाग व्यासशिष्य नमोस्तु ते ।
तदेव व्यासतो ब्रूहि भस्ममाहात्म्यमुत्तमम्

sūta sūta mahābhāga vyāsaśiṣya namostu te |
tadeva vyāsato brūhi bhasmamāhātmyamuttamam

तथा रुद्रा क्षमाहात्म्यं नाम माहात्म्यमुत्तमम् ।
त्रितयं ब्रूहि सुप्रीत्या ममानंदयचेतसम्

tathā rudrā kṣamāhātmyaṃ nāma māhātmyamuttamam |
tritayaṃ brūhi suprītyā mamānaṃdayacetasam

साधुपृष्टं भवद्भिश्च लोकानां हितकारकम् ।
भवंतो वै महाधन्याः पवित्राः कुलभूषणाः

sādhupṛṣṭaṃ bhavadbhiśca lokānāṃ hitakārakam |
bhavaṃto vai mahādhanyāḥ pavitrāḥ kulabhūṣaṇāḥ

येषां चैव शिवः साक्षाद्दैवतं परमं शुभम् ।
सदा शिवकथा लोके वल्लभा भवतां सदा

yeṣāṃ caiva śivaḥ sākṣāddaivataṃ paramaṃ śubham |
sadā śivakathā loke vallabhā bhavatāṃ sadā

ते धन्याश्च कृतार्थाश्च सफलं देहधारणम् ।
उद्धृतञ्च कुलं तेषां ये शिवं समुपासते

te dhanyāśca kṛtārthāśca saphalaṃ dehadhāraṇam |
uddhṛtañca kulaṃ teṣāṃ ye śivaṃ samupāsate

मुखे यस्य शिवनाम सदाशिवशिवेति च ।
पापानि न स्पृशंत्येव खदिरांगारंकयथा

mukhe yasya śivanāma sadāśivaśiveti ca |
pāpāni na spṛśaṃtyeva khadirāṃgāraṃkayathā

श्रीशिवाय नमस्तुभ्यं मुखं व्याहरते यदा ।
तन्मुखं पावनं तीर्थं सर्वपापविनाशनम्

śrīśivāya namastubhyaṃ mukhaṃ vyāharate yadā |
tanmukhaṃ pāvanaṃ tīrthaṃ sarvapāpavināśanam

तन्मुखञ्च तथा यो वै पश्यतिप्रीतिमान्नरः ।
तीर्थजन्यं फलं तस्य भवतीति सुनिश्चितम्

tanmukhañca tathā yo vai paśyatiprītimānnaraḥ |
tīrthajanyaṃ phalaṃ tasya bhavatīti suniścitam

यत्र त्रयं सदा तिष्ठेदेतच्छुभतरं द्विजा ।
तस्य दर्शनमात्रेण वेणीस्नानफलंलभेत्

yatra trayaṃ sadā tiṣṭhedetacchubhataraṃ dvijā |
tasya darśanamātreṇa veṇīsnānaphalaṃlabhet

शिवनामविभूतिश्च तथा रुद्रा क्ष एव च ।
एतत्त्रयं महापुण्यं त्रिवेणीसदृशं स्मृतम्

śivanāmavibhūtiśca tathā rudrā kṣa eva ca |
etattrayaṃ mahāpuṇyaṃ triveṇīsadṛśaṃ smṛtam

एतत्त्रयं शरीरे च यस्य तिष्ठति नित्यशः ।
तस्यैव दर्शनं लोके दुर्लभं पापहारकम्

etattrayaṃ śarīre ca yasya tiṣṭhati nityaśaḥ |
tasyaiva darśanaṃ loke durlabhaṃ pāpahārakam

तद्दर्शनं यथा वेणी नोभयोरंतरं मनाक् ।
एवं योनविजानाति सपापिष्ठो न संशयः

taddarśanaṃ yathā veṇī nobhayoraṃtaraṃ manāk |
evaṃ yonavijānāti sapāpiṣṭho na saṃśayaḥ

विभूतिर्यस्य नो भाले नांगे रुद्रा क्षधारणम् ।
नास्ये शिवमयी वाणी तं त्यजेदधमं यथा

vibhūtiryasya no bhāle nāṃge rudrā kṣadhāraṇam |
nāsye śivamayī vāṇī taṃ tyajedadhamaṃ yathā

शैवं नाम यथा गंगा विभूतिर्यमुना मता ।
रुद्रा क्षं विधिना प्रोक्ता सर्वपापाविनाशिनी

śaivaṃ nāma yathā gaṃgā vibhūtiryamunā matā |
rudrā kṣaṃ vidhinā proktā sarvapāpāvināśinī

शरीरे च त्रयं यस्य तत्फलं चैकतः स्थितम् ।
एकतो वेणिकायाश्च स्नानजंतुफलं बुधैः

śarīre ca trayaṃ yasya tatphalaṃ caikataḥ sthitam |
ekato veṇikāyāśca snānajaṃtuphalaṃ budhaiḥ

