तृतीय मण्डल

सूक्त 62: सविता के प्रति गायत्री मन्त्र

ऋषि: गाथिनो विश्वामित्रः, १६-१८ जमदग्निर्वा · देवता: १-३ इन्द्रावरुणौ, ४-६ बृहस्पतिः, ७-९ पूषा, १०-१२ सविता, १३-१५ सोमः, १६-१८ मित्रावरुणौ · छन्द: गायत्री, १-३ त्रिष्टुप्

18 श्लोक · 62 में से 62

इस अध्याय में क्या होता है

सविता के प्रति गायत्री मन्त्र

मण्डल का अन्तिम सूक्त, विश्वामित्र का, जिसके सोलह से अठारह तक के मन्त्र जमदग्नि के भी माने गए हैं; पहले त्रिष्टुप् फिर गायत्री छन्द। इसमें तीन तीन मन्त्रों में छह देवों की स्तुति है: इन्द्र और वरुण, बृहस्पति, सब भुवनों को देखने वाले पूषा, सविता, सोम, और मित्र तथा वरुण। दसवाँ मन्त्र गायत्री मन्त्र है, तत्सवितुर्वरेण्यम्: हम सविता देव के वरणीय तेज का ध्यान करते हैं, वे हमारी बुद्धि को प्रेरित करें। यही मन्त्र उपनयन में दिया जाता है और प्रतिदिन सन्ध्या में जपा जाता है। सोम से द्विपद और चतुष्पद प्राणियों को आरोग्य देने, और मित्रावरुण से चरागाहों को घी से सींचने की प्रार्थना है।

62.1

इ॒मा उ॑ वां भृ॒मयो॒ मन्य॑माना यु॒वाव॑ते॒ न तुज्या॑ अभूवन् ।
क्व१॒॑ त्यदि॑न्द्रावरुणा॒ यशो॑ वां॒ येन॑ स्मा॒ सिनं॒ भर॑थ॒ः सखि॑भ्यः

imā u vāṃ bhṛmayo manyamānā yuvāvate na tujyā abhūvan |
kva tyadindrāvaruṇā yaśo vāṃ yena smā sinaṃ bharathaḥ sakhibhyaḥ

62.2

अ॒यमु॑ वां पुरु॒तमो॑ रयी॒यञ्छ॑श्वत्त॒ममव॑से जोहवीति ।
स॒जोषा॑विन्द्रावरुणा म॒रुद्भि॑र्दि॒वा पृ॑थि॒व्या शृ॑णुतं॒ हवं॑ मे

ayamu vāṃ purutamo rayīyañchaśvattamamavase johavīti |
sajoṣāvindrāvaruṇā marudbhirdivā pṛthivyā śṛṇutaṃ havaṃ me

62.3

अ॒स्मे तदि॑न्द्रावरुणा॒ वसु॑ ष्याद॒स्मे र॒यिर्म॑रुत॒ः सर्व॑वीरः ।
अ॒स्मान्वरू॑त्रीः शर॒णैर॑वन्त्व॒स्मान्होत्रा॒ भार॑ती॒ दक्षि॑णाभिः

asme tadindrāvaruṇā vasu ṣyādasme rayirmarutaḥ sarvavīraḥ |
asmānvarūtrīḥ śaraṇairavantvasmānhotrā bhāratī dakṣiṇābhiḥ

