सूक्त 47: मधुर सोम, प्रस्तोक का दान और दुन्दुभि

स्वा॒दुष्किला॒यं मधु॑माँ उ॒तायं ती॒व्रः किला॒यं रस॑वाँ उ॒तायम् ।
उ॒तो न्व१॒॑स्य प॑पि॒वांस॒मिन्द्रं॒ न कश्च॒न स॑हत आह॒वेषु॑

svāduṣkilāyaṃ madhumām̐ utāyaṃ tīvraḥ kilāyaṃ rasavām̐ utāyam |
uto nvasya papivāṃsamindraṃ na kaścana sahata āhaveṣu

अ॒यं स्वा॒दुरि॒ह मदि॑ष्ठ आस॒ यस्येन्द्रो॑ वृत्र॒हत्ये॑ म॒माद॑ ।
पु॒रूणि॒ यश्च्यौ॒त्ना शम्ब॑रस्य॒ वि न॑व॒तिं नव॑ च दे॒ह्यो॒३॒॑ हन्

ayaṃ svāduriha madiṣṭha āsa yasyendro vṛtrahatye mamāda |
purūṇi yaścyautnā śambarasya vi navatiṃ nava ca dehyo han

अ॒यं मे॑ पी॒त उदि॑यर्ति॒ वाच॑म॒यं म॑नी॒षामु॑श॒तीम॑जीगः ।
अ॒यं षळु॒र्वीर॑मिमीत॒ धीरो॒ न याभ्यो॒ भुव॑नं॒ कच्च॒नारे

ayaṃ me pīta udiyarti vācamayaṃ manīṣāmuśatīmajīgaḥ |
ayaṃ ṣaḻurvīramimīta dhīro na yābhyo bhuvanaṃ kaccanāre

अ॒यं स यो व॑रि॒माणं॑ पृथि॒व्या व॒र्ष्माणं॑ दि॒वो अकृ॑णोद॒यं सः ।
अ॒यं पी॒यूषं॑ ति॒सृषु॑ प्र॒वत्सु॒ सोमो॑ दाधारो॒र्व१॒॑न्तरि॑क्षम्

ayaṃ sa yo varimāṇaṃ pṛthivyā varṣmāṇaṃ divo akṛṇodayaṃ saḥ |
ayaṃ pīyūṣaṃ tisṛṣu pravatsu somo dādhārorvantarikṣam

अ॒यं वि॑दच्चित्र॒दृशी॑क॒मर्ण॑ः शु॒क्रस॑द्मनामु॒षसा॒मनी॑के ।
अ॒यं म॒हान्म॑ह॒ता स्कम्भ॑ने॒नोद्द्याम॑स्तभ्नाद्वृष॒भो म॒रुत्वा॑न्

ayaṃ vidaccitradṛśīkamarṇaḥ śukrasadmanāmuṣasāmanīke |
ayaṃ mahānmahatā skambhanenoddyāmastabhnādvṛṣabho marutvān

धृ॒षत्पि॑ब क॒लशे॒ सोम॑मिन्द्र वृत्र॒हा शू॑र सम॒रे वसू॑नाम् ।
माध्यं॑दिने॒ सव॑न॒ आ वृ॑षस्व रयि॒स्थानो॑ र॒यिम॒स्मासु॑ धेहि

dhṛṣatpiba kalaśe somamindra vṛtrahā śūra samare vasūnām |
mādhyaṃdine savana ā vṛṣasva rayisthāno rayimasmāsu dhehi

इन्द्र॒ प्र ण॑ः पुरए॒तेव॑ पश्य॒ प्र नो॑ नय प्रत॒रं वस्यो॒ अच्छ॑ ।
भवा॑ सुपा॒रो अ॑तिपार॒यो नो॒ भवा॒ सुनी॑तिरु॒त वा॒मनी॑तिः

indra pra ṇaḥ puraeteva paśya pra no naya prataraṃ vasyo accha |
bhavā supāro atipārayo no bhavā sunītiruta vāmanītiḥ

