नवम मण्डल

सूक्त 63: जिस धारा ने सूर्य को चमकाया

ऋषि: निध्रुविः काश्यपः · देवता: पवमानः सोमः · छन्द: गायत्री

30 श्लोक · 63 में से 114

इस अध्याय में क्या होता है

जिस धारा ने सूर्य को चमकाया

निध्रुवि काश्यप के ये तीस गायत्री मन्त्र पवमान सोम को समर्पित हैं। भूरे बिन्दु ऋत की धारा में हर टेढ़े स्थान के पार बहते हैं, इन्द्र को बढ़ाते और समूचे विश्व को आर्य बनाते हैं। सोम से कहा जाता है कि उसी धारा में बहो जिससे तुमने सूर्य को प्रकाशित किया; उसने एतश और सूर्य की दस हरित घोड़ियों को अन्तरिक्ष में चलने हेतु जोता, यह कहते हुए कि इन्दु इन्द्र है। पत्थरों से निचोड़ा, दही से मिश्रित सोम इन्द्र, विष्णु और वायु के लिए कलश में झरता है; विप्र उसे नदियों में निर्मल करते हैं। स्वर्ण, अश्व और वीरों वाले धन तथा राक्षसों के विनाश की याचना है।

63.1

आ प॑वस्व सह॒स्रिणं॑ र॒यिं सो॑म सु॒वीर्य॑म् ।
अ॒स्मे श्रवां॑सि धारय

ā pavasva sahasriṇaṃ rayiṃ soma suvīryam |
asme śravāṃsi dhāraya

63.2

इष॒मूर्जं॑ च पिन्वस॒ इन्द्रा॑य मत्स॒रिन्त॑मः ।
च॒मूष्वा नि षी॑दसि

iṣamūrjaṃ ca pinvasa indrāya matsarintamaḥ |
camūṣvā ni ṣīdasi

63.3

सु॒त इन्द्रा॑य॒ विष्ण॑वे॒ सोम॑ः क॒लशे॑ अक्षरत् ।
मधु॑माँ अस्तु वा॒यवे॑

suta indrāya viṣṇave somaḥ kalaśe akṣarat |
madhumām̐ astu vāyave

63.4

ए॒ते अ॑सृग्रमा॒शवोऽति॒ ह्वरां॑सि ब॒भ्रव॑ः ।
सोमा॑ ऋ॒तस्य॒ धार॑या

ete asṛgramāśavo'ti hvarāṃsi babhravaḥ |
somā ṛtasya dhārayā

63.5

इन्द्रं॒ वर्ध॑न्तो अ॒प्तुर॑ः कृ॒ण्वन्तो॒ विश्व॒मार्य॑म् ।
अ॒प॒घ्नन्तो॒ अरा॑व्णः

indraṃ vardhanto apturaḥ kṛṇvanto viśvamāryam |
apaghnanto arāvṇaḥ

63.6

सु॒ता अनु॒ स्वमा रजो॒ऽभ्य॑र्षन्ति ब॒भ्रव॑ः ।
इन्द्रं॒ गच्छ॑न्त॒ इन्द॑वः

sutā anu svamā rajo'bhyarṣanti babhravaḥ |
indraṃ gacchanta indavaḥ

63.7

अ॒या प॑वस्व॒ धार॑या॒ यया॒ सूर्य॒मरो॑चयः ।
हि॒न्वा॒नो मानु॑षीर॒पः

ayā pavasva dhārayā yayā sūryamarocayaḥ |
hinvāno mānuṣīrapaḥ

63.8

अयु॑क्त॒ सूर॒ एत॑शं॒ पव॑मानो म॒नावधि॑ ।
अ॒न्तरि॑क्षेण॒ यात॑वे

ayukta sūra etaśaṃ pavamāno manāvadhi |
antarikṣeṇa yātave

63.9

उ॒त त्या ह॒रितो॒ दश॒ सूरो॑ अयुक्त॒ यात॑वे ।
इन्दु॒रिन्द्र॒ इति॑ ब्रु॒वन्

uta tyā harito daśa sūro ayukta yātave |
indurindra iti bruvan

63.10

परी॒तो वा॒यवे॑ सु॒तं गिर॒ इन्द्रा॑य मत्स॒रम् ।
अव्यो॒ वारे॑षु सिञ्चत

parīto vāyave sutaṃ gira indrāya matsaram |
avyo vāreṣu siñcata

63.11

पव॑मान वि॒दा र॒यिम॒स्मभ्यं॑ सोम दु॒ष्टर॑म् ।
यो दू॒णाशो॑ वनुष्य॒ता

pavamāna vidā rayimasmabhyaṃ soma duṣṭaram |
yo dūṇāśo vanuṣyatā

63.12

अ॒भ्य॑र्ष सह॒स्रिणं॑ र॒यिं गोम॑न्तम॒श्विन॑म् ।
अ॒भि वाज॑मु॒त श्रव॑ः

abhyarṣa sahasriṇaṃ rayiṃ gomantamaśvinam |
abhi vājamuta śravaḥ

63.13

सोमो॑ दे॒वो न सूर्योऽद्रि॑भिः पवते सु॒तः ।
दधा॑नः क॒लशे॒ रस॑म्

