चतुर्थ मण्डल

सूक्त 54: सविता देवों को अमरत्व देते हैं

ऋषि: वामदेवो गौतमः · देवता: सविता · छन्द: जगती, ६ त्रिष्टुप्

6 श्लोक · 54 में से 58

इस अध्याय में क्या होता है

सविता देवों को अमरत्व देते हैं

वामदेव गौतम जगती और अन्त में त्रिष्टुप् छन्द में सविता की स्तुति करते हैं। सविता देव प्रकट हुए हैं, जो मनु की सन्तानों को रत्न बाँटते हैं। तुम पहले यज्ञ योग्य देवों को उनका उत्तम भाग अमरत्व देते हो, फिर मनुष्यों के लिए पीढ़ी दर पीढ़ी जीवन खोलते हो। अज्ञान में, दुर्बलता से या मानवीय अहङ्कार से हमने देवजनों के प्रति जो अपराध किया हो, हमें यहाँ देवों और मनुष्यों में निष्पाप करो। सविता का विधान, जिससे वे सारे जगत को धारण करते हैं, टूट नहीं सकता। अन्तिम मन्त्र प्रार्थना करता है कि इन्द्र, द्युलोक और पृथ्वी, नदियाँ और आदित्यों सहित अदिति हमें शरण दें।

54.1

अभू॑द्दे॒वः स॑वि॒ता वन्द्यो॒ नु न॑ इ॒दानी॒मह्न॑ उप॒वाच्यो॒ नृभि॑ः ।
वि यो रत्ना॒ भज॑ति मान॒वेभ्य॒ः श्रेष्ठं॑ नो॒ अत्र॒ द्रवि॑णं॒ यथा॒ दध॑त्

abhūddevaḥ savitā vandyo nu na idānīmahna upavācyo nṛbhiḥ |
vi yo ratnā bhajati mānavebhyaḥ śreṣṭhaṃ no atra draviṇaṃ yathā dadhat

54.2

दे॒वेभ्यो॒ हि प्र॑थ॒मं य॒ज्ञिये॑भ्योऽमृत॒त्वं सु॒वसि॑ भा॒गमु॑त्त॒मम् ।
आदिद्दा॒मानं॑ सवित॒र्व्यू॑र्णुषेऽनूची॒ना जी॑वि॒ता मानु॑षेभ्यः

devebhyo hi prathamaṃ yajñiyebhyo'mṛtatvaṃ suvasi bhāgamuttamam |
ādiddāmānaṃ savitarvyūrṇuṣe'nūcīnā jīvitā mānuṣebhyaḥ

54.3

अचि॑त्ती॒ यच्च॑कृ॒मा दैव्ये॒ जने॑ दी॒नैर्दक्षै॒ः प्रभू॑ती पूरुष॒त्वता॑ ।
दे॒वेषु॑ च सवित॒र्मानु॑षेषु च॒ त्वं नो॒ अत्र॑ सुवता॒दना॑गसः

acittī yaccakṛmā daivye jane dīnairdakṣaiḥ prabhūtī pūruṣatvatā |
deveṣu ca savitarmānuṣeṣu ca tvaṃ no atra suvatādanāgasaḥ

54.4

न प्र॒मिये॑ सवि॒तुर्दैव्य॑स्य॒ तद्यथा॒ विश्वं॒ भुव॑नं धारयि॒ष्यति॑ ।
यत्पृ॑थि॒व्या वरि॑म॒न्ना स्व॑ङ्गु॒रिर्वर्ष्म॑न्दि॒वः सु॒वति॑ स॒त्यम॑स्य॒ तत्

na pramiye saviturdaivyasya tadyathā viśvaṃ bhuvanaṃ dhārayiṣyati |
yatpṛthivyā varimannā svaṅgurirvarṣmandivaḥ suvati satyamasya tat

54.5

इन्द्र॑ज्येष्ठान्बृ॒हद्भ्य॒ः पर्व॑तेभ्य॒ः क्षयाँ॑ एभ्यः सुवसि प॒स्त्या॑वतः ।
यथा॑यथा प॒तय॑न्तो वियेमि॒र ए॒वैव त॑स्थुः सवितः स॒वाय॑ ते

indrajyeṣṭhānbṛhadbhyaḥ parvatebhyaḥ kṣayām̐ ebhyaḥ suvasi pastyāvataḥ |
yathāyathā patayanto viyemira evaiva tasthuḥ savitaḥ savāya te

54.6

ये ते॒ त्रिरह॑न्सवितः स॒वासो॑ दि॒वेदि॑वे॒ सौभ॑गमासु॒वन्ति॑ ।
इन्द्रो॒ द्यावा॑पृथि॒वी सिन्धु॑र॒द्भिरा॑दि॒त्यैर्नो॒ अदि॑ति॒ः शर्म॑ यंसत्

ye te trirahansavitaḥ savāso divedive saubhagamāsuvanti |
indro dyāvāpṛthivī sindhuradbhirādityairno aditiḥ śarma yaṃsat

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)