नवम मण्डल

सूक्त 62: जमदग्नि द्वारा वेगवान बिन्दुओं की स्तुति

ऋषि: जमदग्निर्भार्गवः · देवता: पवमानः सोमः · छन्द: गायत्री

30 श्लोक · 62 में से 114

इस अध्याय में क्या होता है

जमदग्नि द्वारा वेगवान बिन्दुओं की स्तुति

जमदग्नि भार्गव, जिनका नाम मन्त्र में ही आता है, पवमान सोम को तीस गायत्री मन्त्र अर्पित करते हैं। वेगवान बिन्दु ऊनी छन्नी के पार छोड़े जाते हैं, दुरितों को हटाते और सन्तान तथा अश्वों के लिए सुगम मार्ग बनाते हैं। पर्वत पर उगा अंशु मनुष्यों द्वारा निचोड़ा और जल में धोया जाता है; गौएँ दूध से उसे मधुर करती हैं, सोता उसे अमृत हेतु अश्व की भाँति सजाते हैं। ऋषियों की सात धीतियाँ उसे तीन आसनों वाले रथ में जोतती हैं; वह गौओं में वीर की भाँति कलश में प्रवेश करता है। नदियाँ उसकी ओर बहती हैं। धन और सुवीर्य की याचना है।

62.1

ए॒ते अ॑सृग्र॒मिन्द॑वस्ति॒रः प॒वित्र॑मा॒शव॑ः ।
विश्वा॑न्य॒भि सौभ॑गा

ete asṛgramindavastiraḥ pavitramāśavaḥ |
viśvānyabhi saubhagā

62.2

वि॒घ्नन्तो॑ दुरि॒ता पु॒रु सु॒गा तो॒काय॑ वा॒जिन॑ः ।
तना॑ कृ॒ण्वन्तो॒ अर्व॑ते

vighnanto duritā puru sugā tokāya vājinaḥ |
tanā kṛṇvanto arvate

62.3

कृ॒ण्वन्तो॒ वरि॑वो॒ गवे॒ऽभ्य॑र्षन्ति सुष्टु॒तिम् ।
इळा॑म॒स्मभ्यं॑ सं॒यत॑म्

kṛṇvanto varivo gave'bhyarṣanti suṣṭutim |
iḻāmasmabhyaṃ saṃyatam

62.4

असा॑व्यं॒शुर्मदा॑या॒प्सु दक्षो॑ गिरि॒ष्ठाः ।
श्ये॒नो न योनि॒मास॑दत्

asāvyaṃśurmadāyāpsu dakṣo giriṣṭhāḥ |
śyeno na yonimāsadat

62.5

शु॒भ्रमन्धो॑ दे॒ववा॑तम॒प्सु धू॒तो नृभि॑ः सु॒तः ।
स्वद॑न्ति॒ गाव॒ः पयो॑भिः

śubhramandho devavātamapsu dhūto nṛbhiḥ sutaḥ |
svadanti gāvaḥ payobhiḥ

62.6

आदी॒मश्वं॒ न हेता॒रोऽशू॑शुभन्न॒मृता॑य ।
मध्वो॒ रसं॑ सध॒मादे॑

ādīmaśvaṃ na hetāro'śūśubhannamṛtāya |
madhvo rasaṃ sadhamāde

62.7

यास्ते॒ धारा॑ मधु॒श्चुतोऽसृ॑ग्रमिन्द ऊ॒तये॑ ।
ताभि॑ः प॒वित्र॒मास॑दः

yāste dhārā madhuścuto'sṛgraminda ūtaye |
tābhiḥ pavitramāsadaḥ

62.8

सो अ॒र्षेन्द्रा॑य पी॒तये॑ ति॒रो रोमा॑ण्य॒व्यया॑ ।
सीद॒न्योना॒ वने॒ष्वा

so arṣendrāya pītaye tiro romāṇyavyayā |
sīdanyonā vaneṣvā

62.9

त्वमि॑न्दो॒ परि॑ स्रव॒ स्वादि॑ष्ठो॒ अङ्गि॑रोभ्यः ।
व॒रि॒वो॒विद्घृ॒तं पय॑ः

tvamindo pari srava svādiṣṭho aṅgirobhyaḥ |
varivovidghṛtaṃ payaḥ

62.10

अ॒यं विच॑र्षणिर्हि॒तः पव॑मान॒ः स चे॑तति ।
हि॒न्वा॒न आप्यं॑ बृ॒हत्

ayaṃ vicarṣaṇirhitaḥ pavamānaḥ sa cetati |
hinvāna āpyaṃ bṛhat

62.11

ए॒ष वृषा॒ वृष॑व्रत॒ः पव॑मानो अशस्ति॒हा ।
कर॒द्वसू॑नि दा॒शुषे॑

eṣa vṛṣā vṛṣavrataḥ pavamāno aśastihā |
karadvasūni dāśuṣe

62.12

आ प॑वस्व सह॒स्रिणं॑ र॒यिं गोम॑न्तम॒श्विन॑म् ।
पु॒रु॒श्च॒न्द्रं पु॑रु॒स्पृह॑म्

ā pavasva sahasriṇaṃ rayiṃ gomantamaśvinam |
puruścandraṃ puruspṛham

62.13

ए॒ष स्य परि॑ षिच्यते मर्मृ॒ज्यमा॑न आ॒युभि॑ः ।
उ॒रु॒गा॒यः क॒विक्र॑तुः