तदेवं तुलितं पूर्वं ब्रह्मणाहितकारिणा ।
समानं चैव तज्जातं तस्माद्धार्यं सदा बुधैः

tadevaṃ tulitaṃ pūrvaṃ brahmaṇāhitakāriṇā |
samānaṃ caiva tajjātaṃ tasmāddhāryaṃ sadā budhaiḥ

तद्दिनं हि समारभ्य ब्रह्मविष्ण्वादिभिः सरैः ।
धार्यते त्रितयं तच्च दर्शनात्पापहारकम्

taddinaṃ hi samārabhya brahmaviṣṇvādibhiḥ saraiḥ |
dhāryate tritayaṃ tacca darśanātpāpahārakam

ईदृशं हि फलं प्रोक्तं नामादित्रितयोद्भवम् ।
तन्माहात्म्यं विशेषेण वक्तुमर्हसि सुव्रत

īdṛśaṃ hi phalaṃ proktaṃ nāmāditritayodbhavam |
tanmāhātmyaṃ viśeṣeṇa vaktumarhasi suvrata

ऋषयो हि महाप्राज्ञाः सच्छैवा ज्ञानिनां वराः ।
तन्माहात्म्यं हि सद्भक्त्या शृणुतादरतो द्विजाः

ṛṣayo hi mahāprājñāḥ sacchaivā jñānināṃ varāḥ |
tanmāhātmyaṃ hi sadbhaktyā śṛṇutādarato dvijāḥ

सुगूढमपि शास्त्रेषु पुराणेषु श्रुतिष्वपि ।
भवत्स्नेहान्मया विप्राः प्रकाशः क्रियतेऽधुना

sugūḍhamapi śāstreṣu purāṇeṣu śrutiṣvapi |
bhavatsnehānmayā viprāḥ prakāśaḥ kriyate'dhunā

कस्तत्त्रितयमाहात्म्यं संजानाति द्विजोत्तमाः ।
महेश्वरं विना सर्वं ब्रह्माण्डे सदसत्परम्

kastattritayamāhātmyaṃ saṃjānāti dvijottamāḥ |
maheśvaraṃ vinā sarvaṃ brahmāṇḍe sadasatparam

वच्म्यहं नाम माहात्म्यं यथाभक्ति समासतः ।
शृणुत प्रीतितो विप्राः सर्वपापहरं परम्

vacmyahaṃ nāma māhātmyaṃ yathābhakti samāsataḥ |
śṛṇuta prītito viprāḥ sarvapāpaharaṃ param

शिवेति नामदावाग्नेर्महापातकपर्वताः ।
भस्मीभवंत्यनायासात्सत्यंसत्यं न संशयः

śiveti nāmadāvāgnermahāpātakaparvatāḥ |
bhasmībhavaṃtyanāyāsātsatyaṃsatyaṃ na saṃśayaḥ

पापमूलानि दुःखानि विविधान्यपि शौनक ।
शिवनामैकनश्यानि नान्यनश्यानि सर्वथा

pāpamūlāni duḥkhāni vividhānyapi śaunaka |
śivanāmaikanaśyāni nānyanaśyāni sarvathā

स वैदिकः स पुण्यात्मा स धन्यस्स बुधो मतः ।
शिवनामजपासक्तो यो नित्यं भुवि मानव

sa vaidikaḥ sa puṇyātmā sa dhanyassa budho mataḥ |
śivanāmajapāsakto yo nityaṃ bhuvi mānava

भवंति विविधा धर्मास्तेषां सद्यः फलोन्मुखाः ।
येषां भवति विश्वासः शिवनामजपे मुने

bhavaṃti vividhā dharmāsteṣāṃ sadyaḥ phalonmukhāḥ |
yeṣāṃ bhavati viśvāsaḥ śivanāmajape mune

पातकानि विनश्यंति यावंति शिवनामतः ।
भुवि तावंति पापानि क्रियंते न नरैर्मुने

pātakāni vinaśyaṃti yāvaṃti śivanāmataḥ |
bhuvi tāvaṃti pāpāni kriyaṃte na narairmune

ब्रह्महत्यादिपापानां राशीनप्रमितान्मुने ।
शिवनाम द्रुतं प्रोक्तं नाशयत्यखिलान्नरैः

brahmahatyādipāpānāṃ rāśīnapramitānmune |
śivanāma drutaṃ proktaṃ nāśayatyakhilānnaraiḥ

शिवनामतरीं प्राप्य संसाराब्धिं तरंति ये ।
संसारमूलपापानि तानि नश्यंत्यसंशयम्

śivanāmatarīṃ prāpya saṃsārābdhiṃ taraṃti ye |
saṃsāramūlapāpāni tāni naśyaṃtyasaṃśayam

