पञ्चम मण्डल

सूक्त 32: इन्द्र ने पर्वत फोड़कर धाराएँ खोलीं

ऋषि: गातुरात्रेयः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

12 श्लोक · 32 में से 87

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र ने पर्वत फोड़कर धाराएँ खोलीं

आत्रेय गातु त्रिष्टुप् में इन्द्र की स्तुति करते हैं। इन्द्र ने स्रोत तोड़ा और नालियाँ खोलीं; बँधी बाढ़ों को मुक्त किया, महान पर्वत फोड़ा, धाराएँ छोड़ीं और दानव को मारा। फैलकर पड़े अहि का वध करके वे बल में बढ़े। अपने आयुध से उस महान पशु को मारा जो स्वयं को अद्वितीय मानता था; कुहासे के पुत्र शुष्ण को, जो सूर्यहीन अन्धकार में बढ़ा था, गर्जन के साथ गिरा दिया। उनके बल के भय से द्युलोक और पृथ्वी सिमट जाते हैं। ऋषि सुनते हैं कि इन्द्र अकेले पाँचों जनों के सत्पति हैं, और पूछते हैं कि उन पर कामना टिकाने वाले ब्राह्मण मित्र क्या पाते हैं।

32.1

अद॑र्द॒रुत्स॒मसृ॑जो॒ वि खानि॒ त्वम॑र्ण॒वान्ब॑द्बधा॒नाँ अ॑रम्णाः ।
म॒हान्त॑मिन्द्र॒ पर्व॑तं॒ वि यद्वः सृ॒जो वि धारा॒ अव॑ दान॒वं ह॑न्

adardarutsamasṛjo vi khāni tvamarṇavānbadbadhānām̐ aramṇāḥ |
mahāntamindra parvataṃ vi yadvaḥ sṛjo vi dhārā ava dānavaṃ han

32.2

त्वमुत्साँ॑ ऋ॒तुभि॑र्बद्बधा॒नाँ अरं॑ह॒ ऊध॒ः पर्व॑तस्य वज्रिन् ।
अहिं॑ चिदुग्र॒ प्रयु॑तं॒ शया॑नं जघ॒न्वाँ इ॑न्द्र॒ तवि॑षीमधत्थाः

tvamutsām̐ ṛtubhirbadbadhānām̐ araṃha ūdhaḥ parvatasya vajrin |
ahiṃ cidugra prayutaṃ śayānaṃ jaghanvām̐ indra taviṣīmadhatthāḥ

32.3

त्यस्य॑ चिन्मह॒तो निर्मृ॒गस्य॒ वध॑र्जघान॒ तवि॑षीभि॒रिन्द्र॑ः ।
य एक॒ इद॑प्र॒तिर्मन्य॑मान॒ आद॑स्माद॒न्यो अ॑जनिष्ट॒ तव्या॑न्

tyasya cinmahato nirmṛgasya vadharjaghāna taviṣībhirindraḥ |
ya eka idapratirmanyamāna ādasmādanyo ajaniṣṭa tavyān

32.4

त्यं चि॑देषां स्व॒धया॒ मद॑न्तं मि॒हो नपा॑तं सु॒वृधं॑ तमो॒गाम् ।
वृष॑प्रभर्मा दान॒वस्य॒ भामं॒ वज्रे॑ण व॒ज्री नि ज॑घान॒ शुष्ण॑म्

tyaṃ cideṣāṃ svadhayā madantaṃ miho napātaṃ suvṛdhaṃ tamogām |
vṛṣaprabharmā dānavasya bhāmaṃ vajreṇa vajrī ni jaghāna śuṣṇam

32.5

त्यं चि॑दस्य॒ क्रतु॑भि॒र्निष॑त्तमम॒र्मणो॑ वि॒ददिद॑स्य॒ मर्म॑ ।
यदीं॑ सुक्षत्र॒ प्रभृ॑ता॒ मद॑स्य॒ युयु॑त्सन्तं॒ तम॑सि ह॒र्म्ये धाः

tyaṃ cidasya kratubhirniṣattamamarmaṇo vidadidasya marma |
yadīṃ sukṣatra prabhṛtā madasya yuyutsantaṃ tamasi harmye dhāḥ

