षष्ठ मण्डल

सूक्त 67: मित्र और वरुण क्षत्र को धारण करते हैं

ऋषि: बार्हस्पत्यो भरद्वाजः · देवता: मित्रावरुणौ · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 67 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

मित्र और वरुण क्षत्र को धारण करते हैं

बार्हस्पत्य भरद्वाज त्रिष्टुप् में मित्र और वरुण की स्तुति सभी में सबसे ज्येष्ठ के रूप में करते हैं। वे अपनी भुजाओं से रास की तरह मनुष्यों का नियमन करते हैं। कवि की बुद्धि नमन के साथ उनके लिए कुश बिछाती है; वे अटूट शरण दें। अदिति ने उन्हें जन्म दिया, छल करने वाले मनुष्य के लिए भयंकर। सभी देवों ने उन्हें क्षत्र, राज्य-शक्ति, दी, और उनके कभी न ठगे जाने वाले गुप्तचर द्युलोक और पृथ्वी को घेरे रहते हैं। जब कुछ लोग उनके प्रिय नियम तोड़ते हैं, तब यज्ञ न करने वाले न देव फलते हैं न मनुष्य; कवि केवल सत्य स्तुतियाँ बोलता है।

67.1

विश्वे॑षां वः स॒तां ज्येष्ठ॑तमा गी॒र्भिर्मि॒त्रावरु॑णा वावृ॒धध्यै॑ ।
सं या र॒श्मेव॑ य॒मतु॒र्यमि॑ष्ठा॒ द्वा जनाँ॒ अस॑मा बा॒हुभि॒ः स्वैः

viśveṣāṃ vaḥ satāṃ jyeṣṭhatamā gīrbhirmitrāvaruṇā vāvṛdhadhyai |
saṃ yā raśmeva yamaturyamiṣṭhā dvā janām̐ asamā bāhubhiḥ svaiḥ

67.2

इ॒यं मद्वां॒ प्र स्तृ॑णीते मनी॒षोप॑ प्रि॒या नम॑सा ब॒र्हिरच्छ॑ ।
य॒न्तं नो॑ मित्रावरुणा॒वधृ॑ष्टं छ॒र्दिर्यद्वां॑ वरू॒थ्यं॑ सुदानू

iyaṃ madvāṃ pra stṛṇīte manīṣopa priyā namasā barhiraccha |
yantaṃ no mitrāvaruṇāvadhṛṣṭaṃ chardiryadvāṃ varūthyaṃ sudānū

67.3

आ या॑तं मित्रावरुणा सुश॒स्त्युप॑ प्रि॒या नम॑सा हू॒यमा॑ना ।
सं याव॑प्न॒ःस्थो अ॒पसे॑व॒ जना॑ञ्छ्रुधीय॒तश्चि॑द्यतथो महि॒त्वा

ā yātaṃ mitrāvaruṇā suśastyupa priyā namasā hūyamānā |
saṃ yāvapnaḥstho apaseva janāñchrudhīyataścidyatatho mahitvā

67.4

अश्वा॒ न या वा॒जिना॑ पू॒तब॑न्धू ऋ॒ता यद्गर्भ॒मदि॑ति॒र्भर॑ध्यै ।
प्र या महि॑ म॒हान्ता॒ जाय॑माना घो॒रा मर्ता॑य रि॒पवे॒ नि दी॑धः

aśvā na yā vājinā pūtabandhū ṛtā yadgarbhamaditirbharadhyai |
pra yā mahi mahāntā jāyamānā ghorā martāya ripave ni dīdhaḥ

67.5

विश्वे॒ यद्वां॑ मं॒हना॒ मन्द॑मानाः क्ष॒त्रं दे॒वासो॒ अद॑धुः स॒जोषा॑ः ।
परि॒ यद्भू॒थो रोद॑सी चिदु॒र्वी सन्ति॒ स्पशो॒ अद॑ब्धासो॒ अमू॑राः

viśve yadvāṃ maṃhanā mandamānāḥ kṣatraṃ devāso adadhuḥ sajoṣāḥ |
pari yadbhūtho rodasī cidurvī santi spaśo adabdhāso amūrāḥ

