षष्ठ मण्डल

सूक्त 66: पृश्नि से जन्मे रुद्र के पुत्र

ऋषि: बार्हस्पत्यो भरद्वाजः · देवता: मरुतः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 66 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

पृश्नि से जन्मे रुद्र के पुत्र

बार्हस्पत्य भरद्वाज त्रिष्टुप् में मरुतों की स्तुति करते हैं। सूक्त एक पहेली से खुलता है: एक ही नाम, एक शासन करने वाली धेनु, मनुष्यों में भिन्न-भिन्न दूध देती है, और पृश्नि ने अपना उजला दूध एक बार दिया। मरुत अग्नियों की तरह दहकते हैं और दो-तीन गुना बढ़ते हैं; उनके रथ धूल नहीं उड़ाते और सुनहले हैं। वे उदार रुद्र के पुत्र हैं, और महान पृश्नि ने उन्हें जन्म दिया। उनकी यात्रा बिना घोड़े, बिना सारथी, बिना रास के लोकों को पार करती है। जिसकी वे युद्ध में रक्षा करें, उसे कोई रोक या पछाड़ नहीं सकता। कवि रुद्र के दीप्त पुत्र, मरुद्गण, को गान से पुकारता है।

66.1

वपु॒र्नु तच्चि॑कि॒तुषे॑ चिदस्तु समा॒नं नाम॑ धे॒नु पत्य॑मानम् ।
मर्ते॑ष्व॒न्यद्दो॒हसे॑ पी॒पाय॑ स॒कृच्छु॒क्रं दु॑दुहे॒ पृश्नि॒रूध॑ः

vapurnu taccikituṣe cidastu samānaṃ nāma dhenu patyamānam |
marteṣvanyaddohase pīpāya sakṛcchukraṃ duduhe pṛśnirūdhaḥ

66.2

ये अ॒ग्नयो॒ न शोशु॑चन्निधा॒ना द्विर्यत्त्रिर्म॒रुतो॑ वावृ॒धन्त॑ ।
अ॒रे॒णवो॑ हिर॒ण्यया॑स एषां सा॒कं नृ॒म्णैः पौंस्ये॑भिश्च भूवन्

ye agnayo na śośucannidhānā dviryattrirmaruto vāvṛdhanta |
areṇavo hiraṇyayāsa eṣāṃ sākaṃ nṛmṇaiḥ pauṃsyebhiśca bhūvan

66.3

रु॒द्रस्य॒ ये मी॒ळ्हुष॒ः सन्ति॑ पु॒त्रा याँश्चो॒ नु दाधृ॑वि॒र्भर॑ध्यै ।
वि॒दे हि मा॒ता म॒हो म॒ही षा सेत्पृश्नि॑ः सु॒भ्वे॒३॒॑ गर्भ॒माधा॑त्

rudrasya ye mīḻhuṣaḥ santi putrā yām̐śco nu dādhṛvirbharadhyai |
vide hi mātā maho mahī ṣā setpṛśniḥ subhve garbhamādhāt

66.4

न य ईष॑न्ते ज॒नुषोऽया॒ न्व१॒॑न्तः सन्तो॑ऽव॒द्यानि॑ पुना॒नाः ।
निर्यद्दु॒ह्रे शुच॒योऽनु॒ जोष॒मनु॑ श्रि॒या त॒न्व॑मु॒क्षमा॑णाः

na ya īṣante januṣo'yā nvantaḥ santo'vadyāni punānāḥ |
niryadduhre śucayo'nu joṣamanu śriyā tanvamukṣamāṇāḥ

66.5

म॒क्षू न येषु॑ दो॒हसे॑ चिद॒या आ नाम॑ धृ॒ष्णु मारु॑तं॒ दधा॑नाः ।
न ये स्तौ॒ना अ॒यासो॑ म॒ह्ना नू चि॑त्सु॒दानु॒रव॑ यासदु॒ग्रान्

makṣū na yeṣu dohase cidayā ā nāma dhṛṣṇu mārutaṃ dadhānāḥ |
na ye staunā ayāso mahnā nū citsudānurava yāsadugrān

66.6

त इदु॒ग्राः शव॑सा धृ॒ष्णुषे॑णा उ॒भे यु॑जन्त॒ रोद॑सी सु॒मेके॑ ।
अध॑ स्मैषु रोद॒सी स्वशो॑चि॒राम॑वत्सु तस्थौ॒ न रोक॑ः

ta idugrāḥ śavasā dhṛṣṇuṣeṇā ubhe yujanta rodasī sumeke |
adha smaiṣu rodasī svaśocirāmavatsu tasthau na rokaḥ

66.7

अ॒ने॒नो वो॑ मरुतो॒ यामो॑ अस्त्वन॒श्वश्चि॒द्यमज॒त्यर॑थीः ।
अ॒न॒व॒सो अ॑नभी॒शू र॑ज॒स्तूर्वि रोद॑सी प॒थ्या॑ याति॒ साध॑न्

aneno vo maruto yāmo astvanaśvaścidyamajatyarathīḥ |
anavaso anabhīśū rajastūrvi rodasī pathyā yāti sādhan

66.8

नास्य॑ व॒र्ता न त॑रु॒ता न्व॑स्ति॒ मरु॑तो॒ यमव॑थ॒ वाज॑सातौ ।
तो॒के वा॒ गोषु॒ तन॑ये॒ यम॒प्सु स व्र॒जं दर्ता॒ पार्ये॒ अध॒ द्योः

nāsya vartā na tarutā nvasti maruto yamavatha vājasātau |
toke vā goṣu tanaye yamapsu sa vrajaṃ dartā pārye adha dyoḥ

66.9

प्र चि॒त्रम॒र्कं गृ॑ण॒ते तु॒राय॒ मारु॑ताय॒ स्वत॑वसे भरध्वम् ।
ये सहां॑सि॒ सह॑सा॒ सह॑न्ते॒ रेज॑ते अग्ने पृथि॒वी म॒खेभ्य॑ः

pra citramarkaṃ gṛṇate turāya mārutāya svatavase bharadhvam |
ye sahāṃsi sahasā sahante rejate agne pṛthivī makhebhyaḥ

66.10

त्विषी॑मन्तो अध्व॒रस्ये॑व दि॒द्युत्तृ॑षु॒च्यव॑सो जु॒ह्वो॒३॒॑ नाग्नेः ।
अ॒र्चत्र॑यो॒ धुन॑यो॒ न वी॒रा भ्राज॑ज्जन्मानो म॒रुतो॒ अधृ॑ष्टाः

tviṣīmanto adhvarasyeva didyuttṛṣucyavaso juhvo nāgneḥ |
arcatrayo dhunayo na vīrā bhrājajjanmāno maruto adhṛṣṭāḥ

66.11

तं वृ॒धन्तं॒ मारु॑तं॒ भ्राज॑दृष्टिं रु॒द्रस्य॑ सू॒नुं ह॒वसा वि॑वासे ।
दि॒वः शर्धा॑य॒ शुच॑यो मनी॒षा गि॒रयो॒ नाप॑ उ॒ग्रा अ॑स्पृध्रन्

taṃ vṛdhantaṃ mārutaṃ bhrājadṛṣṭiṃ rudrasya sūnuṃ havasā vivāse |
divaḥ śardhāya śucayo manīṣā girayo nāpa ugrā aspṛdhran

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)