सूक्त 48: अग्नि, मरुतों की धेनु और पूषा

य॒ज्ञाय॑ज्ञा वो अ॒ग्नये॑ गि॒रागि॑रा च॒ दक्ष॑से ।
प्रप्र॑ व॒यम॒मृतं॑ जा॒तवे॑दसं प्रि॒यं मि॒त्रं न शं॑सिषम्

yajñāyajñā vo agnaye girāgirā ca dakṣase |
prapra vayamamṛtaṃ jātavedasaṃ priyaṃ mitraṃ na śaṃsiṣam

ऊ॒र्जो नपा॑तं॒ स हि॒नायम॑स्म॒युर्दाशे॑म ह॒व्यदा॑तये ।
भुव॒द्वाजे॑ष्ववि॒ता भुव॑द्वृ॒ध उ॒त त्रा॒ता त॒नूना॑म्

ūrjo napātaṃ sa hināyamasmayurdāśema havyadātaye |
bhuvadvājeṣvavitā bhuvadvṛdha uta trātā tanūnām

वृषा॒ ह्य॑ग्ने अ॒जरो॑ म॒हान्वि॒भास्य॒र्चिषा॑ ।
अज॑स्रेण शो॒चिषा॒ शोशु॑चच्छुचे सुदी॒तिभि॒ः सु दी॑दिहि

vṛṣā hyagne ajaro mahānvibhāsyarciṣā |
ajasreṇa śociṣā śośucacchuce sudītibhiḥ su dīdihi

म॒हो दे॒वान्यज॑सि॒ यक्ष्या॑नु॒षक्तव॒ क्रत्वो॒त दं॒सना॑ ।
अ॒र्वाच॑ः सीं कृणुह्य॒ग्नेऽव॑से॒ रास्व॒ वाजो॒त वं॑स्व

maho devānyajasi yakṣyānuṣaktava kratvota daṃsanā |
arvācaḥ sīṃ kṛṇuhyagne'vase rāsva vājota vaṃsva

यमापो॒ अद्र॑यो॒ वना॒ गर्भ॑मृ॒तस्य॒ पिप्र॑ति ।
सह॑सा॒ यो म॑थि॒तो जाय॑ते॒ नृभि॑ः पृथि॒व्या अधि॒ सान॑वि

yamāpo adrayo vanā garbhamṛtasya piprati |
sahasā yo mathito jāyate nṛbhiḥ pṛthivyā adhi sānavi

आ यः प॒प्रौ भा॒नुना॒ रोद॑सी उ॒भे धू॒मेन॑ धावते दि॒वि ।
ति॒रस्तमो॑ ददृश॒ ऊर्म्या॒स्वा श्या॒वास्व॑रु॒षो वृषा श्या॒वा अ॑रु॒षो वृषा॑

ā yaḥ paprau bhānunā rodasī ubhe dhūmena dhāvate divi |
tirastamo dadṛśa ūrmyāsvā śyāvāsvaruṣo vṛṣā śyāvā aruṣo vṛṣā

बृ॒हद्भि॑रग्ने अ॒र्चिभि॑ः शु॒क्रेण॑ देव शो॒चिषा॑ ।
भ॒रद्वा॑जे समिधा॒नो य॑विष्ठ्य रे॒वन्न॑ः शुक्र दीदिहि द्यु॒मत्पा॑वक दीदिहि

bṛhadbhiragne arcibhiḥ śukreṇa deva śociṣā |
bharadvāje samidhāno yaviṣṭhya revannaḥ śukra dīdihi dyumatpāvaka dīdihi

विश्वा॑सां गृ॒हप॑तिर्वि॒शाम॑सि॒ त्वम॑ग्ने॒ मानु॑षीणाम् ।
श॒तं पू॒र्भिर्य॑विष्ठ पा॒ह्यंह॑सः समे॒द्धारं॑ श॒तं हिमा॑ः स्तो॒तृभ्यो॒ ये च॒ दद॑ति

viśvāsāṃ gṛhapatirviśāmasi tvamagne mānuṣīṇām |
śataṃ pūrbhiryaviṣṭha pāhyaṃhasaḥ sameddhāraṃ śataṃ himāḥ stotṛbhyo ye ca dadati

त्वं न॑श्चि॒त्र ऊ॒त्या वसो॒ राधां॑सि चोदय ।
अ॒स्य रा॒यस्त्वम॑ग्ने र॒थीर॑सि वि॒दा गा॒धं तु॒चे तु न॑ः

tvaṃ naścitra ūtyā vaso rādhāṃsi codaya |
asya rāyastvamagne rathīrasi vidā gādhaṃ tuce tu naḥ

पर्षि॑ तो॒कं तन॑यं प॒र्तृभि॒ष्ट्वमद॑ब्धै॒रप्र॑युत्वभिः ।
अग्ने॒ हेळां॑सि॒ दैव्या॑ युयोधि॒ नोऽदे॑वानि॒ ह्वरां॑सि च

parṣi tokaṃ tanayaṃ partṛbhiṣṭvamadabdhairaprayutvabhiḥ |
agne heḻāṃsi daivyā yuyodhi no'devāni hvarāṃsi ca

