नवम मण्डल

सूक्त 108: दध्यङ्, नवग्व और पर्वत से गौएँ

ऋषि: १-२ गौरिवीतिः शाक्त्यः, ३, १४-१६ शक्तिर्वासिष्ठः, ४-५ ऊरुराङ्गिरसः, ६-७ ऋजिश्वा भारद्वाजः, ८-९ ऊर्ध्वसद्मा आङ्गिरसः, १०-११ कृतयशा आङ्गिरसः, १२-१३ ऋणंचयो राजर्षिः · देवता: पवमानः सोमः

16 श्लोक · 108 में से 114

इस अध्याय में क्या होता है

दध्यङ्, नवग्व और पर्वत से गौएँ

पवमान सोम के सोलह मन्त्र, ऋषि: गौरिवीति, शक्ति वासिष्ठ, ऊरु, ऋजिश्वा, ऊर्ध्वसद्मा, कृतयशा और राजर्षि ऋणंचय। उनका पान कर वृषभ इन्द्र वृषभ की भाँति आचरण करते हैं और एतश की तरह अन्न की ओर बढ़ते हैं। सोम दिव्य जन्मों को अमृतत्व के लिए पुकारते हैं। उन्हीं से नवग्व दध्यङ् ने द्वार खोले और विप्रों ने देवों के अनुग्रह में यश पाया। अपने ओज से उन्होंने पर्वत के भीतर से गौओं को काट निकाला। अमर रूप में जन्मे वे ज्योति से अन्धकार जलाते हैं। इन्द्र, मरुत, अर्यमा और भग उनका पान करते हैं। नदियाँ जैसे समुद्र में, वैसे वे इन्द्र के हृदय में प्रवेश करें, द्युलोक के परम स्तम्भ।

108.1

पव॑स्व॒ मधु॑मत्तम॒ इन्द्रा॑य सोम क्रतु॒वित्त॑मो॒ मद॑ः ।
महि॑ द्यु॒क्षत॑मो॒ मद॑ः

pavasva madhumattama indrāya soma kratuvittamo madaḥ |
mahi dyukṣatamo madaḥ

108.2

यस्य॑ ते पी॒त्वा वृ॑ष॒भो वृ॑षा॒यते॒ऽस्य पी॒ता स्व॒र्विद॑ः ।
स सु॒प्रके॑तो अ॒भ्य॑क्रमी॒दिषोऽच्छा॒ वाजं॒ नैत॑शः

yasya te pītvā vṛṣabho vṛṣāyate'sya pītā svarvidaḥ |
sa supraketo abhyakramīdiṣo'cchā vājaṃ naitaśaḥ

108.3

त्वं ह्य१॒॑ङ्ग दैव्या॒ पव॑मान॒ जनि॑मानि द्यु॒मत्त॑मः ।
अ॒मृ॒त॒त्वाय॑ घो॒षय॑ः

tvaṃ hyaṅga daivyā pavamāna janimāni dyumattamaḥ |
amṛtatvāya ghoṣayaḥ

108.4

येना॒ नव॑ग्वो द॒ध्यङ्ङ॑पोर्णु॒ते येन॒ विप्रा॑स आपि॒रे ।
दे॒वानां॑ सु॒म्ने अ॒मृत॑स्य॒ चारु॑णो॒ येन॒ श्रवां॑स्यान॒शुः

yenā navagvo dadhyaṅṅaporṇute yena viprāsa āpire |
devānāṃ sumne amṛtasya cāruṇo yena śravāṃsyānaśuḥ

108.5

ए॒ष स्य धार॑या सु॒तोऽव्यो॒ वारे॑भिः पवते म॒दिन्त॑मः ।
क्रीळ॑न्नू॒र्मिर॒पामि॑व

eṣa sya dhārayā suto'vyo vārebhiḥ pavate madintamaḥ |
krīḻannūrmirapāmiva

108.6

य उ॒स्रिया॒ अप्या॑ अ॒न्तरश्म॑नो॒ निर्गा अकृ॑न्त॒दोज॑सा ।
अ॒भि व्र॒जं त॑त्निषे॒ गव्य॒मश्व्यं॑ व॒र्मीव॑ धृष्ण॒वा रु॑ज

ya usriyā apyā antaraśmano nirgā akṛntadojasā |
abhi vrajaṃ tatniṣe gavyamaśvyaṃ varmīva dhṛṣṇavā ruja

