द्वितीय मण्डल

सूक्त 39: हर जोड़ी जैसे अश्विनी

ऋषि: गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः · देवता: अश्विनौ · छन्द: त्रिष्टुप्

8 श्लोक · 39 में से 43

इस अध्याय में क्या होता है

हर जोड़ी जैसे अश्विनी

अश्विनों के लिए गृत्समद का त्रिष्टुप् सूक्त लगभग पूरा जोड़े उपमाओं से बना है। तुम दोनों सोम कूटने वाले दो पत्थरों जैसे हो, धन वाले वृक्ष की ओर जाते दो गिद्धों जैसे। तुम प्रातः चलने वाले दो रथी वीरों, जुड़वाँ बकरों, दो सुन्दर स्त्रियों और पति पत्नी जैसे हो। दो सींगों, खुरों और चक्रवाक पक्षियों की भाँति हमारे पास आओ। दो नावों, जुओं, नाभियों, अरों और नेमियों की तरह हमें पार ले चलो; दो कुत्तों की तरह रक्षा करो। मधु बोलते दो होंठ, पोषण देने वाले दो स्तन, शरीर की रक्षक नासिका और अच्छा सुनने वाले दो कान बनो। गृत्समदों ने यह स्तुति रची है।

39.1

ग्रावा॑णेव॒ तदिदर्थं॑ जरेथे॒ गृध्रे॑व वृ॒क्षं नि॑धि॒मन्त॒मच्छ॑ ।
ब्र॒ह्माणे॑व वि॒दथ॑ उक्थ॒शासा॑ दू॒तेव॒ हव्या॒ जन्या॑ पुरु॒त्रा

grāvāṇeva tadidarthaṃ jarethe gṛdhreva vṛkṣaṃ nidhimantamaccha |
brahmāṇeva vidatha ukthaśāsā dūteva havyā janyā purutrā

39.2

प्रा॒त॒र्यावा॑णा र॒थ्ये॑व वी॒राजेव॑ य॒मा वर॒मा स॑चेथे ।
मेने॑ इव त॒न्वा॒३॒॑ शुम्भ॑माने॒ दम्प॑तीव क्रतु॒विदा॒ जने॑षु

prātaryāvāṇā rathyeva vīrājeva yamā varamā sacethe |
mene iva tanvā śumbhamāne dampatīva kratuvidā janeṣu

39.3

शृङ्गे॑व नः प्रथ॒मा ग॑न्तम॒र्वाक्छ॒फावि॑व॒ जर्भु॑राणा॒ तरो॑भिः ।
च॒क्र॒वा॒केव॒ प्रति॒ वस्तो॑रुस्रा॒र्वाञ्चा॑ यातं र॒थ्ये॑व शक्रा

śṛṅgeva naḥ prathamā gantamarvākchaphāviva jarbhurāṇā tarobhiḥ |
cakravākeva prati vastorusrārvāñcā yātaṃ rathyeva śakrā

39.4

ना॒वेव॑ नः पारयतं यु॒गेव॒ नभ्ये॑व न उप॒धीव॑ प्र॒धीव॑ ।
श्वाने॑व नो॒ अरि॑षण्या त॒नूनां॒ खृग॑लेव वि॒स्रस॑ः पातम॒स्मान्

nāveva naḥ pārayataṃ yugeva nabhyeva na upadhīva pradhīva |
śvāneva no ariṣaṇyā tanūnāṃ khṛgaleva visrasaḥ pātamasmān

39.5

वाते॑वाजु॒र्या न॒द्ये॑व री॒तिर॒क्षी इ॑व॒ चक्षु॒षा या॑तम॒र्वाक् ।
हस्ता॑विव त॒न्वे॒३॒॑ शम्भ॑विष्ठा॒ पादे॑व नो नयतं॒ वस्यो॒ अच्छ॑

vātevājuryā nadyeva rītirakṣī iva cakṣuṣā yātamarvāk |
hastāviva tanve śambhaviṣṭhā pādeva no nayataṃ vasyo accha

39.6

ओष्ठा॑विव॒ मध्वा॒स्ने वद॑न्ता॒ स्तना॑विव पिप्यतं जी॒वसे॑ नः ।
नासे॑व नस्त॒न्वो॑ रक्षि॒तारा॒ कर्णा॑विव सु॒श्रुता॑ भूतम॒स्मे

oṣṭhāviva madhvāsne vadantā stanāviva pipyataṃ jīvase naḥ |
nāseva nastanvo rakṣitārā karṇāviva suśrutā bhūtamasme

39.7

हस्ते॑व श॒क्तिम॒भि सं॑द॒दी न॒ः क्षामे॑व न॒ः सम॑जतं॒ रजां॑सि ।
इ॒मा गिरो॑ अश्विना युष्म॒यन्ती॒ः क्ष्णोत्रे॑णेव॒ स्वधि॑तिं॒ सं शि॑शीतम्

hasteva śaktimabhi saṃdadī naḥ kṣāmeva naḥ samajataṃ rajāṃsi |
imā giro aśvinā yuṣmayantīḥ kṣṇotreṇeva svadhitiṃ saṃ śiśītam

39.8

ए॒तानि॑ वामश्विना॒ वर्ध॑नानि॒ ब्रह्म॒ स्तोमं॑ गृत्सम॒दासो॑ अक्रन् ।
तानि॑ नरा जुजुषा॒णोप॑ यातं बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑ः

etāni vāmaśvinā vardhanāni brahma stomaṃ gṛtsamadāso akran |
tāni narā jujuṣāṇopa yātaṃ bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)