षष्ठ मण्डल

सूक्त 68: इन्द्र और वरुण, एक प्रहार करे, एक रक्षा

ऋषि: भरद्वाजो बार्हस्पत्यः · देवता: इन्द्रावरुणौ · छन्द: त्रिष्टुप्, ९-११ जगती

11 श्लोक · 68 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र और वरुण, एक प्रहार करे, एक रक्षा

हमारे स्रोत में भरद्वाज-मण्डल के इस सूक्त का अनुक्रमणी शीर्ष नहीं है, इसलिए देवता मन्त्रों से ही पढ़े गए हैं: ये इन्द्र और वरुण को साथ सम्बोधित करते हैं। यज्ञ उनके लिए उठाया गया है, कुश मनु की तरह बिछाया गया है। वे देवों में श्रेष्ठ, वीरों में सबसे बलवान, दाताओं में सबसे उदार हैं। एक अपने बल से वज्र द्वारा वृत्र को मारते हैं; दूसरे, ज्ञानी, संकटों में साथ खड़े रहते हैं। एक मन्त्र केवल वरुण की ओर मुड़ता है, वह महान सम्राट् जो अजर होकर चमकते हैं। हम संकटों को ऐसे पार करें जैसे नाव से जल; सोम पियो और इस कुश पर आनन्दित हो।

68.1

श्रु॒ष्टी वां॑ य॒ज्ञ उद्य॑तः स॒जोषा॑ मनु॒ष्वद्वृ॒क्तब॑र्हिषो॒ यज॑ध्यै ।
आ य इन्द्रा॒वरु॑णावि॒षे अ॒द्य म॒हे सु॒म्नाय॑ म॒ह आ॑व॒वर्त॑त्

śruṣṭī vāṃ yajña udyataḥ sajoṣā manuṣvadvṛktabarhiṣo yajadhyai |
ā ya indrāvaruṇāviṣe adya mahe sumnāya maha āvavartat

68.2

ता हि श्रेष्ठा॑ दे॒वता॑ता तु॒जा शूरा॑णां॒ शवि॑ष्ठा॒ ता हि भू॒तम् ।
म॒घोनां॒ मंहि॑ष्ठा तुवि॒शुष्म॑ ऋ॒तेन॑ वृत्र॒तुरा॒ सर्व॑सेना

tā hi śreṣṭhā devatātā tujā śūrāṇāṃ śaviṣṭhā tā hi bhūtam |
maghonāṃ maṃhiṣṭhā tuviśuṣma ṛtena vṛtraturā sarvasenā

68.3

ता गृ॑णीहि नम॒स्ये॑भिः शू॒षैः सु॒म्नेभि॒रिन्द्रा॒वरु॑णा चका॒ना ।
वज्रे॑णा॒न्यः शव॑सा॒ हन्ति॑ वृ॒त्रं सिष॑क्त्य॒न्यो वृ॒जने॑षु॒ विप्र॑ः

tā gṛṇīhi namasyebhiḥ śūṣaiḥ sumnebhirindrāvaruṇā cakānā |
vajreṇānyaḥ śavasā hanti vṛtraṃ siṣaktyanyo vṛjaneṣu vipraḥ

68.4

ग्नाश्च॒ यन्नर॑श्च वावृ॒धन्त॒ विश्वे॑ दे॒वासो॑ न॒रां स्वगू॑र्ताः ।
प्रैभ्य॑ इन्द्रावरुणा महि॒त्वा द्यौश्च॑ पृथिवि भूतमु॒र्वी

gnāśca yannaraśca vāvṛdhanta viśve devāso narāṃ svagūrtāḥ |
praibhya indrāvaruṇā mahitvā dyauśca pṛthivi bhūtamurvī

