पञ्चम मण्डल

सूक्त 31: एक रथ पर इन्द्र और कुत्स

ऋषि: अवस्युरात्रेयः · देवता: इन्द्रः, ८ तृतीयपादस्य कुत्सो वा, चतुर्थपादस्य उशना वा, ९ इन्द्राकुत्सौ · छन्द: त्रिष्टुप्

13 श्लोक · 31 में से 87

इस अध्याय में क्या होता है

एक रथ पर इन्द्र और कुत्स

आत्रेय अवस्यु त्रिष्टुप् में इन्द्र की स्तुति करते हैं। इन्द्र जिस रथ पर चढ़ते हैं उसके लिए ढलान बनाते हैं, और ग्वाले की तरह अक्षत आगे चलते हैं। उनसे श्रेष्ठ कोई नहीं। बल से जन्मे इन्द्र ने अपनी सब शक्तियाँ दिखाईं, गुफा से दुधारू गायें छुड़ाईं और ज्योति से अन्धकार हटाया। त्वष्टा ने उनका वज्र गढ़ा; बिना घोड़े, बिना रथ के चक्र दस्युओं पर लुढ़के। उन्होंने शुष्ण की माया पकड़ी, यदु और तुर्वश के लिए जल थामे, और उशना व देवों के मिलन पर कुत्स को वहन किया। ऋषि इन्द्र और कुत्स से दानी के हृदय का अन्धकार उड़ाने और यजमानों को बल देने की प्रार्थना करते हैं।

31.1

इन्द्रो॒ रथा॑य प्र॒वतं॑ कृणोति॒ यम॒ध्यस्था॑न्म॒घवा॑ वाज॒यन्त॑म् ।
यू॒थेव॑ प॒श्वो व्यु॑नोति गो॒पा अरि॑ष्टो याति प्रथ॒मः सिषा॑सन्

indro rathāya pravataṃ kṛṇoti yamadhyasthānmaghavā vājayantam |
yūtheva paśvo vyunoti gopā ariṣṭo yāti prathamaḥ siṣāsan

31.2

आ प्र द्र॑व हरिवो॒ मा वि वे॑न॒ः पिश॑ङ्गराते अ॒भि न॑ः सचस्व ।
न॒हि त्वदि॑न्द्र॒ वस्यो॑ अ॒न्यदस्त्य॑मे॒नाँश्चि॒ज्जनि॑वतश्चकर्थ

ā pra drava harivo mā vi venaḥ piśaṅgarāte abhi naḥ sacasva |
nahi tvadindra vasyo anyadastyamenām̐ścijjanivataścakartha

31.3

उद्यत्सह॒ः सह॑स॒ आज॑निष्ट॒ देदि॑ष्ट॒ इन्द्र॑ इन्द्रि॒याणि॒ विश्वा॑ ।
प्राचो॑दयत्सु॒दुघा॑ व॒व्रे अ॒न्तर्वि ज्योति॑षा संववृ॒त्वत्तमो॑ऽवः

udyatsahaḥ sahasa ājaniṣṭa dediṣṭa indra indriyāṇi viśvā |
prācodayatsudughā vavre antarvi jyotiṣā saṃvavṛtvattamo'vaḥ

31.4

अन॑वस्ते॒ रथ॒मश्वा॑य तक्ष॒न्त्वष्टा॒ वज्रं॑ पुरुहूत द्यु॒मन्त॑म् ।
ब्र॒ह्माण॒ इन्द्रं॑ म॒हय॑न्तो अ॒र्कैरव॑र्धय॒न्नह॑ये॒ हन्त॒वा उ॑

anavaste rathamaśvāya takṣantvaṣṭā vajraṃ puruhūta dyumantam |
brahmāṇa indraṃ mahayanto arkairavardhayannahaye hantavā u

31.5

वृष्णे॒ यत्ते॒ वृष॑णो अ॒र्कमर्चा॒निन्द्र॒ ग्रावा॑णो॒ अदि॑तिः स॒जोषा॑ः ।
अ॒न॒श्वासो॒ ये प॒वयो॑ऽर॒था इन्द्रे॑षिता अ॒भ्यव॑र्तन्त॒ दस्यू॑न्

vṛṣṇe yatte vṛṣaṇo arkamarcānindra grāvāṇo aditiḥ sajoṣāḥ |
anaśvāso ye pavayo'rathā indreṣitā abhyavartanta dasyūn

