अष्टम मण्डल

सूक्त 17: मुनियों के सखा इन्द्र के लिए सोम

ऋषि: इरिम्बिठिः काण्वः · देवता: इन्द्रः, १४ वास्तोष्पतिर्वा · छन्द: गायत्री, प्रगाथः (१४ बृहती, १५ सतोबृहती )

15 श्लोक · 17 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

मुनियों के सखा इन्द्र के लिए सोम

कण्ववंशी इरिम्बिठि इन्द्र को बुलाते हैं कि आकर उनके बर्हि पर बैठें, सोम निचोड़ा जा चुका है। मन्त्र से जुतने वाले लम्बे अयाल वाले हरि अश्व उन्हें लाएँ। कवि सोम उनकी कोख में उँडेलता है; वह उनके अंगों में दौड़े, देह को मधुर और हृदय को शान्ति दे। दृढ़ ग्रीवा, विशाल उदर और सुन्दर भुजाओं वाले इन्द्र सोम के मद में वृत्रों को मारते हैं। उनका अंकुश लम्बा हो, जिससे वे सोम निचोड़ने वाले यजमान को धन बाँटते हैं। यहाँ उन्हें शाचिगु और आखण्डल कहा गया है। चौदहवीं ऋचा वास्तोष्पति से कहती है, हे गृह के स्वामी, दृढ़ खम्भे: इन्द्र पुरातन पुरों को तोड़ने वाले और मुनियों के सखा हैं।

17.1

आ या॑हि सुषु॒मा हि त॒ इन्द्र॒ सोमं॒ पिबा॑ इ॒मम् ।
एदं ब॒र्हिः स॑दो॒ मम॑

ā yāhi suṣumā hi ta indra somaṃ pibā imam |
edaṃ barhiḥ sado mama

17.2

आ त्वा॑ ब्रह्म॒युजा॒ हरी॒ वह॑तामिन्द्र के॒शिना॑ ।
उप॒ ब्रह्मा॑णि नः शृणु

ā tvā brahmayujā harī vahatāmindra keśinā |
upa brahmāṇi naḥ śṛṇu

17.3

ब्र॒ह्माण॑स्त्वा व॒यं यु॒जा सो॑म॒पामि॑न्द्र सो॒मिन॑ः ।
सु॒ताव॑न्तो हवामहे

brahmāṇastvā vayaṃ yujā somapāmindra sominaḥ |
sutāvanto havāmahe

17.4

आ नो॑ याहि सु॒ताव॑तो॒ऽस्माकं॑ सुष्टु॒तीरुप॑ ।
पिबा॒ सु शि॑प्रि॒न्नन्ध॑सः

ā no yāhi sutāvato'smākaṃ suṣṭutīrupa |
pibā su śiprinnandhasaḥ

17.5

आ ते॑ सिञ्चामि कु॒क्ष्योरनु॒ गात्रा॒ वि धा॑वतु ।
गृ॒भा॒य जि॒ह्वया॒ मधु॑

ā te siñcāmi kukṣyoranu gātrā vi dhāvatu |
gṛbhāya jihvayā madhu

17.6

स्वा॒दुष्टे॑ अस्तु सं॒सुदे॒ मधु॑मान्त॒न्वे॒३॒॑ तव॑ ।
सोम॒ः शम॑स्तु ते हृ॒दे

svāduṣṭe astu saṃsude madhumāntanve tava |
somaḥ śamastu te hṛde

17.7

अ॒यमु॑ त्वा विचर्षणे॒ जनी॑रिवा॒भि संवृ॑तः ।
प्र सोम॑ इन्द्र सर्पतु

ayamu tvā vicarṣaṇe janīrivābhi saṃvṛtaḥ |
pra soma indra sarpatu

17.8

तु॒वि॒ग्रीवो॑ व॒पोद॑रः सुबा॒हुरन्ध॑सो॒ मदे॑ ।
इन्द्रो॑ वृ॒त्राणि॑ जिघ्नते

tuvigrīvo vapodaraḥ subāhurandhaso made |
indro vṛtrāṇi jighnate

17.9

इन्द्र॒ प्रेहि॑ पु॒रस्त्वं विश्व॒स्येशा॑न॒ ओज॑सा ।
वृ॒त्राणि॑ वृत्रहञ्जहि

indra prehi purastvaṃ viśvasyeśāna ojasā |
vṛtrāṇi vṛtrahañjahi

17.10

दी॒र्घस्ते॑ अस्त्वङ्कु॒शो येना॒ वसु॑ प्र॒यच्छ॑सि ।
यज॑मानाय सुन्व॒ते

dīrghaste astvaṅkuśo yenā vasu prayacchasi |
yajamānāya sunvate

17.11

अ॒यं त॑ इन्द्र॒ सोमो॒ निपू॑तो॒ अधि॑ ब॒र्हिषि॑ ।
एही॑म॒स्य द्रवा॒ पिब॑

ayaṃ ta indra somo nipūto adhi barhiṣi |
ehīmasya dravā piba

17.12

शाचि॑गो॒ शाचि॑पूजना॒यं रणा॑य ते सु॒तः ।
आख॑ण्डल॒ प्र हू॑यसे

śācigo śācipūjanāyaṃ raṇāya te sutaḥ |
ākhaṇḍala pra hūyase

17.13

यस्ते॑ शृङ्गवृषो नपा॒त्प्रण॑पात्कुण्ड॒पाय्य॑ः ।
न्य॑स्मिन्दध्र॒ आ मन॑ः

yaste śṛṅgavṛṣo napātpraṇapātkuṇḍapāyyaḥ |
nyasmindadhra ā manaḥ

17.14

वास्तो॑ष्पते ध्रु॒वा स्थूणांस॑त्रं सो॒म्याना॑म् ।
द्र॒प्सो भे॒त्ता पु॒रां शश्व॑तीना॒मिन्द्रो॒ मुनी॑नां॒ सखा॑

vāstoṣpate dhruvā sthūṇāṃsatraṃ somyānām |
drapso bhettā purāṃ śaśvatīnāmindro munīnāṃ sakhā

17.15

पृदा॑कुसानुर्यज॒तो ग॒वेष॑ण॒ एक॒ः सन्न॒भि भूय॑सः ।
भूर्णि॒मश्वं॑ नयत्तु॒जा पु॒रो गृ॒भेन्द्रं॒ सोम॑स्य पी॒तये॑

pṛdākusānuryajato gaveṣaṇa ekaḥ sannabhi bhūyasaḥ |
bhūrṇimaśvaṃ nayattujā puro gṛbhendraṃ somasya pītaye

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)