68.5

स इत्सु॒दानु॒ः स्ववाँ॑ ऋ॒तावेन्द्रा॒ यो वां॑ वरुण॒ दाश॑ति॒ त्मन् ।
इ॒षा स द्वि॒षस्त॑रे॒द्दास्वा॒न्वंस॑द्र॒यिं र॑यि॒वत॑श्च॒ जना॑न्

sa itsudānuḥ svavām̐ ṛtāvendrā yo vāṃ varuṇa dāśati tman |
iṣā sa dviṣastareddāsvānvaṃsadrayiṃ rayivataśca janān

68.6

यं यु॒वं दा॒श्व॑ध्वराय देवा र॒यिं ध॒त्थो वसु॑मन्तं पुरु॒क्षुम् ।
अ॒स्मे स इ॑न्द्रावरुणा॒वपि॑ ष्या॒त्प्र यो भ॒नक्ति॑ व॒नुषा॒मश॑स्तीः

yaṃ yuvaṃ dāśvadhvarāya devā rayiṃ dhattho vasumantaṃ purukṣum |
asme sa indrāvaruṇāvapi ṣyātpra yo bhanakti vanuṣāmaśastīḥ

68.7

उ॒त न॑ः सुत्रा॒त्रो दे॒वगो॑पाः सू॒रिभ्य॑ इन्द्रावरुणा र॒यिः ष्या॑त् ।
येषां॒ शुष्म॒ः पृत॑नासु सा॒ह्वान्प्र स॒द्यो द्यु॒म्ना ति॒रते॒ ततु॑रिः

uta naḥ sutrātro devagopāḥ sūribhya indrāvaruṇā rayiḥ ṣyāt |
yeṣāṃ śuṣmaḥ pṛtanāsu sāhvānpra sadyo dyumnā tirate taturiḥ

68.8

नू न॑ इन्द्रावरुणा गृणा॒ना पृ॒ङ्क्तं र॒यिं सौ॑श्रव॒साय॑ देवा ।
इ॒त्था गृ॒णन्तो॑ म॒हिन॑स्य॒ शर्धो॒ऽपो न ना॒वा दु॑रि॒ता त॑रेम

nū na indrāvaruṇā gṛṇānā pṛṅktaṃ rayiṃ sauśravasāya devā |
itthā gṛṇanto mahinasya śardho'po na nāvā duritā tarema

68.9

प्र स॒म्राजे॑ बृह॒ते मन्म॒ नु प्रि॒यमर्च॑ दे॒वाय॒ वरु॑णाय स॒प्रथ॑ः ।
अ॒यं य उ॒र्वी म॑हि॒ना महि॑व्रत॒ः क्रत्वा॑ वि॒भात्य॒जरो॒ न शो॒चिषा॑

pra samrāje bṛhate manma nu priyamarca devāya varuṇāya saprathaḥ |
ayaṃ ya urvī mahinā mahivrataḥ kratvā vibhātyajaro na śociṣā

68.10

इन्द्रा॑वरुणा सुतपावि॒मं सु॒तं सोमं॑ पिबतं॒ मद्यं॑ धृतव्रता ।
यु॒वो रथो॑ अध्व॒रं दे॒ववी॑तये॒ प्रति॒ स्वस॑र॒मुप॑ याति पी॒तये॑

indrāvaruṇā sutapāvimaṃ sutaṃ somaṃ pibataṃ madyaṃ dhṛtavratā |
yuvo ratho adhvaraṃ devavītaye prati svasaramupa yāti pītaye

68.11

इन्द्रा॑वरुणा॒ मधु॑मत्तमस्य॒ वृष्ण॒ः सोम॑स्य वृष॒णा वृ॑षेथाम् ।
इ॒दं वा॒मन्ध॒ः परि॑षिक्तम॒स्मे आ॒सद्या॒स्मिन्ब॒र्हिषि॑ मादयेथाम्

indrāvaruṇā madhumattamasya vṛṣṇaḥ somasya vṛṣaṇā vṛṣethām |
idaṃ vāmandhaḥ pariṣiktamasme āsadyāsminbarhiṣi mādayethām

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)