पञ्चम मण्डल

सूक्त 47: महान माता पुत्री को जगाती है

ऋषि: प्रतिरथ आत्रेयः · देवता: विश्वे देवाः · छन्द: त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 47 में से 87

इस अध्याय में क्या होता है

महान माता पुत्री को जगाती है

प्रतिरथ आत्रेय त्रिष्टुप् में विश्वेदेवों को सम्बोधित करते हैं; सूक्त पहेलियों से भरा है। महान माता द्युलोक से आती है, पुत्री को जगाती है और पितरों को पुकारती है। अनन्त मार्ग अमृत की नाभि के चारों ओर द्यावापृथिवी को घेरे हैं। एक अरुण वृषभ, समुद्र और सुन्दर पंखों वाला पक्षी अपने पुरातन पिता के गर्भ में प्रवेश करता है, आकाश के मध्य एक चितकबरा पत्थर रखा है। चार उसे धारण करते हैं, दस शिशु को पोसते हैं, उसकी गौएँ द्युलोक के छोर तक विचरती हैं। माताएँ पुत्र के लिए वस्त्र बुनती हैं। अन्त में ऋषि दृढ़ आधार माँगकर द्युलोक को नमन करते हैं।

47.1

प्र॒यु॒ञ्ज॒ती दि॒व ए॑ति ब्रुवा॒णा म॒ही मा॒ता दु॑हि॒तुर्बो॒धय॑न्ती ।
आ॒विवा॑सन्ती युव॒तिर्म॑नी॒षा पि॒तृभ्य॒ आ सद॑ने॒ जोहु॑वाना

prayuñjatī diva eti bruvāṇā mahī mātā duhiturbodhayantī |
āvivāsantī yuvatirmanīṣā pitṛbhya ā sadane johuvānā

47.2

अ॒जि॒रास॒स्तद॑प॒ ईय॑माना आतस्थि॒वांसो॑ अ॒मृत॑स्य॒ नाभि॑म् ।
अ॒न॒न्तास॑ उ॒रवो॑ वि॒श्वत॑ः सीं॒ परि॒ द्यावा॑पृथि॒वी य॑न्ति॒ पन्था॑ः

ajirāsastadapa īyamānā ātasthivāṃso amṛtasya nābhim |
anantāsa uravo viśvataḥ sīṃ pari dyāvāpṛthivī yanti panthāḥ

47.3

उ॒क्षा स॑मु॒द्रो अ॑रु॒षः सु॑प॒र्णः पूर्व॑स्य॒ योनिं॑ पि॒तुरा वि॑वेश ।
मध्ये॑ दि॒वो निहि॑त॒ः पृश्नि॒रश्मा॒ वि च॑क्रमे॒ रज॑सस्पा॒त्यन्तौ॑

ukṣā samudro aruṣaḥ suparṇaḥ pūrvasya yoniṃ piturā viveśa |
madhye divo nihitaḥ pṛśniraśmā vi cakrame rajasaspātyantau

47.4

च॒त्वार॑ ईं बिभ्रति क्षेम॒यन्तो॒ दश॒ गर्भं॑ च॒रसे॑ धापयन्ते ।
त्रि॒धात॑वः पर॒मा अ॑स्य॒ गावो॑ दि॒वश्च॑रन्ति॒ परि॑ स॒द्यो अन्ता॑न्

catvāra īṃ bibhrati kṣemayanto daśa garbhaṃ carase dhāpayante |
tridhātavaḥ paramā asya gāvo divaścaranti pari sadyo antān

47.5

इ॒दं वपु॑र्नि॒वच॑नं जनास॒श्चर॑न्ति॒ यन्न॒द्य॑स्त॒स्थुराप॑ः ।
द्वे यदीं॑ बिभृ॒तो मा॒तुर॒न्ये इ॒हेह॑ जा॒ते य॒म्या॒३॒॑ सब॑न्धू

idaṃ vapurnivacanaṃ janāsaścaranti yannadyastasthurāpaḥ |
dve yadīṃ bibhṛto māturanye iheha jāte yamyā sabandhū

47.6

वि त॑न्वते॒ धियो॑ अस्मा॒ अपां॑सि॒ वस्त्रा॑ पु॒त्राय॑ मा॒तरो॑ वयन्ति ।
उ॒प॒प्र॒क्षे वृष॑णो॒ मोद॑माना दि॒वस्प॒था व॒ध्वो॑ य॒न्त्यच्छ॑

vi tanvate dhiyo asmā apāṃsi vastrā putrāya mātaro vayanti |
upaprakṣe vṛṣaṇo modamānā divaspathā vadhvo yantyaccha

47.7

तद॑स्तु मित्रावरुणा॒ तद॑ग्ने॒ शं योर॒स्मभ्य॑मि॒दम॑स्तु श॒स्तम् ।
अ॒शी॒महि॑ गा॒धमु॒त प्र॑ति॒ष्ठां नमो॑ दि॒वे बृ॑ह॒ते साद॑नाय

tadastu mitrāvaruṇā tadagne śaṃ yorasmabhyamidamastu śastam |
aśīmahi gādhamuta pratiṣṭhāṃ namo dive bṛhate sādanāya

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)