eṣa sya pari ṣicyate marmṛjyamāna āyubhiḥ |
urugāyaḥ kavikratuḥ

62.14

स॒हस्रो॑तिः श॒ताम॑घो वि॒मानो॒ रज॑सः क॒विः ।
इन्द्रा॑य पवते॒ मद॑ः

sahasrotiḥ śatāmagho vimāno rajasaḥ kaviḥ |
indrāya pavate madaḥ

62.15

गि॒रा जा॒त इ॒ह स्तु॒त इन्दु॒रिन्द्रा॑य धीयते ।
विर्योना॑ वस॒तावि॑व

girā jāta iha stuta indurindrāya dhīyate |
viryonā vasatāviva

62.16

पव॑मानः सु॒तो नृभि॒ः सोमो॒ वाज॑मिवासरत् ।
च॒मूषु॒ शक्म॑ना॒सद॑म्

pavamānaḥ suto nṛbhiḥ somo vājamivāsarat |
camūṣu śakmanāsadam

62.17

तं त्रि॑पृ॒ष्ठे त्रि॑वन्धु॒रे रथे॑ युञ्जन्ति॒ यात॑वे ।
ऋषी॑णां स॒प्त धी॒तिभि॑ः

taṃ tripṛṣṭhe trivandhure rathe yuñjanti yātave |
ṛṣīṇāṃ sapta dhītibhiḥ

62.18

तं सो॑तारो धन॒स्पृत॑मा॒शुं वाजा॑य॒ यात॑वे ।
हरिं॑ हिनोत वा॒जिन॑म्

taṃ sotāro dhanaspṛtamāśuṃ vājāya yātave |
hariṃ hinota vājinam

62.19

आ॒वि॒शन्क॒लशं॑ सु॒तो विश्वा॒ अर्ष॑न्न॒भि श्रिय॑ः ।
शूरो॒ न गोषु॑ तिष्ठति

āviśankalaśaṃ suto viśvā arṣannabhi śriyaḥ |
śūro na goṣu tiṣṭhati

62.20

आ त॑ इन्दो॒ मदा॑य॒ कं पयो॑ दुहन्त्या॒यव॑ः ।
दे॒वा दे॒वेभ्यो॒ मधु॑

ā ta indo madāya kaṃ payo duhantyāyavaḥ |
devā devebhyo madhu

62.21

आ न॒ः सोमं॑ प॒वित्र॒ आ सृ॒जता॒ मधु॑मत्तमम् ।
दे॒वेभ्यो॑ देव॒श्रुत्त॑मम्

ā naḥ somaṃ pavitra ā sṛjatā madhumattamam |
devebhyo devaśruttamam

62.22

ए॒ते सोमा॑ असृक्षत गृणा॒नाः श्रव॑से म॒हे ।
म॒दिन्त॑मस्य॒ धार॑या

ete somā asṛkṣata gṛṇānāḥ śravase mahe |
madintamasya dhārayā

62.23

अ॒भि गव्या॑नि वी॒तये॑ नृ॒म्णा पु॑ना॒नो अ॑र्षसि ।
स॒नद्वा॑ज॒ः परि॑ स्रव

abhi gavyāni vītaye nṛmṇā punāno arṣasi |
sanadvājaḥ pari srava

62.24

उ॒त नो॒ गोम॑ती॒रिषो॒ विश्वा॑ अर्ष परि॒ष्टुभ॑ः ।
गृ॒णा॒नो ज॒मद॑ग्निना

uta no gomatīriṣo viśvā arṣa pariṣṭubhaḥ |
gṛṇāno jamadagninā

62.25

पव॑स्व वा॒चो अ॑ग्रि॒यः सोम॑ चि॒त्राभि॑रू॒तिभि॑ः ।
अ॒भि विश्वा॑नि॒ काव्या॑

pavasva vāco agriyaḥ soma citrābhirūtibhiḥ |
abhi viśvāni kāvyā

62.26

त्वं स॑मु॒द्रिया॑ अ॒पो॑ऽग्रि॒यो वाच॑ ई॒रय॑न् ।
पव॑स्व विश्वमेजय

tvaṃ samudriyā apo'griyo vāca īrayan |
pavasva viśvamejaya

62.27

तुभ्ये॒मा भुव॑ना कवे महि॒म्ने सो॑म तस्थिरे ।
तुभ्य॑मर्षन्ति॒ सिन्ध॑वः

tubhyemā bhuvanā kave mahimne soma tasthire |
tubhyamarṣanti sindhavaḥ

62.28

प्र ते॑ दि॒वो न वृ॒ष्टयो॒ धारा॑ यन्त्यस॒श्चत॑ः ।
अ॒भि शु॒क्रामु॑प॒स्तिर॑म्

pra te divo na vṛṣṭayo dhārā yantyasaścataḥ |
abhi śukrāmupastiram

62.29

इन्द्रा॒येन्दुं॑ पुनीतनो॒ग्रं दक्षा॑य॒ साध॑नम् ।
ई॒शा॒नं वी॒तिरा॑धसम्

indrāyenduṃ punītanograṃ dakṣāya sādhanam |
īśānaṃ vītirādhasam

62.30

पव॑मान ऋ॒तः क॒विः सोम॑ः प॒वित्र॒मास॑दत् ।
दध॑त्स्तो॒त्रे सु॒वीर्य॑म्

pavamāna ṛtaḥ kaviḥ somaḥ pavitramāsadat |
dadhatstotre suvīryam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)