नवम मण्डल

सूक्त 61: दिवोदास के सहायक, शम्बर-भेदी सोम

ऋषि: अमहीयुराङ्गिरसः · देवता: पवमानः सोमः · छन्द: गायत्री

30 श्लोक · 61 में से 114

इस अध्याय में क्या होता है

दिवोदास के सहायक, शम्बर-भेदी सोम

अमहीयु आङ्गिरस तीस गायत्री मन्त्रों में पवमान सोम की स्तुति करते हैं। सोम के हर्ष में इन्द्र ने दिवोदास के लिए निन्यानबे पुर एक साथ तोड़े, शम्बर को और तुर्वश तथा यदु को भी दबाया। दस अँगुलियाँ नदी-माता वाले सोम को निर्मल करती हैं; उसकी लहरें छन्नी से धारा बनकर बहती हैं और वह इन्द्र, वायु तथा सूर्य की किरणों से मिलता है। उसका जन्म ऊँचे द्युलोक में है, पृथ्वी उसे ग्रहण करती है। स्तोता सहस्रों अश्व, गौ, स्वर्ण और अन्न, सोम की मित्रता, जन में यश, शत्रु पर विजय माँगते हैं, और विनती करते हैं कि उसके तीखे आयुध हर निन्दक से रक्षा करें।

61.1

अ॒या वी॒ती परि॑ स्रव॒ यस्त॑ इन्दो॒ मदे॒ष्वा ।
अ॒वाह॑न्नव॒तीर्नव॑

ayā vītī pari srava yasta indo madeṣvā |
avāhannavatīrnava

61.2

पुर॑ः स॒द्य इ॒त्थाधि॑ये॒ दिवो॑दासाय॒ शम्ब॑रम् ।
अध॒ त्यं तु॒र्वशं॒ यदु॑म्

puraḥ sadya itthādhiye divodāsāya śambaram |
adha tyaṃ turvaśaṃ yadum

61.3

परि॑ णो॒ अश्व॑मश्व॒विद्गोम॑दिन्दो॒ हिर॑ण्यवत् ।
क्षरा॑ सह॒स्रिणी॒रिष॑ः

pari ṇo aśvamaśvavidgomadindo hiraṇyavat |
kṣarā sahasriṇīriṣaḥ

61.4

पव॑मानस्य ते व॒यं प॒वित्र॑मभ्युन्द॒तः ।
स॒खि॒त्वमा वृ॑णीमहे

pavamānasya te vayaṃ pavitramabhyundataḥ |
sakhitvamā vṛṇīmahe

61.5

ये ते॑ प॒वित्र॑मू॒र्मयो॑ऽभि॒क्षर॑न्ति॒ धार॑या ।
तेभि॑र्नः सोम मृळय

ye te pavitramūrmayo'bhikṣaranti dhārayā |
tebhirnaḥ soma mṛḻaya

61.6

स न॑ः पुना॒न आ भ॑र र॒यिं वी॒रव॑ती॒मिष॑म् ।
ईशा॑नः सोम वि॒श्वत॑ः

sa naḥ punāna ā bhara rayiṃ vīravatīmiṣam |
īśānaḥ soma viśvataḥ

61.7

ए॒तमु॒ त्यं दश॒ क्षिपो॑ मृ॒जन्ति॒ सिन्धु॑मातरम् ।
समा॑दि॒त्येभि॑रख्यत

etamu tyaṃ daśa kṣipo mṛjanti sindhumātaram |
samādityebhirakhyata

61.8

समिन्द्रे॑णो॒त वा॒युना॑ सु॒त ए॑ति प॒वित्र॒ आ ।
सं सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॑ः