उ॒रुं नो॑ लो॒कमनु॑ नेषि वि॒द्वान्स्व॑र्व॒ज्ज्योति॒रभ॑यं स्व॒स्ति ।
ऋ॒ष्वा त॑ इन्द्र॒ स्थवि॑रस्य बा॒हू उप॑ स्थेयाम शर॒णा बृ॒हन्ता॑

uruṃ no lokamanu neṣi vidvānsvarvajjyotirabhayaṃ svasti |
ṛṣvā ta indra sthavirasya bāhū upa stheyāma śaraṇā bṛhantā

वरि॑ष्ठे न इन्द्र व॒न्धुरे॑ धा॒ वहि॑ष्ठयोः शताव॒न्नश्व॑यो॒रा ।
इष॒मा व॑क्षी॒षां वर्षि॑ष्ठां॒ मा न॑स्तारीन्मघव॒न्रायो॑ अ॒र्यः

variṣṭhe na indra vandhure dhā vahiṣṭhayoḥ śatāvannaśvayorā |
iṣamā vakṣīṣāṃ varṣiṣṭhāṃ mā nastārīnmaghavanrāyo aryaḥ

इन्द्र॑ मृ॒ळ मह्यं॑ जी॒वातु॑मिच्छ चो॒दय॒ धिय॒मय॑सो॒ न धारा॑म् ।
यत्किं चा॒हं त्वा॒युरि॒दं वदा॑मि॒ तज्जु॑षस्व कृ॒धि मा॑ दे॒वव॑न्तम्

indra mṛḻa mahyaṃ jīvātumiccha codaya dhiyamayaso na dhārām |
yatkiṃ cāhaṃ tvāyuridaṃ vadāmi tajjuṣasva kṛdhi mā devavantam

त्रा॒तार॒मिन्द्र॑मवि॒तार॒मिन्द्रं॒ हवे॑हवे सु॒हवं॒ शूर॒मिन्द्र॑म् ।
ह्वया॑मि श॒क्रं पु॑रुहू॒तमिन्द्रं॑ स्व॒स्ति नो॑ म॒घवा॑ धा॒त्विन्द्र॑ः

trātāramindramavitāramindraṃ havehave suhavaṃ śūramindram |
hvayāmi śakraṃ puruhūtamindraṃ svasti no maghavā dhātvindraḥ

इन्द्र॑ः सु॒त्रामा॒ स्ववाँ॒ अवो॑भिः सुमृळी॒को भ॑वतु वि॒श्ववे॑दाः ।
बाध॑तां॒ द्वेषो॒ अभ॑यं कृणोतु सु॒वीर्य॑स्य॒ पत॑यः स्याम

indraḥ sutrāmā svavām̐ avobhiḥ sumṛḻīko bhavatu viśvavedāḥ |
bādhatāṃ dveṣo abhayaṃ kṛṇotu suvīryasya patayaḥ syāma

तस्य॑ व॒यं सु॑म॒तौ य॒ज्ञिय॒स्यापि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म ।
स सु॒त्रामा॒ स्ववाँ॒ इन्द्रो॑ अ॒स्मे आ॒राच्चि॒द्द्वेष॑ः सनु॒तर्यु॑योतु

tasya vayaṃ sumatau yajñiyasyāpi bhadre saumanase syāma |
sa sutrāmā svavām̐ indro asme ārācciddveṣaḥ sanutaryuyotu

अव॒ त्वे इ॑न्द्र प्र॒वतो॒ नोर्मिर्गिरो॒ ब्रह्मा॑णि नि॒युतो॑ धवन्ते ।
उ॒रू न राध॒ः सव॑ना पु॒रूण्य॒पो गा व॑ज्रिन्युवसे॒ समिन्दू॑न्

ava tve indra pravato normirgiro brahmāṇi niyuto dhavante |
urū na rādhaḥ savanā purūṇyapo gā vajrinyuvase samindūn

क ईं॑ स्तव॒त्कः पृ॑णा॒त्को य॑जाते॒ यदु॒ग्रमिन्म॒घवा॑ वि॒श्वहावे॑त् ।
पादा॑विव प्र॒हर॑न्न॒न्यम॑न्यं कृ॒णोति॒ पूर्व॒मप॑रं॒ शची॑भिः

ka īṃ stavatkaḥ pṛṇātko yajāte yadugraminmaghavā viśvahāvet |
pādāviva praharannanyamanyaṃ kṛṇoti pūrvamaparaṃ śacībhiḥ