31.6

प्र ते॒ पूर्वा॑णि॒ कर॑णानि वोचं॒ प्र नूत॑ना मघव॒न्या च॒कर्थ॑ ।
शक्ती॑वो॒ यद्वि॒भरा॒ रोद॑सी उ॒भे जय॑न्न॒पो मन॑वे॒ दानु॑चित्राः

pra te pūrvāṇi karaṇāni vocaṃ pra nūtanā maghavanyā cakartha |
śaktīvo yadvibharā rodasī ubhe jayannapo manave dānucitrāḥ

31.7

तदिन्नु ते॒ कर॑णं दस्म वि॒प्राहिं॒ यद्घ्नन्नोजो॒ अत्रामि॑मीथाः ।
शुष्ण॑स्य चि॒त्परि॑ मा॒या अ॑गृभ्णाः प्रपि॒त्वं यन्नप॒ दस्यूँ॑रसेधः

tadinnu te karaṇaṃ dasma viprāhiṃ yadghnannojo atrāmimīthāḥ |
śuṣṇasya citpari māyā agṛbhṇāḥ prapitvaṃ yannapa dasyūm̐rasedhaḥ

31.8

त्वम॒पो यद॑वे तु॒र्वशा॒यार॑मयः सु॒दुघा॑ः पा॒र इ॑न्द्र ।
उ॒ग्रम॑यात॒मव॑हो ह॒ कुत्सं॒ सं ह॒ यद्वा॑मु॒शनार॑न्त दे॒वाः

tvamapo yadave turvaśāyāramayaḥ sudughāḥ pāra indra |
ugramayātamavaho ha kutsaṃ saṃ ha yadvāmuśanāranta devāḥ

31.9

इन्द्रा॑कुत्सा॒ वह॑माना॒ रथे॒ना वा॒मत्या॒ अपि॒ कर्णे॑ वहन्तु ।
निः षी॑म॒द्भ्यो धम॑थो॒ निः ष॒धस्था॑न्म॒घोनो॑ हृ॒दो व॑रथ॒स्तमां॑सि

indrākutsā vahamānā rathenā vāmatyā api karṇe vahantu |
niḥ ṣīmadbhyo dhamatho niḥ ṣadhasthānmaghono hṛdo varathastamāṃsi

31.10

वात॑स्य यु॒क्तान्सु॒युज॑श्चि॒दश्वा॑न्क॒विश्चि॑दे॒षो अ॑जगन्नव॒स्युः ।
विश्वे॑ ते॒ अत्र॑ म॒रुत॒ः सखा॑य॒ इन्द्र॒ ब्रह्मा॑णि॒ तवि॑षीमवर्धन्

vātasya yuktānsuyujaścidaśvānkaviścideṣo ajagannavasyuḥ |
viśve te atra marutaḥ sakhāya indra brahmāṇi taviṣīmavardhan

31.11

सूर॑श्चि॒द्रथं॒ परि॑तक्म्यायां॒ पूर्वं॑ कर॒दुप॑रं जूजु॒वांस॑म् ।
भर॑च्च॒क्रमेत॑श॒ः सं रि॑णाति पु॒रो दध॑त्सनिष्यति॒ क्रतुं॑ नः

sūraścidrathaṃ paritakmyāyāṃ pūrvaṃ karaduparaṃ jūjuvāṃsam |
bharaccakrametaśaḥ saṃ riṇāti puro dadhatsaniṣyati kratuṃ naḥ

31.12

आयं ज॑ना अभि॒चक्षे॑ जगा॒मेन्द्र॒ः सखा॑यं सु॒तसो॑ममि॒च्छन् ।
वद॒न्ग्रावाव॒ वेदिं॑ भ्रियाते॒ यस्य॑ जी॒रम॑ध्व॒र्यव॒श्चर॑न्ति

āyaṃ janā abhicakṣe jagāmendraḥ sakhāyaṃ sutasomamicchan |
vadangrāvāva vediṃ bhriyāte yasya jīramadhvaryavaścaranti

31.13

ये चा॒कन॑न्त चा॒कन॑न्त॒ नू ते मर्ता॑ अमृत॒ मो ते अंह॒ आर॑न् ।
वा॒व॒न्धि यज्यूँ॑रु॒त तेषु॑ धे॒ह्योजो॒ जने॑षु॒ येषु॑ ते॒ स्याम॑

ye cākananta cākananta nū te martā amṛta mo te aṃha āran |
vāvandhi yajyūm̐ruta teṣu dhehyojo janeṣu yeṣu te syāma

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)