32.6

त्यं चि॑दि॒त्था क॑त्प॒यं शया॑नमसू॒र्ये तम॑सि वावृधा॒नम् ।
तं चि॑न्मन्दा॒नो वृ॑ष॒भः सु॒तस्यो॒च्चैरिन्द्रो॑ अप॒गूर्या॑ जघान

tyaṃ ciditthā katpayaṃ śayānamasūrye tamasi vāvṛdhānam |
taṃ cinmandāno vṛṣabhaḥ sutasyoccairindro apagūryā jaghāna

32.7

उद्यदिन्द्रो॑ मह॒ते दा॑न॒वाय॒ वध॒र्यमि॑ष्ट॒ सहो॒ अप्र॑तीतम् ।
यदीं॒ वज्र॑स्य॒ प्रभृ॑तौ द॒दाभ॒ विश्व॑स्य ज॒न्तोर॑ध॒मं च॑कार

udyadindro mahate dānavāya vadharyamiṣṭa saho apratītam |
yadīṃ vajrasya prabhṛtau dadābha viśvasya jantoradhamaṃ cakāra

32.8

त्यं चि॒दर्णं॑ मधु॒पं शया॑नमसि॒न्वं व॒व्रं मह्याद॑दु॒ग्रः ।
अ॒पाद॑म॒त्रं म॑ह॒ता व॒धेन॒ नि दु॑र्यो॒ण आ॑वृणङ्मृ॒ध्रवा॑चम्

tyaṃ cidarṇaṃ madhupaṃ śayānamasinvaṃ vavraṃ mahyādadugraḥ |
apādamatraṃ mahatā vadhena ni duryoṇa āvṛṇaṅmṛdhravācam

32.9

को अ॑स्य॒ शुष्मं॒ तवि॑षीं वरात॒ एको॒ धना॑ भरते॒ अप्र॑तीतः ।
इ॒मे चि॑दस्य॒ ज्रय॑सो॒ नु दे॒वी इन्द्र॒स्यौज॑सो भि॒यसा॑ जिहाते

ko asya śuṣmaṃ taviṣīṃ varāta eko dhanā bharate apratītaḥ |
ime cidasya jrayaso nu devī indrasyaujaso bhiyasā jihāte

32.10

न्य॑स्मै दे॒वी स्वधि॑तिर्जिहीत॒ इन्द्रा॑य गा॒तुरु॑श॒तीव॑ येमे ।
सं यदोजो॑ यु॒वते॒ विश्व॑माभि॒रनु॑ स्व॒धाव्ने॑ क्षि॒तयो॑ नमन्त

nyasmai devī svadhitirjihīta indrāya gāturuśatīva yeme |
saṃ yadojo yuvate viśvamābhiranu svadhāvne kṣitayo namanta

32.11

एकं॒ नु त्वा॒ सत्प॑तिं॒ पाञ्च॑जन्यं जा॒तं शृ॑णोमि य॒शसं॒ जने॑षु ।
तं मे॑ जगृभ्र आ॒शसो॒ नवि॑ष्ठं दो॒षा वस्तो॒र्हव॑मानास॒ इन्द्र॑म्

ekaṃ nu tvā satpatiṃ pāñcajanyaṃ jātaṃ śṛṇomi yaśasaṃ janeṣu |
taṃ me jagṛbhra āśaso naviṣṭhaṃ doṣā vastorhavamānāsa indram

32.12

ए॒वा हि त्वामृ॑तु॒था या॒तय॑न्तं म॒घा विप्रे॑भ्यो॒ दद॑तं शृ॒णोमि॑ ।
किं ते॑ ब्र॒ह्माणो॑ गृहते॒ सखा॑यो॒ ये त्वा॒या नि॑द॒धुः काम॑मिन्द्र

evā hi tvāmṛtuthā yātayantaṃ maghā viprebhyo dadataṃ śṛṇomi |
kiṃ te brahmāṇo gṛhate sakhāyo ye tvāyā nidadhuḥ kāmamindra

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)