शृ॒ण्वे वी॒र उ॒ग्रमु॑ग्रं दमा॒यन्न॒न्यम॑न्यमतिनेनी॒यमा॑नः ।
ए॒ध॒मा॒न॒द्विळु॒भय॑स्य॒ राजा॑ चोष्कू॒यते॒ विश॒ इन्द्रो॑ मनु॒ष्या॑न्

śṛṇve vīra ugramugraṃ damāyannanyamanyamatinenīyamānaḥ |
edhamānadviḻubhayasya rājā coṣkūyate viśa indro manuṣyān

परा॒ पूर्वे॑षां स॒ख्या वृ॑णक्ति वि॒तर्तु॑राणो॒ अप॑रेभिरेति ।
अना॑नुभूतीरवधून्वा॒नः पू॒र्वीरिन्द्र॑ः श॒रद॑स्तर्तरीति

parā pūrveṣāṃ sakhyā vṛṇakti vitarturāṇo aparebhireti |
anānubhūtīravadhūnvānaḥ pūrvīrindraḥ śaradastartarīti

रू॒पंरू॑पं॒ प्रति॑रूपो बभूव॒ तद॑स्य रू॒पं प्र॑ति॒चक्ष॑णाय ।
इन्द्रो॑ मा॒याभि॑ः पुरु॒रूप॑ ईयते यु॒क्ता ह्य॑स्य॒ हर॑यः श॒ता दश॑

rūpaṃrūpaṃ pratirūpo babhūva tadasya rūpaṃ praticakṣaṇāya |
indro māyābhiḥ pururūpa īyate yuktā hyasya harayaḥ śatā daśa

यु॒जा॒नो ह॒रिता॒ रथे॒ भूरि॒ त्वष्टे॒ह रा॑जति ।
को वि॒श्वाहा॑ द्विष॒तः पक्ष॑ आसत उ॒तासी॑नेषु सू॒रिषु॑

yujāno haritā rathe bhūri tvaṣṭeha rājati |
ko viśvāhā dviṣataḥ pakṣa āsata utāsīneṣu sūriṣu

अ॒ग॒व्यू॒ति क्षेत्र॒माग॑न्म देवा उ॒र्वी स॒ती भूमि॑रंहूर॒णाभू॑त् ।
बृह॑स्पते॒ प्र चि॑कित्सा॒ गवि॑ष्टावि॒त्था स॒ते ज॑रि॒त्र इ॑न्द्र॒ पन्था॑म्

agavyūti kṣetramāganma devā urvī satī bhūmiraṃhūraṇābhūt |
bṛhaspate pra cikitsā gaviṣṭāvitthā sate jaritra indra panthām

दि॒वेदि॑वे स॒दृशी॑र॒न्यमर्धं॑ कृ॒ष्णा अ॑सेध॒दप॒ सद्म॑नो॒ जाः ।
अह॑न्दा॒सा वृ॑ष॒भो व॑स्न॒यन्तो॒दव्र॑जे व॒र्चिनं॒ शम्ब॑रं च

divedive sadṛśīranyamardhaṃ kṛṣṇā asedhadapa sadmano jāḥ |
ahandāsā vṛṣabho vasnayantodavraje varcinaṃ śambaraṃ ca

प्र॒स्तो॒क इन्नु राध॑सस्त इन्द्र॒ दश॒ कोश॑यी॒र्दश॑ वा॒जिनो॑ऽदात् ।
दिवो॑दासादतिथि॒ग्वस्य॒ राध॑ः शाम्ब॒रं वसु॒ प्रत्य॑ग्रभीष्म

prastoka innu rādhasasta indra daśa kośayīrdaśa vājino'dāt |
divodāsādatithigvasya rādhaḥ śāmbaraṃ vasu pratyagrabhīṣma

