तृतीय मण्डल

सूक्त 60: अमरत्व पाने वाले ऋभु

ऋषि: गाथिनो विश्वामित्रः · देवता: ऋभवः, ५-७ इन्द्र ऋभवश्च · छन्द: जगती

7 श्लोक · 60 में से 62

इस अध्याय में क्या होता है

अमरत्व पाने वाले ऋभु

ऋभुओं के प्रति विश्वामित्र के सात जगती मन्त्र, जिनमें अन्तिम तीन इन्द्र और ऋभुओं के प्रति हैं। सुधन्वा के पुत्र और मनु के पौत्र ऋभुओं ने अपने कौशल से यज्ञ में भाग पाया। अपनी शक्तियों से उन्होंने चमसों को चार भागों में गढ़ा, चर्म से गौ प्रकट की, और मन से इन्द्र के दो हरि घोड़े गढ़े; इन्हीं कर्मों से वे देवत्व तक पहुँचे। उत्तम कर्म से उन्होंने अमरत्व और इन्द्र की मित्रता पाई। उनके कर्मों की कोई बराबरी नहीं। इन्द्र से कहा गया है कि वह ऋभुओं और वाज के साथ सोम पिए और गायक के यज्ञ में आए।

60.1

इ॒हेह॑ वो॒ मन॑सा ब॒न्धुता॑ नर उ॒शिजो॑ जग्मुर॒भि तानि॒ वेद॑सा ।
याभि॑र्मा॒याभि॒ः प्रति॑जूतिवर्पस॒ः सौध॑न्वना य॒ज्ञियं॑ भा॒गमा॑न॒श

iheha vo manasā bandhutā nara uśijo jagmurabhi tāni vedasā |
yābhirmāyābhiḥ pratijūtivarpasaḥ saudhanvanā yajñiyaṃ bhāgamānaśa

60.2

याभि॒ः शची॑भिश्चम॒साँ अपिं॑शत॒ यया॑ धि॒या गामरि॑णीत॒ चर्म॑णः ।
येन॒ हरी॒ मन॑सा नि॒रत॑क्षत॒ तेन॑ देव॒त्वमृ॑भव॒ः समा॑नश

yābhiḥ śacībhiścamasām̐ apiṃśata yayā dhiyā gāmariṇīta carmaṇaḥ |
yena harī manasā niratakṣata tena devatvamṛbhavaḥ samānaśa

60.3

इन्द्र॑स्य स॒ख्यमृ॒भव॒ः समा॑नशु॒र्मनो॒र्नपा॑तो अ॒पसो॑ दधन्विरे ।
सौ॒ध॒न्व॒नासो॑ अमृत॒त्वमेरि॑रे वि॒ष्ट्वी शमी॑भिः सु॒कृत॑ः सुकृ॒त्यया॑

indrasya sakhyamṛbhavaḥ samānaśurmanornapāto apaso dadhanvire |
saudhanvanāso amṛtatvamerire viṣṭvī śamībhiḥ sukṛtaḥ sukṛtyayā

60.4

इन्द्रे॑ण याथ स॒रथं॑ सु॒ते सचाँ॒ अथो॒ वशा॑नां भवथा स॒ह श्रि॒या ।
न व॑ः प्रति॒मै सु॑कृ॒तानि॑ वाघत॒ः सौध॑न्वना ऋभवो वी॒र्या॑णि च

indreṇa yātha sarathaṃ sute sacām̐ atho vaśānāṃ bhavathā saha śriyā |
na vaḥ pratimai sukṛtāni vāghataḥ saudhanvanā ṛbhavo vīryāṇi ca

60.5

इन्द्र॑ ऋ॒भुभि॒र्वाज॑वद्भि॒ः समु॑क्षितं सु॒तं सोम॒मा वृ॑षस्वा॒ गभ॑स्त्योः ।
धि॒येषि॒तो म॑घवन्दा॒शुषो॑ गृ॒हे सौ॑धन्व॒नेभि॑ः स॒ह म॑त्स्वा॒ नृभि॑ः

indra ṛbhubhirvājavadbhiḥ samukṣitaṃ sutaṃ somamā vṛṣasvā gabhastyoḥ |
dhiyeṣito maghavandāśuṣo gṛhe saudhanvanebhiḥ saha matsvā nṛbhiḥ

60.6

इन्द्र॑ ऋभु॒मान्वाज॑वान्मत्स्वे॒ह नो॒ऽस्मिन्सव॑ने॒ शच्या॑ पुरुष्टुत ।
इ॒मानि॒ तुभ्यं॒ स्वस॑राणि येमिरे व्र॒ता दे॒वानां॒ मनु॑षश्च॒ धर्म॑भिः

indra ṛbhumānvājavānmatsveha no'sminsavane śacyā puruṣṭuta |
imāni tubhyaṃ svasarāṇi yemire vratā devānāṃ manuṣaśca dharmabhiḥ

60.7

इन्द्र॑ ऋ॒भुभि॑र्वा॒जिभि॑र्वा॒जय॑न्नि॒ह स्तोमं॑ जरि॒तुरुप॑ याहि य॒ज्ञिय॑म् ।
श॒तं केते॑भिरिषि॒रेभि॑रा॒यवे॑ स॒हस्र॑णीथो अध्व॒रस्य॒ होम॑नि

indra ṛbhubhirvājibhirvājayanniha stomaṃ jariturupa yāhi yajñiyam |
śataṃ ketebhiriṣirebhirāyave sahasraṇītho adhvarasya homani

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)