संसारमूलभूतानां पातकानां महामुने ।
शिवनामकुठारेण विनाशो जायते ध्रुवम्

saṃsāramūlabhūtānāṃ pātakānāṃ mahāmune |
śivanāmakuṭhāreṇa vināśo jāyate dhruvam

शिवनामामृतं पेयं पापदावानलार्दितैः ।
पापदावाग्नितप्तानां शांतिस्तेन विना न हि

śivanāmāmṛtaṃ peyaṃ pāpadāvānalārditaiḥ |
pāpadāvāgnitaptānāṃ śāṃtistena vinā na hi

शिवेति नामपीयूषवर्षधारापरिप्लुताः ।
संसारदवमध्येपि न शोचंति कदाचन

śiveti nāmapīyūṣavarṣadhārāpariplutāḥ |
saṃsāradavamadhyepi na śocaṃti kadācana

शिवनाम्नि महद्भक्तिर्जाता येषां महात्मनाम् ।
तद्विधानां तु सहसा मुक्तिर्भवति सर्वथा

śivanāmni mahadbhaktirjātā yeṣāṃ mahātmanām |
tadvidhānāṃ tu sahasā muktirbhavati sarvathā

अनेकजन्मभिर्येन तपस्तप्तं मुनीश्वर ।
शिवनाम्नि भवेद्भक्तिः सर्वपापापहारिणी

anekajanmabhiryena tapastaptaṃ munīśvara |
śivanāmni bhavedbhaktiḥ sarvapāpāpahāriṇī

यस्या साधारणं शंभुनाम्नि भक्तिरखंडिता ।
तस्यैव मोक्षः सुलभो नान्यस्येति मतिर्मम

yasyā sādhāraṇaṃ śaṃbhunāmni bhaktirakhaṃḍitā |
tasyaiva mokṣaḥ sulabho nānyasyeti matirmama

कृत्वाप्यनेकपापानि शिवनामजपादरः ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो भवत्येव न संशयः

kṛtvāpyanekapāpāni śivanāmajapādaraḥ |
sarvapāpavinirmukto bhavatyeva na saṃśayaḥ

भवंति भस्मसाद्वृक्षा दवदग्धा यथा वने ।
तथा तावंति दग्धानि पापानि शिवनामतः

bhavaṃti bhasmasādvṛkṣā davadagdhā yathā vane |
tathā tāvaṃti dagdhāni pāpāni śivanāmataḥ

यो नित्यं भस्मपूतांगः शिवनामजपादरः ।
संतरत्येव संसारं सघोरमपि शौनक

yo nityaṃ bhasmapūtāṃgaḥ śivanāmajapādaraḥ |
saṃtaratyeva saṃsāraṃ saghoramapi śaunaka

ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा हत्वापि ब्राह्मणान्बहून् ।
न लिप्यते नरः पापैः शिवनामजपादरः

brahmasvaharaṇaṃ kṛtvā hatvāpi brāhmaṇānbahūn |
na lipyate naraḥ pāpaiḥ śivanāmajapādaraḥ

विलोक्य वेदानखिलाञ्छिवनामजपः परम् ।
संसारतारणोपाय इति पूर्वैर्विनिश्चितः

vilokya vedānakhilāñchivanāmajapaḥ param |
saṃsāratāraṇopāya iti pūrvairviniścitaḥ

किं बहूक्त्या मुनिश्रेष्ठाः श्लोकेनैकेन वच्म्यहम् ।
शिवनाम्नो महिमानं सर्वपापापहारिणम्

kiṃ bahūktyā muniśreṣṭhāḥ ślokenaikena vacmyaham |
śivanāmno mahimānaṃ sarvapāpāpahāriṇam

पापानां हरणे शंभोर्नामः शक्तिर्हि पावनी ।
शक्नोति पातकं तावत्कर्तुं नापि नरः क्वचित्

pāpānāṃ haraṇe śaṃbhornāmaḥ śaktirhi pāvanī |
śaknoti pātakaṃ tāvatkartuṃ nāpi naraḥ kvacit

शिवनामप्रभावेण लेभे सद्गतिमुत्तमाम् ।
इन्द्र द्युम्ननृपः पूर्वं महापापः पुरामुने

śivanāmaprabhāveṇa lebhe sadgatimuttamām |
indra dyumnanṛpaḥ pūrvaṃ mahāpāpaḥ purāmune

तथा काचिद्द्विजायोषा सौ मुने बहुपापिनी ।
शिवनामप्रभावेण लेभे सद्गतिमुत्तमाम्

tathā kāciddvijāyoṣā sau mune bahupāpinī |
śivanāmaprabhāveṇa lebhe sadgatimuttamām

इत्युक्तं वो द्विजश्रेष्ठा नाममाहात्म्यमुत्तमम् ।
शृणुध्वं भस्ममाहात्म्यं सर्वपावनपावनम्

ityuktaṃ vo dvijaśreṣṭhā nāmamāhātmyamuttamam |
śṛṇudhvaṃ bhasmamāhātmyaṃ sarvapāvanapāvanam