67.6

ता हि क्ष॒त्रं धा॒रये॑थे॒ अनु॒ द्यून्दृं॒हेथे॒ सानु॑मुप॒मादि॑व॒ द्योः ।
दृ॒ळ्हो नक्ष॑त्र उ॒त वि॒श्वदे॑वो॒ भूमि॒माता॒न्द्यां धा॒सिना॒योः

tā hi kṣatraṃ dhārayethe anu dyūndṛṃhethe sānumupamādiva dyoḥ |
dṛḻho nakṣatra uta viśvadevo bhūmimātāndyāṃ dhāsināyoḥ

67.7

ता वि॒ग्रं धै॑थे ज॒ठरं॑ पृ॒णध्या॒ आ यत्सद्म॒ सभृ॑तयः पृ॒णन्ति॑ ।
न मृ॑ष्यन्ते युव॒तयोऽवा॑ता॒ वि यत्पयो॑ विश्वजिन्वा॒ भर॑न्ते

tā vigraṃ dhaithe jaṭharaṃ pṛṇadhyā ā yatsadma sabhṛtayaḥ pṛṇanti |
na mṛṣyante yuvatayo'vātā vi yatpayo viśvajinvā bharante

67.8

ता जि॒ह्वया॒ सद॒मेदं सु॑मे॒धा आ यद्वां॑ स॒त्यो अ॑र॒तिरृ॒ते भूत् ।
तद्वां॑ महि॒त्वं घृ॑तान्नावस्तु यु॒वं दा॒शुषे॒ वि च॑यिष्ट॒मंह॑ः

tā jihvayā sadamedaṃ sumedhā ā yadvāṃ satyo aratirṛte bhūt |
tadvāṃ mahitvaṃ ghṛtānnāvastu yuvaṃ dāśuṣe vi cayiṣṭamaṃhaḥ

67.9

प्र यद्वां॑ मित्रावरुणा स्पू॒र्धन्प्रि॒या धाम॑ यु॒वधि॑ता मि॒नन्ति॑ ।
न ये दे॒वास॒ ओह॑सा॒ न मर्ता॒ अय॑ज्ञसाचो॒ अप्यो॒ न पु॒त्राः

pra yadvāṃ mitrāvaruṇā spūrdhanpriyā dhāma yuvadhitā minanti |
na ye devāsa ohasā na martā ayajñasāco apyo na putrāḥ

67.10

वि यद्वाचं॑ की॒स्तासो॒ भर॑न्ते॒ शंस॑न्ति॒ के चि॑न्नि॒विदो॑ मना॒नाः ।
आद्वां॑ ब्रवाम स॒त्यान्यु॒क्था नकि॑र्दे॒वेभि॑र्यतथो महि॒त्वा

vi yadvācaṃ kīstāso bharante śaṃsanti ke cinnivido manānāḥ |
ādvāṃ bravāma satyānyukthā nakirdevebhiryatatho mahitvā

67.11

अ॒वोरि॒त्था वां॑ छ॒र्दिषो॑ अ॒भिष्टौ॑ यु॒वोर्मि॑त्रावरुणा॒वस्कृ॑धोयु ।
अनु॒ यद्गाव॑ः स्फु॒रानृ॑जि॒प्यं धृ॒ष्णुं यद्रणे॒ वृष॑णं यु॒नज॑न्

avoritthā vāṃ chardiṣo abhiṣṭau yuvormitrāvaruṇāvaskṛdhoyu |
anu yadgāvaḥ sphurānṛjipyaṃ dhṛṣṇuṃ yadraṇe vṛṣaṇaṃ yunajan

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)