samindreṇota vāyunā suta eti pavitra ā |
saṃ sūryasya raśmibhiḥ

61.9

स नो॒ भगा॑य वा॒यवे॑ पू॒ष्णे प॑वस्व॒ मधु॑मान् ।
चारु॑र्मि॒त्रे वरु॑णे च

sa no bhagāya vāyave pūṣṇe pavasva madhumān |
cārurmitre varuṇe ca

61.10

उ॒च्चा ते॑ जा॒तमन्ध॑सो दि॒वि षद्भूम्या द॑दे ।
उ॒ग्रं शर्म॒ महि॒ श्रव॑ः

uccā te jātamandhaso divi ṣadbhūmyā dade |
ugraṃ śarma mahi śravaḥ

61.11

ए॒ना विश्वा॑न्य॒र्य आ द्यु॒म्नानि॒ मानु॑षाणाम् ।
सिषा॑सन्तो वनामहे

enā viśvānyarya ā dyumnāni mānuṣāṇām |
siṣāsanto vanāmahe

61.12

स न॒ इन्द्रा॑य॒ यज्य॑वे॒ वरु॑णाय म॒रुद्भ्य॑ः ।
व॒रि॒वो॒वित्परि॑ स्रव

sa na indrāya yajyave varuṇāya marudbhyaḥ |
varivovitpari srava

61.13

उपो॒ षु जा॒तम॒प्तुरं॒ गोभि॑र्भ॒ङ्गं परि॑ष्कृतम् ।
इन्दुं॑ दे॒वा अ॑यासिषुः

upo ṣu jātamapturaṃ gobhirbhaṅgaṃ pariṣkṛtam |
induṃ devā ayāsiṣuḥ

61.14

तमिद्व॑र्धन्तु नो॒ गिरो॑ व॒त्सं सं॒शिश्व॑रीरिव ।
य इन्द्र॑स्य हृदं॒सनि॑ः

tamidvardhantu no giro vatsaṃ saṃśiśvarīriva |
ya indrasya hṛdaṃsaniḥ

61.15

अर्षा॑ णः सोम॒ शं गवे॑ धु॒क्षस्व॑ पि॒प्युषी॒मिष॑म् ।
वर्धा॑ समु॒द्रमु॒क्थ्य॑म्

arṣā ṇaḥ soma śaṃ gave dhukṣasva pipyuṣīmiṣam |
vardhā samudramukthyam

61.16

पव॑मानो अजीजनद्दि॒वश्चि॒त्रं न त॑न्य॒तुम् ।
ज्योति॑र्वैश्वान॒रं बृ॒हत्

pavamāno ajījanaddivaścitraṃ na tanyatum |
jyotirvaiśvānaraṃ bṛhat

61.17

पव॑मानस्य ते॒ रसो॒ मदो॑ राजन्नदुच्छु॒नः ।
वि वार॒मव्य॑मर्षति

pavamānasya te raso mado rājannaducchunaḥ |
vi vāramavyamarṣati

61.18

पव॑मान॒ रस॒स्तव॒ दक्षो॒ वि रा॑जति द्यु॒मान् ।
ज्योति॒र्विश्वं॒ स्व॑र्दृ॒शे

pavamāna rasastava dakṣo vi rājati dyumān |
jyotirviśvaṃ svardṛśe

61.19

यस्ते॒ मदो॒ वरे॑ण्य॒स्तेना॑ पव॒स्वान्ध॑सा ।
दे॒वा॒वीर॑घशंस॒हा

yaste mado vareṇyastenā pavasvāndhasā |
devāvīraghaśaṃsahā

61.20

जघ्नि॑र्वृ॒त्रम॑मि॒त्रियं॒ सस्नि॒र्वाजं॑ दि॒वेदि॑वे ।
गो॒षा उ॑ अश्व॒सा अ॑सि

jaghnirvṛtramamitriyaṃ sasnirvājaṃ divedive |
goṣā u aśvasā asi

61.21

सम्मि॑श्लो अरु॒षो भ॑व सूप॒स्थाभि॒र्न धे॒नुभि॑ः ।
सीद॑ञ्छ्ये॒नो न योनि॒मा

sammiślo aruṣo bhava sūpasthābhirna dhenubhiḥ |
sīdañchyeno na yonimā

61.22

स प॑वस्व॒ य आवि॒थेन्द्रं॑ वृ॒त्राय॒ हन्त॑वे ।
व॒व्रि॒वांसं॑ म॒हीर॒पः

sa pavasva ya āvithendraṃ vṛtrāya hantave |
vavrivāṃsaṃ mahīrapaḥ

61.23

सु॒वीरा॑सो व॒यं धना॒ जये॑म सोम मीढ्वः ।
पु॒ना॒नो व॑र्ध नो॒ गिर॑ः

suvīrāso vayaṃ dhanā jayema soma mīḍhvaḥ |
punāno vardha no giraḥ

61.24

त्वोता॑स॒स्तवाव॑सा॒ स्याम॑ व॒न्वन्त॑ आ॒मुर॑ः ।
सोम॑ व्र॒तेषु॑ जागृहि

tvotāsastavāvasā syāma vanvanta āmuraḥ |
soma vrateṣu jāgṛhi

61.25

अ॒प॒घ्नन्प॑वते॒ मृधोऽप॒ सोमो॒ अरा॑व्णः ।
गच्छ॒न्निन्द्र॑स्य निष्कृ॒तम्

apaghnanpavate mṛdho'pa somo arāvṇaḥ |
gacchannindrasya niṣkṛtam

61.26

म॒हो नो॑ रा॒य आ भ॑र॒ पव॑मान ज॒ही मृध॑ः ।
रास्वे॑न्दो वी॒रव॒द्यश॑ः

maho no rāya ā bhara pavamāna jahī mṛdhaḥ |
rāsvendo vīravadyaśaḥ

61.27

न त्वा॑ श॒तं च॒न ह्रुतो॒ राधो॒ दित्स॑न्त॒मा मि॑नन् ।
यत्पु॑ना॒नो म॑ख॒स्यसे॑

na tvā śataṃ cana hruto rādho ditsantamā minan |
yatpunāno makhasyase

61.28

पव॑स्वेन्दो॒ वृषा॑ सु॒तः कृ॒धी नो॑ य॒शसो॒ जने॑ ।
विश्वा॒ अप॒ द्विषो॑ जहि

pavasvendo vṛṣā sutaḥ kṛdhī no yaśaso jane |
viśvā apa dviṣo jahi

61.29

अस्य॑ ते स॒ख्ये व॒यं तवे॑न्दो द्यु॒म्न उ॑त्त॒मे ।
सा॒स॒ह्याम॑ पृतन्य॒तः

asya te sakhye vayaṃ tavendo dyumna uttame |
sāsahyāma pṛtanyataḥ

61.30

या ते॑ भी॒मान्यायु॑धा ति॒ग्मानि॒ सन्ति॒ धूर्व॑णे ।
रक्षा॑ समस्य नो नि॒दः

yā te bhīmānyāyudhā tigmāni santi dhūrvaṇe |
rakṣā samasya no nidaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)