दशाश्वा॒न्दश॒ कोशा॒न्दश॒ वस्त्राधि॑भोजना ।
दशो॑ हिरण्यपि॒ण्डान्दिवो॑दासादसानिषम्

daśāśvāndaśa kośāndaśa vastrādhibhojanā |
daśo hiraṇyapiṇḍāndivodāsādasāniṣam

दश॒ रथा॒न्प्रष्टि॑मतः श॒तं गा अथ॑र्वभ्यः ।
अ॒श्व॒थः पा॒यवे॑ऽदात्

daśa rathānpraṣṭimataḥ śataṃ gā atharvabhyaḥ |
aśvathaḥ pāyave'dāt

महि॒ राधो॑ वि॒श्वज॑न्यं॒ दधा॑नान्भ॒रद्वा॑जान्सार्ञ्ज॒यो अ॒भ्य॑यष्ट

mahi rādho viśvajanyaṃ dadhānānbharadvājānsārñjayo abhyayaṣṭa

वन॑स्पते वी॒ड्व॑ङ्गो॒ हि भू॒या अ॒स्मत्स॑खा प्र॒तर॑णः सु॒वीर॑ः ।
गोभि॒ः संन॑द्धो असि वी॒ळय॑स्वास्था॒ता ते॑ जयतु॒ जेत्वा॑नि

vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyā asmatsakhā prataraṇaḥ suvīraḥ |
gobhiḥ saṃnaddho asi vīḻayasvāsthātā te jayatu jetvāni

दि॒वस्पृ॑थि॒व्याः पर्योज॒ उद्भृ॑तं॒ वन॒स्पति॑भ्य॒ः पर्याभृ॑तं॒ सह॑ः ।
अ॒पामो॒ज्मानं॒ परि॒ गोभि॒रावृ॑त॒मिन्द्र॑स्य॒ वज्रं॑ ह॒विषा॒ रथं॑ यज

divaspṛthivyāḥ paryoja udbhṛtaṃ vanaspatibhyaḥ paryābhṛtaṃ sahaḥ |
apāmojmānaṃ pari gobhirāvṛtamindrasya vajraṃ haviṣā rathaṃ yaja

इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ म॒रुता॒मनी॑कं मि॒त्रस्य॒ गर्भो॒ वरु॑णस्य॒ नाभि॑ः ।
सेमां नो॑ ह॒व्यदा॑तिं जुषा॒णो देव॑ रथ॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय

indrasya vajro marutāmanīkaṃ mitrasya garbho varuṇasya nābhiḥ |
semāṃ no havyadātiṃ juṣāṇo deva ratha prati havyā gṛbhāya

उप॑ श्वासय पृथि॒वीमु॒त द्यां पु॑रु॒त्रा ते॑ मनुतां॒ विष्ठि॑तं॒ जग॑त् ।
स दु॑न्दुभे स॒जूरिन्द्रे॑ण दे॒वैर्दू॒राद्दवी॑यो॒ अप॑ सेध॒ शत्रू॑न्

upa śvāsaya pṛthivīmuta dyāṃ purutrā te manutāṃ viṣṭhitaṃ jagat |
sa dundubhe sajūrindreṇa devairdūrāddavīyo apa sedha śatrūn

आ क्र॑न्दय॒ बल॒मोजो॑ न॒ आ धा॒ निः ष्ट॑निहि दुरि॒ता बाध॑मानः ।
अप॑ प्रोथ दुन्दुभे दु॒च्छुना॑ इ॒त इन्द्र॑स्य मु॒ष्टिर॑सि वी॒ळय॑स्व

ā krandaya balamojo na ā dhā niḥ ṣṭanihi duritā bādhamānaḥ |
apa protha dundubhe ducchunā ita indrasya muṣṭirasi vīḻayasva

आमूर॑ज प्र॒त्याव॑र्तये॒माः के॑तु॒मद्दु॑न्दु॒भिर्वा॑वदीति ।
समश्व॑पर्णा॒श्चर॑न्ति नो॒ नरो॒ऽस्माक॑मिन्द्र र॒थिनो॑ जयन्तु

āmūraja pratyāvartayemāḥ ketumaddundubhirvāvadīti |
samaśvaparṇāścaranti no naro'smākamindra rathino jayantu