अष्टम मण्डल

सूक्त 16: इन्द्र नौका की भाँति पार ले जाते हैं

ऋषि: इरिम्बिठिः काण्वः · देवता: इन्द्रः · छन्द: गायत्री

12 श्लोक · 16 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र नौका की भाँति पार ले जाते हैं

कण्ववंशी इरिम्बिठि जनों से कहते हैं कि मनुष्यों के सम्राट, नित नए इन्द्र की स्तुति करो, जो उदार वीर हैं और वीरों को जीतते हैं। सब उक्थ और सब यश उनमें ऐसे मिलते हैं जैसे जल समुद्र में। जब पुरस्कार रखे जाते हैं, मनुष्य उन्हें अपना पक्ष बोलने को पुकारते हैं; जिनके साथ वे हों, वही जीतते हैं। इन्द्र ही ब्रह्म हैं, इन्द्र ही ऋषि, इन्द्र अनेकों से पुकारे गए। अर्क, साम और गायत्र गीतों से प्रजाएँ उन्हें बढ़ाती हैं। कवि भरोसे से समाप्त करता है: हमें भरने वाले वे नौका की भाँति सब द्वेषों के पार सकुशल ले जाएँगे।

16.1

प्र स॒म्राजं॑ चर्षणी॒नामिन्द्रं॑ स्तोता॒ नव्यं॑ गी॒र्भिः ।
नरं॑ नृ॒षाहं॒ मंहि॑ष्ठम्

pra samrājaṃ carṣaṇīnāmindraṃ stotā navyaṃ gīrbhiḥ |
naraṃ nṛṣāhaṃ maṃhiṣṭham

16.2

यस्मि॑न्नु॒क्थानि॒ रण्य॑न्ति॒ विश्वा॑नि च श्रव॒स्या॑ ।
अ॒पामवो॒ न स॑मु॒द्रे

yasminnukthāni raṇyanti viśvāni ca śravasyā |
apāmavo na samudre

16.3

तं सु॑ष्टु॒त्या वि॑वासे ज्येष्ठ॒राजं॒ भरे॑ कृ॒त्नुम् ।
म॒हो वा॒जिनं॑ स॒निभ्य॑ः

taṃ suṣṭutyā vivāse jyeṣṭharājaṃ bhare kṛtnum |
maho vājinaṃ sanibhyaḥ

16.4

यस्यानू॑ना गभी॒रा मदा॑ उ॒रव॒स्तरु॑त्राः ।
ह॒र्षु॒मन्त॒ः शूर॑सातौ

yasyānūnā gabhīrā madā uravastarutrāḥ |
harṣumantaḥ śūrasātau

16.5

तमिद्धने॑षु हि॒तेष्व॑धिवा॒काय॑ हवन्ते ।
येषा॒मिन्द्र॒स्ते ज॑यन्ति

tamiddhaneṣu hiteṣvadhivākāya havante |
yeṣāmindraste jayanti

16.6

तमिच्च्यौ॒त्नैरार्य॑न्ति॒ तं कृ॒तेभि॑श्चर्ष॒णय॑ः ।
ए॒ष इन्द्रो॑ वरिव॒स्कृत्

tamiccyautnairāryanti taṃ kṛtebhiścarṣaṇayaḥ |
eṣa indro varivaskṛt

16.7

इन्द्रो॑ ब्र॒ह्मेन्द्र॒ ऋषि॒रिन्द्र॑ः पु॒रू पु॑रुहू॒तः ।
म॒हान्म॒हीभि॒ः शची॑भिः

indro brahmendra ṛṣirindraḥ purū puruhūtaḥ |
mahānmahībhiḥ śacībhiḥ

16.8

स स्तोम्य॒ः स हव्य॑ः स॒त्यः सत्वा॑ तुविकू॒र्मिः ।
एक॑श्चि॒त्सन्न॒भिभू॑तिः

sa stomyaḥ sa havyaḥ satyaḥ satvā tuvikūrmiḥ |
ekaścitsannabhibhūtiḥ

16.9

तम॒र्केभि॒स्तं साम॑भि॒स्तं गा॑य॒त्रैश्च॑र्ष॒णय॑ः ।
इन्द्रं॑ वर्धन्ति क्षि॒तय॑ः

tamarkebhistaṃ sāmabhistaṃ gāyatraiścarṣaṇayaḥ |
indraṃ vardhanti kṣitayaḥ

16.10

प्र॒णे॒तारं॒ वस्यो॒ अच्छा॒ कर्ता॑रं॒ ज्योति॑ः स॒मत्सु॑ ।
सा॒स॒ह्वांसं॑ यु॒धामित्रा॑न्

praṇetāraṃ vasyo acchā kartāraṃ jyotiḥ samatsu |
sāsahvāṃsaṃ yudhāmitrān

16.11

स न॒ः पप्रि॑ः पारयाति स्व॒स्ति ना॒वा पु॑रुहू॒तः ।
इन्द्रो॒ विश्वा॒ अति॒ द्विष॑ः

sa naḥ papriḥ pārayāti svasti nāvā puruhūtaḥ |
indro viśvā ati dviṣaḥ

16.12

स त्वं न॑ इन्द्र॒ वाजे॑भिर्दश॒स्या च॑ गातु॒या च॑ ।
अच्छा॑ च नः सु॒म्नं ने॑षि

sa tvaṃ na indra vājebhirdaśasyā ca gātuyā ca |
acchā ca naḥ sumnaṃ neṣi

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)