somo devo na sūryo'dribhiḥ pavate sutaḥ |
dadhānaḥ kalaśe rasam

63.14

ए॒ते धामा॒न्यार्या॑ शु॒क्रा ऋ॒तस्य॒ धार॑या ।
वाजं॒ गोम॑न्तमक्षरन्

ete dhāmānyāryā śukrā ṛtasya dhārayā |
vājaṃ gomantamakṣaran

63.15

सु॒ता इन्द्रा॑य व॒ज्रिणे॒ सोमा॑सो॒ दध्या॑शिरः ।
प॒वित्र॒मत्य॑क्षरन्

sutā indrāya vajriṇe somāso dadhyāśiraḥ |
pavitramatyakṣaran

63.16

प्र सो॑म॒ मधु॑मत्तमो रा॒ये अ॑र्ष प॒वित्र॒ आ ।
मदो॒ यो दे॑व॒वीत॑मः

pra soma madhumattamo rāye arṣa pavitra ā |
mado yo devavītamaḥ

63.17

तमी॑ मृजन्त्या॒यवो॒ हरिं॑ न॒दीषु॑ वा॒जिन॑म् ।
इन्दु॒मिन्द्रा॑य मत्स॒रम्

tamī mṛjantyāyavo hariṃ nadīṣu vājinam |
indumindrāya matsaram

63.18

आ प॑वस्व॒ हिर॑ण्यव॒दश्वा॑वत्सोम वी॒रव॑त् ।
वाजं॒ गोम॑न्त॒मा भ॑र

ā pavasva hiraṇyavadaśvāvatsoma vīravat |
vājaṃ gomantamā bhara

63.19

परि॒ वाजे॒ न वा॑ज॒युमव्यो॒ वारे॑षु सिञ्चत ।
इन्द्रा॑य॒ मधु॑मत्तमम्

pari vāje na vājayumavyo vāreṣu siñcata |
indrāya madhumattamam

63.20

क॒विं मृ॑जन्ति॒ मर्ज्यं॑ धी॒भिर्विप्रा॑ अव॒स्यव॑ः ।
वृषा॒ कनि॑क्रदर्षति

kaviṃ mṛjanti marjyaṃ dhībhirviprā avasyavaḥ |
vṛṣā kanikradarṣati

63.21

वृष॑णं धी॒भिर॒प्तुरं॒ सोम॑मृ॒तस्य॒ धार॑या ।
म॒ती विप्रा॒ः सम॑स्वरन्

vṛṣaṇaṃ dhībhirapturaṃ somamṛtasya dhārayā |
matī viprāḥ samasvaran

63.22

पव॑स्व देवायु॒षगिन्द्रं॑ गच्छतु ते॒ मद॑ः ।
वा॒युमा रो॑ह॒ धर्म॑णा

pavasva devāyuṣagindraṃ gacchatu te madaḥ |
vāyumā roha dharmaṇā

63.23

पव॑मान॒ नि तो॑शसे र॒यिं सो॑म श्र॒वाय्य॑म् ।
प्रि॒यः स॑मु॒द्रमा वि॑श

pavamāna ni tośase rayiṃ soma śravāyyam |
priyaḥ samudramā viśa

63.24

अ॒प॒घ्नन्प॑वसे॒ मृध॑ः क्रतु॒वित्सो॑म मत्स॒रः ।
नु॒दस्वादे॑वयुं॒ जन॑म्

apaghnanpavase mṛdhaḥ kratuvitsoma matsaraḥ |
nudasvādevayuṃ janam

63.25

पव॑माना असृक्षत॒ सोमा॑ः शु॒क्रास॒ इन्द॑वः ।
अ॒भि विश्वा॑नि॒ काव्या॑

pavamānā asṛkṣata somāḥ śukrāsa indavaḥ |
abhi viśvāni kāvyā

63.26

पव॑मानास आ॒शव॑ः शु॒भ्रा अ॑सृग्र॒मिन्द॑वः ।
घ्नन्तो॒ विश्वा॒ अप॒ द्विष॑ः

pavamānāsa āśavaḥ śubhrā asṛgramindavaḥ |
ghnanto viśvā apa dviṣaḥ

63.27

पव॑माना दि॒वस्पर्य॒न्तरि॑क्षादसृक्षत ।
पृ॒थि॒व्या अधि॒ सान॑वि

pavamānā divasparyantarikṣādasṛkṣata |
pṛthivyā adhi sānavi

63.28

पु॒ना॒नः सो॑म॒ धार॒येन्दो॒ विश्वा॒ अप॒ स्रिध॑ः ।
ज॒हि रक्षां॑सि सुक्रतो

punānaḥ soma dhārayendo viśvā apa sridhaḥ |
jahi rakṣāṃsi sukrato

63.29

अ॒प॒घ्नन्सो॑म र॒क्षसो॒ऽभ्य॑र्ष॒ कनि॑क्रदत् ।
द्यु॒मन्तं॒ शुष्म॑मुत्त॒मम्

apaghnansoma rakṣaso'bhyarṣa kanikradat |
dyumantaṃ śuṣmamuttamam

63.30

अ॒स्मे वसू॑नि धारय॒ सोम॑ दि॒व्यानि॒ पार्थि॑वा ।
इन्दो॒ विश्वा॑नि॒ वार्या॑

asme vasūni dhāraya soma divyāni pārthivā |
indo viśvāni vāryā

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)