62.4

बृह॑स्पते जु॒षस्व॑ नो ह॒व्यानि॑ विश्वदेव्य ।
रास्व॒ रत्ना॑नि दा॒शुषे॑

bṛhaspate juṣasva no havyāni viśvadevya |
rāsva ratnāni dāśuṣe

62.5

शुचि॑म॒र्कैर्बृह॒स्पति॑मध्व॒रेषु॑ नमस्यत ।
अना॒म्योज॒ आ च॑के

śucimarkairbṛhaspatimadhvareṣu namasyata |
anāmyoja ā cake

62.6

वृ॒ष॒भं च॑र्षणी॒नां वि॒श्वरू॑प॒मदा॑भ्यम् ।
बृह॒स्पतिं॒ वरे॑ण्यम्

vṛṣabhaṃ carṣaṇīnāṃ viśvarūpamadābhyam |
bṛhaspatiṃ vareṇyam

62.7

इ॒यं ते॑ पूषन्नाघृणे सुष्टु॒तिर्दे॑व॒ नव्य॑सी ।
अ॒स्माभि॒स्तुभ्यं॑ शस्यते

iyaṃ te pūṣannāghṛṇe suṣṭutirdeva navyasī |
asmābhistubhyaṃ śasyate

62.8

तां जु॑षस्व॒ गिरं॒ मम॑ वाज॒यन्ती॑मवा॒ धिय॑म् ।
व॒धू॒युरि॑व॒ योष॑णाम्

tāṃ juṣasva giraṃ mama vājayantīmavā dhiyam |
vadhūyuriva yoṣaṇām

62.9

यो विश्वा॒भि वि॒पश्य॑ति॒ भुव॑ना॒ सं च॒ पश्य॑ति ।
स न॑ः पू॒षावि॒ता भु॑वत्

yo viśvābhi vipaśyati bhuvanā saṃ ca paśyati |
sa naḥ pūṣāvitā bhuvat

62.10

तत्स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ।
धियो॒ यो न॑ः प्रचो॒दया॑त्

tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi |
dhiyo yo naḥ pracodayāt

62.11

दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्व॒यं वा॑ज॒यन्त॒ः पुरं॑ध्या ।
भग॑स्य रा॒तिमी॑महे

devasya saviturvayaṃ vājayantaḥ puraṃdhyā |
bhagasya rātimīmahe

62.12

दे॒वं नर॑ः सवि॒तारं॒ विप्रा॑ य॒ज्ञैः सु॑वृ॒क्तिभि॑ः ।
न॒म॒स्यन्ति॑ धि॒येषि॒ताः

devaṃ naraḥ savitāraṃ viprā yajñaiḥ suvṛktibhiḥ |
namasyanti dhiyeṣitāḥ

62.13

सोमो॑ जिगाति गातु॒विद्दे॒वाना॑मेति निष्कृ॒तम् ।
ऋ॒तस्य॒ योनि॑मा॒सद॑म्

somo jigāti gātuviddevānāmeti niṣkṛtam |
ṛtasya yonimāsadam

62.14

सोमो॑ अ॒स्मभ्यं॑ द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे च प॒शवे॑ ।
अ॒न॒मी॒वा इष॑स्करत्

somo asmabhyaṃ dvipade catuṣpade ca paśave |
anamīvā iṣaskarat

62.15

अ॒स्माक॒मायु॑र्व॒र्धय॑न्न॒भिमा॑ती॒ः सह॑मानः ।
सोम॑ः स॒धस्थ॒मास॑दत्

asmākamāyurvardhayannabhimātīḥ sahamānaḥ |
somaḥ sadhasthamāsadat

62.16

आ नो॑ मित्रावरुणा घृ॒तैर्गव्यू॑तिमुक्षतम् ।
मध्वा॒ रजां॑सि सुक्रतू

ā no mitrāvaruṇā ghṛtairgavyūtimukṣatam |
madhvā rajāṃsi sukratū

62.17

उ॒रु॒शंसा॑ नमो॒वृधा॑ म॒ह्ना दक्ष॑स्य राजथः ।
द्राघि॑ष्ठाभिः शुचिव्रता

uruśaṃsā namovṛdhā mahnā dakṣasya rājathaḥ |
drāghiṣṭhābhiḥ śucivratā

62.18

गृ॒णा॒ना ज॒मद॑ग्निना॒ योना॑वृ॒तस्य॑ सीदतम् ।
पा॒तं सोम॑मृतावृधा

gṛṇānā jamadagninā yonāvṛtasya sīdatam |
pātaṃ somamṛtāvṛdhā

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)