आ स॑खायः सब॒र्दुघां॑ धे॒नुम॑जध्व॒मुप॒ नव्य॑सा॒ वच॑ः ।
सृ॒जध्व॒मन॑पस्फुराम्

ā sakhāyaḥ sabardughāṃ dhenumajadhvamupa navyasā vacaḥ |
sṛjadhvamanapasphurām

या शर्धा॑य॒ मारु॑ताय॒ स्वभा॑नवे॒ श्रवोऽमृ॑त्यु॒ धुक्ष॑त ।
या मृ॑ळी॒के म॒रुतां॑ तु॒राणां॒ या सु॒म्नैरे॑व॒याव॑री

yā śardhāya mārutāya svabhānave śravo'mṛtyu dhukṣata |
yā mṛḻīke marutāṃ turāṇāṃ yā sumnairevayāvarī

भ॒रद्वा॑जा॒याव॑ धुक्षत द्वि॒ता ।
धे॒नुं च॑ वि॒श्वदो॑हस॒मिषं॑ च वि॒श्वभो॑जसम्

bharadvājāyāva dhukṣata dvitā |
dhenuṃ ca viśvadohasamiṣaṃ ca viśvabhojasam

तं व॒ इन्द्रं॒ न सु॒क्रतुं॒ वरु॑णमिव मा॒यिन॑म् ।
अ॒र्य॒मणं॒ न म॒न्द्रं सृ॒प्रभो॑जसं॒ विष्णुं॒ न स्तु॑ष आ॒दिशे॑

taṃ va indraṃ na sukratuṃ varuṇamiva māyinam |
aryamaṇaṃ na mandraṃ sṛprabhojasaṃ viṣṇuṃ na stuṣa ādiśe

त्वे॒षं शर्धो॒ न मारु॑तं तुवि॒ष्वण्य॑न॒र्वाणं॑ पू॒षणं॒ सं यथा॑ श॒ता ।
सं स॒हस्रा॒ कारि॑षच्चर्ष॒णिभ्य॒ आँ आ॒विर्गू॒ळ्हा वसू॑ करत्सु॒वेदा॑ नो॒ वसू॑ करत्

tveṣaṃ śardho na mārutaṃ tuviṣvaṇyanarvāṇaṃ pūṣaṇaṃ saṃ yathā śatā |
saṃ sahasrā kāriṣaccarṣaṇibhya ām̐ āvirgūḻhā vasū karatsuvedā no vasū karat

आ मा॑ पूष॒न्नुप॑ द्रव॒ शंसि॑षं॒ नु ते॑ अपिक॒र्ण आ॑घृणे ।
अ॒घा अ॒र्यो अरा॑तयः

ā mā pūṣannupa drava śaṃsiṣaṃ nu te apikarṇa āghṛṇe |
aghā aryo arātayaḥ

मा का॑क॒म्बीर॒मुद्वृ॑हो॒ वन॒स्पति॒मश॑स्ती॒र्वि हि नीन॑शः ।
मोत सूरो॒ अह॑ ए॒वा च॒न ग्री॒वा आ॒दध॑ते॒ वेः

mā kākambīramudvṛho vanaspatimaśastīrvi hi nīnaśaḥ |
mota sūro aha evā cana grīvā ādadhate veḥ

दृते॑रिव तेऽवृ॒कम॑स्तु स॒ख्यम् ।
अच्छि॑द्रस्य दध॒न्वत॒ः सुपू॑र्णस्य दध॒न्वत॑ः

dṛteriva te'vṛkamastu sakhyam |
acchidrasya dadhanvataḥ supūrṇasya dadhanvataḥ

प॒रो हि मर्त्यै॒रसि॑ स॒मो दे॒वैरु॒त श्रि॒या ।
अ॒भि ख्य॑ः पूष॒न्पृत॑नासु न॒स्त्वमवा॑ नू॒नं यथा॑ पु॒रा

paro hi martyairasi samo devairuta śriyā |
abhi khyaḥ pūṣanpṛtanāsu nastvamavā nūnaṃ yathā purā

वा॒मी वा॒मस्य॑ धूतय॒ः प्रणी॑तिरस्तु सू॒नृता॑ ।
दे॒वस्य॑ वा मरुतो॒ मर्त्य॑स्य वेजा॒नस्य॑ प्रयज्यवः

vāmī vāmasya dhūtayaḥ praṇītirastu sūnṛtā |
devasya vā maruto martyasya vejānasya prayajyavaḥ

स॒द्यश्चि॒द्यस्य॑ चर्कृ॒तिः परि॒ द्यां दे॒वो नैति॒ सूर्य॑ः ।
त्वे॒षं शवो॑ दधिरे॒ नाम॑ य॒ज्ञियं॑ म॒रुतो॑ वृत्र॒हं शवो॒ ज्येष्ठं॑ वृत्र॒हं शव॑ः

sadyaścidyasya carkṛtiḥ pari dyāṃ devo naiti sūryaḥ |
tveṣaṃ śavo dadhire nāma yajñiyaṃ maruto vṛtrahaṃ śavo jyeṣṭhaṃ vṛtrahaṃ śavaḥ

स॒कृद्ध॒ द्यौर॑जायत स॒कृद्भूमि॑रजायत ।
पृश्न्या॑ दु॒ग्धं स॒कृत्पय॒स्तद॒न्यो नानु॑ जायते

sakṛddha dyaurajāyata sakṛdbhūmirajāyata |
pṛśnyā dugdhaṃ sakṛtpayastadanyo nānu jāyate