108.7

आ सो॑ता॒ परि॑ षिञ्च॒ताश्वं॒ न स्तोम॑म॒प्तुरं॑ रज॒स्तुर॑म् ।
व॒न॒क्र॒क्षमु॑द॒प्रुत॑म्

ā sotā pari ṣiñcatāśvaṃ na stomamapturaṃ rajasturam |
vanakrakṣamudaprutam

108.8

स॒हस्र॑धारं वृष॒भं प॑यो॒वृधं॑ प्रि॒यं दे॒वाय॒ जन्म॑ने ।
ऋ॒तेन॒ य ऋ॒तजा॑तो विवावृ॒धे राजा॑ दे॒व ऋ॒तं बृ॒हत्

sahasradhāraṃ vṛṣabhaṃ payovṛdhaṃ priyaṃ devāya janmane |
ṛtena ya ṛtajāto vivāvṛdhe rājā deva ṛtaṃ bṛhat

108.9

अ॒भि द्यु॒म्नं बृ॒हद्यश॒ इष॑स्पते दिदी॒हि दे॑व देव॒युः ।
वि कोशं॑ मध्य॒मं यु॑व

abhi dyumnaṃ bṛhadyaśa iṣaspate didīhi deva devayuḥ |
vi kośaṃ madhyamaṃ yuva

108.10

आ व॑च्यस्व सुदक्ष च॒म्वो॑ः सु॒तो वि॒शां वह्नि॒र्न वि॒श्पति॑ः ।
वृ॒ष्टिं दि॒वः प॑वस्व री॒तिम॒पां जिन्वा॒ गवि॑ष्टये॒ धिय॑ः

ā vacyasva sudakṣa camvoḥ suto viśāṃ vahnirna viśpatiḥ |
vṛṣṭiṃ divaḥ pavasva rītimapāṃ jinvā gaviṣṭaye dhiyaḥ

108.11

ए॒तमु॒ त्यं म॑द॒च्युतं॑ स॒हस्र॑धारं वृष॒भं दिवो॑ दुहुः ।
विश्वा॒ वसू॑नि॒ बिभ्र॑तम्

etamu tyaṃ madacyutaṃ sahasradhāraṃ vṛṣabhaṃ divo duhuḥ |
viśvā vasūni bibhratam

108.12

वृषा॒ वि ज॑ज्ञे ज॒नय॒न्नम॑र्त्यः प्र॒तप॒ञ्ज्योति॑षा॒ तम॑ः ।
स सुष्टु॑तः क॒विभि॑र्नि॒र्णिजं॑ दधे त्रि॒धात्व॑स्य॒ दंस॑सा

vṛṣā vi jajñe janayannamartyaḥ pratapañjyotiṣā tamaḥ |
sa suṣṭutaḥ kavibhirnirṇijaṃ dadhe tridhātvasya daṃsasā

108.13

स सु॑न्वे॒ यो वसू॑नां॒ यो रा॒यामा॑ने॒ता य इळा॑नाम् ।
सोमो॒ यः सु॑क्षिती॒नाम्

sa sunve yo vasūnāṃ yo rāyāmānetā ya iḻānām |
somo yaḥ sukṣitīnām

108.14

यस्य॑ न॒ इन्द्र॒ः पिबा॒द्यस्य॑ म॒रुतो॒ यस्य॑ वार्य॒मणा॒ भग॑ः ।
आ येन॑ मि॒त्रावरु॑णा॒ करा॑मह॒ एन्द्र॒मव॑से म॒हे

yasya na indraḥ pibādyasya maruto yasya vāryamaṇā bhagaḥ |
ā yena mitrāvaruṇā karāmaha endramavase mahe

108.15

इन्द्रा॑य सोम॒ पात॑वे॒ नृभि॑र्य॒तः स्वा॑यु॒धो म॒दिन्त॑मः ।
पव॑स्व॒ मधु॑मत्तमः

indrāya soma pātave nṛbhiryataḥ svāyudho madintamaḥ |
pavasva madhumattamaḥ

108.16

इन्द्र॑स्य॒ हार्दि॑ सोम॒धान॒मा वि॑श समु॒द्रमि॑व॒ सिन्ध॑वः ।
जुष्टो॑ मि॒त्राय॒ वरु॑णाय वा॒यवे॑ दि॒वो वि॑ष्ट॒म्भ उ॑त्त॒मः

indrasya hārdi somadhānamā viśa samudramiva sindhavaḥ |
juṣṭo mitrāya varuṇāya vāyave divo viṣṭambha uttamaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)