तृतीय मण्डल

सूक्त 61: प्राचीन किन्तु सदा युवा उषा

ऋषि: गाथिनो विश्वामित्रः · देवता: उषाः · छन्द: त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 61 में से 62

इस अध्याय में क्या होता है

प्राचीन किन्तु सदा युवा उषा

उषा के प्रति विश्वामित्र के सात त्रिष्टुप् मन्त्र। बल से भरी, दानशील उषा गायक की स्तुति स्वीकारे; प्राचीन होकर भी युवा, वह व्रत का पालन करती है। अमर उषा चमकते रथ पर प्रकाशित होती है, मधुर वाणियाँ जगाती है, और स्वर्णिम घोड़े उसे लाते हैं। सब भुवनों के सामने वह अमृत का ध्वज बनकर खड़ी होती है और चक्र की भाँति सदा नई होकर घूमती है। अन्धकार को सिलाई सा समेटती, दिन की पत्नी, प्रकाश लाती आती है। ऋत की स्तुतियों से जागकर वह द्यावापृथिवी पर उज्ज्वल खड़ी है। अग्नि धन माँगता उससे मिलने जाता है; वह मित्र और वरुण की महान शक्ति है।

61.1

उषो॒ वाजे॑न वाजिनि॒ प्रचे॑ता॒ः स्तोमं॑ जुषस्व गृण॒तो म॑घोनि ।
पु॒रा॒णी दे॑वि युव॒तिः पुरं॑धि॒रनु॑ व्र॒तं च॑रसि विश्ववारे

uṣo vājena vājini pracetāḥ stomaṃ juṣasva gṛṇato maghoni |
purāṇī devi yuvatiḥ puraṃdhiranu vrataṃ carasi viśvavāre

61.2

उषो॑ दे॒व्यम॑र्त्या॒ वि भा॑हि च॒न्द्रर॑था सू॒नृता॑ ई॒रय॑न्ती ।
आ त्वा॑ वहन्तु सु॒यमा॑सो॒ अश्वा॒ हिर॑ण्यवर्णां पृथु॒पाज॑सो॒ ये

uṣo devyamartyā vi bhāhi candrarathā sūnṛtā īrayantī |
ā tvā vahantu suyamāso aśvā hiraṇyavarṇāṃ pṛthupājaso ye

61.3

उष॑ः प्रती॒ची भुव॑नानि॒ विश्वो॒र्ध्वा ति॑ष्ठस्य॒मृत॑स्य के॒तुः ।
स॒मा॒नमर्थं॑ चरणी॒यमा॑ना च॒क्रमि॑व नव्य॒स्या व॑वृत्स्व

uṣaḥ pratīcī bhuvanāni viśvordhvā tiṣṭhasyamṛtasya ketuḥ |
samānamarthaṃ caraṇīyamānā cakramiva navyasyā vavṛtsva

61.4

अव॒ स्यूमे॑व चिन्व॒ती म॒घोन्यु॒षा या॑ति॒ स्वस॑रस्य॒ पत्नी॑ ।
स्व१॒॑र्जन॑न्ती सु॒भगा॑ सु॒दंसा॒ आन्ता॑द्दि॒वः प॑प्रथ॒ आ पृ॑थि॒व्याः

ava syūmeva cinvatī maghonyuṣā yāti svasarasya patnī |
svarjanantī subhagā sudaṃsā āntāddivaḥ papratha ā pṛthivyāḥ

61.5

अच्छा॑ वो दे॒वीमु॒षसं॑ विभा॒तीं प्र वो॑ भरध्वं॒ नम॑सा सुवृ॒क्तिम् ।
ऊ॒र्ध्वं म॑धु॒धा दि॒वि पाजो॑ अश्रे॒त्प्र रो॑च॒ना रु॑रुचे र॒ण्वसं॑दृक्

acchā vo devīmuṣasaṃ vibhātīṃ pra vo bharadhvaṃ namasā suvṛktim |
ūrdhvaṃ madhudhā divi pājo aśretpra rocanā ruruce raṇvasaṃdṛk

61.6

ऋ॒ताव॑री दि॒वो अ॒र्कैर॑बो॒ध्या रे॒वती॒ रोद॑सी चि॒त्रम॑स्थात् ।
आ॒य॒तीम॑ग्न उ॒षसं॑ विभा॒तीं वा॒ममे॑षि॒ द्रवि॑णं॒ भिक्ष॑माणः

ṛtāvarī divo arkairabodhyā revatī rodasī citramasthāt |
āyatīmagna uṣasaṃ vibhātīṃ vāmameṣi draviṇaṃ bhikṣamāṇaḥ

61.7

ऋ॒तस्य॑ बु॒ध्न उ॒षसा॑मिष॒ण्यन्वृषा॑ म॒ही रोद॑सी॒ आ वि॑वेश ।
म॒ही मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य मा॒या च॒न्द्रेव॑ भा॒नुं वि द॑धे पुरु॒त्रा

ṛtasya budhna uṣasāmiṣaṇyanvṛṣā mahī rodasī ā viveśa |
mahī mitrasya varuṇasya māyā candreva bhānuṃ vi dadhe purutrā

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)